рднाрд░рддीрдп рдЬрдирд╕ंрдШ рд╕े рднाрдЬрдкा рддрдХ: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ों рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдФрд░ рдиिрддिрди рдирдмीрди рдХा рдЙрднाрд░
рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ें рддрдм рдмрджрд▓рддी рд╣ैं, рдЬрдм рд╕ंрдЧрдарди рдЬ़рдоीрди рд╕े рдЙрдаे рдиेрддृрдд्рд╡ рдкрд░ рднрд░ोрд╕ा рдЬрддाрддा рд╣ै. рднाрд░рддीрдп рдЬрдирд╕ंрдШ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рддрдХ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХेрд╡рд▓ рд╕рдд्рддा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рд╕ुрджीрд░्рдШ рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ै. рдЗрд╕ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ों рдХी рднूрдоिрдХा рдХेंрдж्рд░ीрдп рд░рд╣ी рд╣ै—рд╡े рд╡िрдЪाрд░, рд╕ंрдЧрдарди рдФрд░ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдХे рдзुрд░ी рд░рд╣े рд╣ैं.
рднाрд░рддीрдп рдЬрдирд╕ंрдШ рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖
рднाрд░рддीрдп рдЬрдирд╕ंрдШ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рд╕ाрде рдЬिрди рдиेрддाрдУं рдиे рд╕ंрдЧрдарди рдХी рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рдиींрд╡ рд░рдЦी, рд╡े рдЖрдЬ рднी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╕्рдорд░рдгीрдп рд╣ैं—
рдбॉ. рд╢्рдпाрдоा рдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдЦрд░्рдЬी (1951–1952) рдоौрд▓ि рдЪрди्рдж्рд░ рд╢рд░्рдоा (1954) рдк्рд░ेрдо рдиाрде рдбोрдЧрд░ा (1955) рдЖрдЪाрд░्рдп рджेрд╡рдк्рд░рд╕ाрдж рдШोрд╖ (1956–1959) рдкीрддाрдо्рдмрд░ рджाрд╕ (1960) рдЕрд╡рд╕рд░рд▓ा рд░ाрдо рд░ाрд╡ (1961) рдЖрдЪाрд░्рдп рджेрд╡рдк्рд░рд╕ाрдж рдШोрд╖ (1962, 1964) рдЯेрд╡ рд╡ीрдЯ (1963) рд╡ाрдЫрд░ाрдЬ рд╡्рдпाрд╕ (1965) рдмрд▓рд░ाрдЬ рдордзोрдХ (1966) рдкंрдбिрдд рджीрдирджрдпाрд▓ рдЙрдкाрдз्рдпाрдп (1967–1968)
рдЗрди рдиाрдоों рдиे рд╕ंрдЧрдарди рдХो рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рджृрдв़рддा рдФрд░ рдЕрдиुрд╢ाрд╕िрдд рдвांрдЪा рджिрдпा, рдЬिрд╕рдиे рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рднाрдЬрдкा рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЧрдв़ा.
рднाрдЬрдкा рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ (1980 рд╕े рдЕрдм рддрдХ)
1980 рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдХे рдЧрдарди рдХे рдмाрдж рдиेрддृрдд्рд╡ рдХी рдпрд╣ рдкрд░ंрдкрд░ा рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рд╣ुрдИ—
рдЕрдЯрд▓ рдмिрд╣ाрд░ी рд╡ाрдЬрдкेрдпी (1980–1986)
рд▓ाрд▓рдХृрд╖्рдг рдЖрдбрд╡ाрдгी (1986–1991, 1993–1998, 2004–2005)
рдоुрд░рд▓ी рдордиोрд╣рд░ рдЬोрд╢ी (1991–1993)
рдХुрд╢ाрднाрдК рдаाрдХрд░े (1998–2000)
рдмंрдЧाрд░ू рд▓рдХ्рд╖्рдордг (2000–2001)
рдХे. рдЬрдиाрдХृрд╖्рдгрдоूрд░्рддि (2001–2002)
рд╡ेंрдХैрдпा рдиाрдпрдбू (2002–2004)
рд░ाрдЬрдиाрде рд╕िंрд╣ (2005–2009, 2013–2014)
рдиिрддिрди рдЧрдбрдХрд░ी (2009–2013)
рдЕрдоिрдд рд╢ाрд╣ (2014–2020)
рдЬрдЧрдд рдк्рд░рдХाрд╢ рдирдб्рдбा (2020–2025/26)
рдпрд╣ рдХ्рд░рдо рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рднाрдЬрдкा рдоें рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдкрдж рдХेрд╡рд▓ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ंрдЧрдарди рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХी рд╕рдмрд╕े рдЕрд╣рдо рдХрдб़ी рд╣ै.
