ЁЯФ┤ India : рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ | ЁЯФ┤ Bihar : рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкी | ЁЯФ┤ Bihar: рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╡ाрд░्рдб рдиंрдмрд░ 45 рдоें рдкрд╣ुंрдЪे | ЁЯФ┤ Bihar: рдбॉ. рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд | ЁЯФ┤ India : рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо

рдмुрдзрд╡ाрд░, 15 рдирд╡ंрдмрд░ 2023

рдЖрдЪाрд░्рдп рд╡िрдиोрдмा рдЬी рдХो рдЙрдирдХी 41 рдЬрдпंрддी рдкрд░ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि

'рдЬрдп рдЬрдЧрдд' рдХा рдиाрд░ा рджेрдиे рд╡ाрд▓े рднाрд░рдд рд░рдд्рди рдЖрдЪाрд░्рдп рд╡िрдиोрдмा рд╣ै

рдЖрдЬ рднी рдиाрд░ा рдЬрдпрдШोрд╖ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХрд╣рддे рд╣ै 'рдЬрдп рдЬрдЧрдд' рдХा рдиाрд░ा рд╣ै рд╕ाрд░ा рд╕ंрд╕ाрд░ рд╣рдоाрд░ा рд╣ै

рдЖрдЪाрд░्рдп рд╡िрдиोрдмा рдЬी рдХो рдЙрдирдХी 41 рдЬрдпंрддी рдкрд░ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि

         рдЬрди्рдо 11 рд╕िрддंрдмрд░ 1895- рдиिрдзрди 15 рдирд╡ंрдмрд░ 1982)

рдЖрдЬ рдЖрдЪाрд░्рдп рд╡िрдиाрдпрдХ рдирд░рд╣рд░ि рднाрд╡े рдЙрд░्рдл рд╡िрдиोрдмा рднाрд╡े рдХी рдкुрдг्рдпрддिрдеि рд╣ै.рдЙрдирдХा рдЬрди्рдо рдмंрдмрдИ рдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рдЧाрдЧोрдбे рдЧांрд╡ рдоें 11 рд╕िрддंрдмрд░ 1895 рдПрдХ рдЙрдЪ्рдЪ рдХोрдЯि рдХे рдЪिрддрдкाрд╡рди рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा.

рднाрд╡े рднूрджाрди рдпрдЬ्рдЮ ("рднूрдоि-рдЙрдкрд╣ाрд░ рдЖंрджोрд▓рди") рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдеे.рдПрдХ рдЙрдЪ्рдЪ рдЬाрддि рдХे рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдЬрди्рдоे, рдЙрди्рд╣ोंрдиे 1916 рдоें рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж рдХे рдкाрд╕ рд╕ाрдмрд░рдорддी рдоें рдЧांрдзी рдХे рдЖрд╢्рд░рдо (рддрдкрд╕्рд╡ी рд╕рдоुрджाрдп) рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рд╣ाрдИ рд╕्рдХूрд▓ рдХी рдкрдв़ाрдИ рдЫोрдб़ рджी.рдЧांрдзी рдХी рд╢िрдХ्рд╖ाрдУं рдиे рднाрд╡े рдХो рднाрд░рддीрдп рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЬीрд╡рди рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдорд░्рдкिрдд рддрдкрд╕्рдпा рдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХिрдпा.  рднूрджाрди рдЖंрджोрд▓рди 1950 рдоें рднूрдоि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ुрдзाрд░ рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдЧрдпा рдПрдХ рдЖंрджोрд▓рди рдеा। рдЗрд╕े рд░рдХ्рддрд╣ीрди рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЧрдпा। рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЙрдд्рддрд░: рднूрджाрди рдЖंрджोрд▓рди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдмрдб़ी рдоाрдд्рд░ा рдоें рднूрдоि рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдоीрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдЕрдкрдиी рднूрдоि рдХा рдХुрдЫ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╕्рд╡ेрдЪ्рдЫा рд╕े рднूрдоिрд╣ीрди рд▓ोрдЧों рдХो рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬी рдХрд░рдиा рдеा।    рд╡िрдиोрдмा рднाрд╡े рд╕рд░्рд╡ोрджрдп рдЖंрджोрд▓рди рдПрд╡ं рднूрджाрди рдЖंрджोрд▓рди рдХे рдк्рд░рдгेрддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрдЪिрдд рд╡िрдиोрдмा рднाрд╡े рдиे рд╕рд░्рд╡ोрджрдп рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी.рднूрджाрди рдЖрди्рджोрд▓рди рд╕ंрдд рд╡िрдиोрдмा рднाрд╡े рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рди् 1951 рдоें рдЖрд░рдо्рдн рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा. рдпрд╣ рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рднूрдоि рд╕ुрдзाрд░ рдЖंрджोрд▓рди рдеा.рд╡िрдиोрдмा рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдеी рдХि рднूрдоि рдХा рдкुрдирд░्рд╡िрддрд░рдг рд╕िрд░्рдл рд╕рд░рдХाрд░ी рдХाрдиूрдиों рдХे рдЬрд░िрдП рдирд╣ीं рд╣ो, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдЖंрджोрд▓рди рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЗрд╕рдХी рд╕рдлрд▓ рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЬाрдП.    рдЬрдоीрди рдЬुрдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрдиोрдмा рдиे рдЬрдоींрджाрд░ों рд╕े рдмाрдд рдХी рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдХрд░ рд░ाрдордЪंрдж्рд░ рд░ेрдб्рдбी рдиे рдЕрдкрдиी рд╕ौ рдПрдХрдб़ рдЬрдоीрди рджाрди рджे рджी. рдЗрд╕ी рдШрдЯрдиा рд╕े рдк्рд░ेрд░िрдд рд╣ोрдХрд░ рдЙрдирдХे рдорди рдоें рднूрджाрди рдЖंрджोрд▓рди рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдЬो рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рддौрд░ рдкрд░ рд╕рдлрд▓ рд░рд╣ा. рдЙрди्рд╣ोंрдиे 13 рд▓ाрдЦ рдЧрд░ीрдм рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП 44 рд▓ाрдЦ рдПрдХрдб़ рдЬрдоीрди рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी.

рд╡िрдиोрдмा рднाрд╡े  рдПрдХ рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджी рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ-рд╕ुрдзाрд░ рдиेрддा рдеे.рднाрд╡े рдХा рд╕рдмрд╕े рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдпोрдЧрджाрди рднूрджाрди (рднूрдоि рдЙрдкрд╣ाрд░) рдЖंрджोрд▓рди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдеा.      рдЖंрджोрд▓рди рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЗрд╕рдХे рдиाрдо, "рднूрджाрди" рдпा рднूрдоि рдХा рдЙрдкрд╣ाрд░ рдоें рдиिрд╣िрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рднूрд╕्рд╡ाрдоिрдпों рдХो рдЕрдкрдиी рднूрдоि рдХा рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╕्рд╡ेрдЪ्рдЫा рд╕े рдЫोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рдХे рднूрдоिрд╣ीрди рдХिрд╕ाрдиों рдХे рдмीрдЪ рднूрдоि рд╡िрддрд░िрдд рдХрд░рдиा рдеा, рдЬिрд╕рд╕े рдЕрдоीрд░ рдФрд░ рдЧрд░ीрдм рдХे рдмीрдЪ рдХी рдЦाрдИ рдХрдо рд╣ो рд╕рдХे.      15 рдирд╡ंрдмрд░ 1982 рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕंрддिрдо рд╕ांрд╕ рд▓ी рдеी. рд╡े 87 рд╕ाрд▓ 2 рдорд╣ीрдиा 4 рджिрди рдХे рдеे.рдЙрдирдХे рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рд▓िрдП рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЗंрджिрд░ा рдЧांрдзी рдЕрдкрдиे рдоाрд╕्рдХो рдпाрдд्рд░ा рддрдХ рд╕्рдердЧिрдд рдХрд░ рджी рдеी. рд╡िрдиोрдмा рдХो 1958 рдоें рд░ेрдорди рдоैрдЧ्рд╕ेрд╕े рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рдирд╡ाрдЬा рдЧрдпा рдеा. рдЙрдирдХी рдоृрдд्рдпु рдХे рдЕрдЧрд▓े рд╕ाрд▓ рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рджेрд╢ рдХे рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕рдо्рдоाрди рднाрд░рдд рд░рдд्рди рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा.