рдиिрддिрди рдирдмीрди: рдкрд░ंрдкрд░ा рдФрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рд╕ंрдЧрдо
рдЕрдм рдЗрд╕ी рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдиिрддिрди рдирдмीрди рдХा рдиाрдо рдЬुрдб़рддा рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣ा рд╣ै.рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдиे рдЙрди्рд╣ें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХाрд░्рдпрдХाрд░ी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рджेрдХрд░ рд╕ाрдл рд╕ंрдХेрдд рджे рджिрдпा рд╣ै рдХि рдиेрддृрдд्рд╡ рдЪрдпрди рдоें рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдХ्рд╖рдорддा, рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддा-рдЬुрдб़ाрд╡ рдФрд░ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ै.
рдиिрддिрди рдирдмीрди рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдоें рд╕рдб़рдХ рдиिрд░्рдоाрдг рдоंрдд्рд░ी рд╣ैं рдФрд░ рднाрдЬрдкा рдХे рд╡рд░िрд╖्рда рдиेрддा рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рд╕िрди्рд╣ा рдХे рдкुрдд्рд░ рд╣ैं. рд╡े рдкांрдЪ рдмाрд░ рдХे рд╡िрдзाрдпрдХ рд░рд╣ рдЪुрдХे рд╣ैं рдФрд░ рдоाрдд्рд░ 45 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдпрд╣ рдмрдб़ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ंрднाрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдиेрддाрдУं рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдЧрдП рд╣ैं. рддुрд▓рдиा рдХрд░ें рддो рдЕрдоिрдд рд╢ाрд╣ рдЬрдм рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдмрдиे рдеे, рддрдм рдЙрдирдХी рдЙрдо्рд░ 50 рд╡рд░्рд╖ рдеी—рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдпрд╣ рдлैрд╕рд▓ा рднाрдЬрдкा рдХी рдпुрд╡ा рдиेрддृрдд्рд╡ рдкрд░ рдмрдв़рддी рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж рд░рдгрдиीрддि рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै.
рдмिрд╣ाрд░ рд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХ्рд╖िрддिрдЬ рддрдХ
рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдкूрд░्рд╡ рдЙрдкрдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдкрд╣рд▓ी рдорд╣िрд▓ा рдЙрдкрдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд░ेрдгु рджेрд╡ी рдиे рдиिрддिрди рдирдмीрди рдХो рдмрдзाрдИ рджेрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдмेрдЯे рдХो рдпрд╣ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдоिрд▓рдиा рдкूрд░े рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд▓िрдП рдЧрд░्рд╡ рдХी рдмाрдд рд╣ै.рдпрд╣ рдмрдпाрди рдХेрд╡рд▓ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╢ुрднрдХाрдордиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрджेрд╢ рдХा рд╕ंрдХेрдд рд╣ै рдХि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдиेрддृрдд्рд╡ рдЕрдм рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рднूрдоिрдХा рдоें рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдмрди рд░рд╣ा рд╣ै.
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
рдиिрддिрди рдирдмीрди рдХा рдЙрднाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдЬीрдд рд╣ै, рдЬो рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддा рд╕े рдиेрддृрдд्рд╡ рддрдХ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХो рд╕ंрднрд╡ рдмрдиाрддी рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдЬрдирд╕ंрдШ рд╕े рднाрдЬрдкा рддрдХ рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдпрд╣ рдирдпा рдЕрдз्рдпाрдп рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рднाрдЬрдкा рдоें рдиेрддृрдд्рд╡ рдмрджрд▓ाрд╡ рдЕрдЪाрдирдХ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд▓ंрдмे рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ोрддा рд╣ै.
рдпрд╣ рдиाрдо рдкрд░ंрдкрд░ा рдФрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди—рджोрдиों рдХा рд╕ंрддुрд▓िрдд рдк्рд░рддीрдХ рдмрдирдХрд░ рдЙрднрд░рддा рд╣ै.
рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░