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

 

рд╕рджाрдХрдд рдЖрд╢्рд░рдо рдоें рдордиाрдИ рдЧрдИ рдкूрд░्рд╡ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕्рд╡. рд╕ीрддाрд░ाрдо рдХेрд╕рд░ी рдХी рдЬрдпंрддी

 


рд╕рджाрдХрдд рдЖрд╢्рд░рдо рдоें рдордиाрдИ рдЧрдИ рдкूрд░्рд╡ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕्рд╡. рд╕ीрддाрд░ाрдо рдХेрд╕рд░ी рдХी рдЬрдпंрддी


рдкрдЯрдиा।рдмिрд╣ाрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХрдоेрдЯी рдХे рддрдд्рд╡ाрд╡рдзाрди рдоें рдк्рд░рджेрд╢ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдоुрдЦ्рдпाрд▓рдп рд╕рджाрдХрдд рдЖрд╢्рд░рдо рдоें рдкाрд░्рдЯी рдХे рдкूрд░्рд╡ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕्рд╡. рд╕ीрддाрд░ाрдо рдХेрд╕рд░ी рдХी 104рд╡ीं рдЬрдпंрддी рдкрд░ рдЙрдирдХे рддैрд▓ рдЪिрдд्рд░ рдкрд░ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕рдЬрдиों рдиे рдкुрд╖्рдкांрдЬрд▓ि рдЕрд░्рдкिрдд рдХी।рдЬрдпंрддी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдиेрддा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрди рдкрд░िрд╖рдж рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рджрд▓ рдбॉ рдорджрди рдоोрд╣рди рдЭा рдиे рдХी।


рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдбॉ рдорджрди рдоोрд╣рди рдЭा рдиे рд╕्рд╡. рд╕ीрддाрд░ाрдо рдХेрд╢рд░ी рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрд╡ рдФрд░ рдХृрддिрдд्рд╡ рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдХेрд╢рд░ी рдЬी рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдзрд░рддी рд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд╕рдмрд╕े рдмреЬे рджрд▓ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рддрдХ рдХा рд╕рдлрд░ рддрдп рдХिрдпा। рд╡े рдмिрд╣ाрд░ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рднी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд░рд╣े। рд╡े рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдоंрдд्рд░ी рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рд╡िрднिрди्рди рдкрджों рдХो рднी рд╕ुрд╢ोрднिрдд рдХिрдпा। рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рд╕рд╣िрдд рд╕рднी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рдоें рдЙрдирдХे рдк्рд░рддि рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдо्рдоाрди рдеा। рд╕्рд╡. рдХेрд╕рд░ी рдиे рдЬीрд╡рдирдкрд░्рдпंрдд рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХिрдпा рдФрд░ рдЧांрдзीрд╡ाрджी рдЬीрд╡рди рд╢ैрд▓ी рдХे рдкрдХ्рд╖рдзрд░ рд░рд╣े।


рд╕्рд╡. рд╕ीрддाрд░ाрдо рдХेрд╕рд░ी рдХी 104рд╡ीं рдЬрдпंрддी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдбॉ рдорджрди рдоोрд╣рди рдЭा рдХे рдЕрд▓ाрд╡े рдм्рд░рдЬेрд╢ рдкाрдг्рдбेрдп, рд▓ाрд▓ рдмाрдмू рд▓ाрд▓, рдм्рд░рдЬेрд╢ рдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдирди, рдиिрд░्рдорд▓ рд╡рд░्рдоा, рд╕рд░рд╡рдд рдЬрд╣ाँ рдлाрддिрдоा, рдЙрдоेрд╢ рдХुрдоाрд░ рд░ाрдо, рдбॉ. рд╡िрдиोрдж рд╢рд░्рдоा, рдЕрдЦिрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рд╕िंрд╣, рдиिрдзि рдкाрдг्рдбेрдп, рдоिрдеिрд▓ेрд╢ рд╢рд░्рдоा рдордзुрдХрд░, рд╡िрдорд▓ेрд╢ рддिрд╡ाрд░ी, рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдмैрдаा, рдоृрдЧेंрдж्рд░ рдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣, рд░ाрдЬेрд╢ рдоिрд╢्рд░ा, рд╕ुрджрдп рд╢рд░्рдоा, рдЪिрддрд░ंрдЬрди рдХुрдоाрд░, рдордиीрд╖ рдХुрдоाрд░ рд╕िрди्рд╣ा, рдЕрдм्рджुрд▓ рдмрдХी рд╕рдЬ्рдЬрди рд╕рд╣िрдд рдЕрди्рдп рдк्рд░рдоुрдЦ рдиेрддाрдЧрдг рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣ें।



рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рд╕рдоीрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рдмैрдардХ рд╕рдо्рдкрди्рди

 рдЫрда рдШाрдЯों рд╕рд╣िрдд рдЖрдиे-рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдоाрд░्рдЧों рдХी рдХрд░िрдП рд╕рдоुрдЪिрдд рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ : рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी

рдШाрдЯों рдПрд╡ं рдЖрдиे-рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд░ाрд╕्рддे рдоें рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд░ोрд╢рдиी, рдЦрддрд░рдиाрдХ рдШाрдЯों рдХी рдмैрд░िрдХेрдбिंрдЧ, рдШाрдЯों рдкрд░ рдкрдм्рд▓िрдХ рдПрдб्рд░ेрд╕ рд╕िрд╕्рдЯрдо, рдоेрдбिрдХрд▓ рдЯीрдо рдЖрджि рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░ें рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд

рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рд╕рдоीрдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рдмैрдардХ рд╕рдо्рдкрди्рди

рдЫрда рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╡िрдзि-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ंрдзाрд░рдг рдПрд╡ं рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рдордж्рджेрдирдЬрд░ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рддैрдпाрд░िрдпों рдХी рдЖрдЬ рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी, рд╢्рд░ी рджिрдиेрд╢ рдХुрдоाрд░ рд░ाрдп рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХी рдЧрдпी

  рдмेрддिрдпा। рдкрд╢्рдЪिрдо рдЪंрдкाрд░рдг рдХे рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рджिрдиेрд╢ рдХुрдоाрд░ рдиे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рд╕े рдХрд╣ा рдХि рдкूрд░्рд╡ рдХे рдкрд░्рд╡-рдд्рдпोрд╣ाрд░ों рдХो рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рдПрд╡ं рд╕ौрд╣ाрд░्рджрдкूрд░्рдг рддрд░ीрдХे рд╕े рд╕рдо्рдкрди्рди рдХрд░ाрдиे рдоें рд╕рднी рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдПрд╡ं рдХрд░्рдоिрдпों рдХा рдпोрдЧрджाрди рд╕рд░ाрд╣рдиीрдп рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдЫрда рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ 17 рдирд╡ंрдмрд░ рдХो рдирд╣ाрдп рдЦाрдп рд╕े рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ोрдХрд░ 18 рдирд╡ंрдмрд░ рдХो рдЦрд░рдиा, 19 рдирд╡ंрдмрд░ рдХो рднрдЧрд╡ाрди рд╕ूрд░्рдп рдХो рдк्рд░рдердо рдЕрд░्рдШ्рдп (рд╕ंрдз्рдпा рдХाрд▓ीрди) рдПрд╡ं 20 рдирд╡ंрдмрд░ рдХो рдж्рд╡िрддीрдп рдЕрд░्рдШ्рдп (рдк्рд░ाрддःрдХाрд▓ीрди) рдХे рд╕ाрде рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ोрдЧा।

        рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдЫрда рдХो рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рдПрд╡ं рд╕ौрд╣ाрд░्рджрдкूрд░्рдг рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рд╕рдо्рдкрди्рди рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬिрд▓ा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХृрддрд╕ंрдХрд▓्рдкिрдд рд╣ै। рдЫрдард╡्рд░рддिрдпों рдХो рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдкреЬे, рдЗрд╕рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рд╣ै। рд╕рднी рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдХрд░्рддрд╡्рдпों рдПрд╡ं рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХा рдиिрд╡рд░्рд╣рди рддрдд्рдкрд░рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдХрд░ेंрдЧे।

        рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдЫрда рдкूрдЬा рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд╡िрднिрди्рди рдШाрдЯों рдкрд░ рд╡्рд░рддिрдпों рдХे рд╕ाрде рдмрдЪ्рдЪों, рдорд╣िрд▓ाрдУं, рдпुрд╡рдХों рдПрд╡ं рд╡ृрдж्рдзों рдХी рднाрд░ी рднीреЬ рдПрдХрдд्рд░ рд╣ोрддी рд╣ै, рдПрд╡ं рднрдЧрджреЬ рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд░рд╣рддी рд╣ै। рдирджी, рддाрд▓ाрдмों рдоें рдХोрдИ рдбूрдмे рдирд╣ीं, рдЗрд╕ рдХे рд▓िрдП рдПрд╣рддिрдпाрддрди рд╕рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдп।

        рдЫрда рдШाрдЯ рдкрд░ рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХी рднाрд░ी рднीреЬ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдПрд╣рддिрдпाрддрди рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдПं рд╕ुрджृреЭ рд░рдЦрдиी рд╣ैै। рдЫрда рдШाрдЯों рд╕рд╣िрдд рдЖрдиे-рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдоाрд░्рдЧों рдХी рд╕рдоुрдЪिрдд рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ, рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд░ौрд╢рдиी, рдЦрддрд░рдиाрдХ рдШाрдЯों рдХी рдмैрд░िрдХेрдбिंрдЧ, рдШाрдЯों рдкрд░ рдкрдм्рд▓िрдХ рдПрдб्рд░ेрд╕ рд╕िрд╕्рдЯрдо, рдоेрдбिрдХрд▓ рдЯीрдо рдЖрджि рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдПं рд░рд╣рдиी рдЪाрд╣िрдП। рдмреЬे рдШाрдЯों рдкрд░ рд╕ीрд╕ीрдЯीрд╡ी рдХा рдЕрдзिрд╖्рдаाрдкрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

      рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрд░्рдШ्рдп рдХे рд╕рдордп рдмрдЪ्рдЪे рдирджी, рддाрд▓ाрдмों рдЖрджि рдХे рдкाрд╕ рдирд╣ीं рдЬाрдП, рдЗрд╕ рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рджेрдиा рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕ рдХे рд▓िрдП рдкрдм्рд▓िрдХ рдПрдб्рд░ेрд╕ рд╕िрд╕्рдЯрдо рд╕े рд▓рдЧाрддाрд░ рдоैрд╕ेрдЬ рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрдп। рдиाрд╡ों рдХे рдкрд░िрдЪाрд▓рди рдкрд░ рдкूрд░्рдгрддрдпा рдк्рд░рддिрдмंрдз рд░рд╣ेрдЧा। рдЫрда рдШाрдЯों рдкрд░ рдкрдЯाрдЦों рдХी рдмिрдХ्рд░ी рдПрд╡ं рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा рд╣ै।

     рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рд╕рднी рд╕ंрдмंрдзिрдд рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЫрда рдШाрдЯों рдХा рдлिрдЬिрдХрд▓ рд╡ेрд░िрдлिрдХेрд╢рди рдХрд░ेंрдЧे। рдмांрд╕ рдЖрджि рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдШाрдЯों рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдХा рдЖрдХрд▓рди рдХрд░ рд▓ेंрдЧे। рдЦрддрд░рдиाрдХ рдШाрдЯों рдкрд░ рдл्рд▓ेрдХ्рд╕, рдмैрдирд░ рдХा рдЕрдзिрд╖्рдаाрдкрди рдХрд░ाрдиा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ेंрдЧे рддाрдХि рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдирд╣ीं рд░рд╣े। рдЦрддрд░рдиाрдХ рдШाрдЯों рдХी рд╕рдоुрдЪिрдд рдШेрд░ाрдмंрджी рдХी рдЬाрдП рддрдеा рд╡рд╣ाँ рдкрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ूрдЪрдХ рдмोрд░्рдб рдПрд╡ं рдЭंрдбे рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд▓рдЧाрдпा рдЬाрдп।

      рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдХि рдЫрда рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЫрда рдШाрдЯों рдкрд░ рдХिрдпे рдЬा рд░рд╣े рдХाрд░्рдпों рдХी рд▓рдЧाрддाрд░ рдоॉрдиिрдЯрд░िंрдЧ рдПрд╡ं рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╕рднी рдПрд╕рдбीрдПрдо рдХрд░ेंрдЧे। рдирдЧрд░ рдЖрдпुрдХ्рдд, рдирдЧрд░ рдиिрдЧрдо, рдмेрддिрдпा рд╕рд╣िрдд рд╕рднी рдирдЧрд░ рдиिрдХाрдпों рдХे рдХाрд░्рдпрдкाрд▓рдХ рдкрджाрдзिрдХाрд░ी рддрдеा рд╕рднी рдк्рд░рдЦंрдбों рдХे рдк्рд░рдЦंрдб рд╡िрдХाрд╕ рдкрджाрдзिрдХाрд░ी рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрди्рддрд░्рдЧрдд рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ेंрдЧे।

      рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдорд╣िрд▓ा рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рдордж्рджेрдирдЬрд░ рдЫрдЯ рдШाрдЯों рдкрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЪेंрдЬिंрдЧ рд░ूрдо рдХा рдЕрдзिрд╖्рдаाрдкрди рдХрд░ाрдиा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХिрдпा рдЬाрдп। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдЕрд╕्рдеाрдпी рд╢ौрдЪाрд▓рдп рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рднी рдХрд░ाрдпा рдЬाрдп। рдПрд╕рдбीрдЖрд░рдПрдл рдХी рдЯीрдо рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдоुрд╕्рддैрдж рд░рд╣ेрдЧी рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкреЬрдиे рдкрд░ рдд्рд╡рд░िрдд рдЧрддि рд╕े рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ेрдЧी।

     рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рдмेрддिрдпा, рд╢्рд░ी рдЕрдорд░рдХेрд╢ рдбी рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЫрда рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕рднी рдеाрдиाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдЕрд▓рд░्рдЯ рд░рд╣ेंрдЧे। рдирджिрдпों рдоें рдиाрд╡ рдХा рдкрд░िрдЪाрд▓рди рдирд╣ीं рд╣ो, рдЗрд╕े рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ेंрдЧे। рдЕрд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддрдд्рд╡ों рдкрд░ рдирдЬрд░ рдмрдиाрдХрд░ рд░рдЦेंрдЧे рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рд╡िрдзिрд╕рдо्рдордд рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХрд░ेंрдЧे।

      рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдж्рд╡ाрд░ा рдЬिрд▓ेрд╡ाрд╕िрдпों рдЕрдкीрд▓ рдХी рдЧрдпी рд╣ै рдХि рдЬिрд▓ेрд╡ाрд╕ी рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдЫрда рдХो  рдХि рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг, рдЖрдкрд╕ी рд╕ौрд╣ाрд░्рдж рдПрд╡ं рднाрдИрдЪाрд░े рдХे рд╕ाрде рдордиाрдПं। рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЕрдлрд╡ाрд╣ों рдкрд░ рдз्рдпाрди рдирд╣ीं рджें। рдЬिрд▓ा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдж्рд╡ाрд░ा рдЪाрдХ-рдЪौрдмंрдж рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЫрдард╡्рд░рддिрдпों рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдХा рдЦ्рдпाрд▓ рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдкूрдЬा рдЖрдпोрдЬрди рд╕рдоिрддिрдпों рд╕े рд╕рдорди्рд╡рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рдЫрда рдШाрдЯ, рдЖрдиे-рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдоाрд░्рдЧों рдХी рд╕рдоुрдЪिрдд рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ, рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд░ौрд╢рдиी рдЖрджि рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।

      рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рдмेрддिрдпा, рд╢्рд░ी рдЕрдорд░рдХेрд╢ рдбी, рдЕрдкрд░ рд╕рдоाрд╣рд░्рддा, рд╢्рд░ी рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣, рдПрд╕рдбीрдПрдо, рдмрдЧрд╣ा, рдбॉ0 рдЕрдиुрдкрдоा рд╕िंрд╣, рдПрд╕рдбीрдПрдо, рдмेрддिрдпा, рд╢्рд░ी рд╡िрдиोрдж рдХुрдоाрд░, рдПрд╕рдбीрдПрдо, рдирд░рдХрдЯिрдпाрдЧंрдЬ, рд╢्рд░ी рд╕ूрд░्рдп рдк्рд░рдХाрд╢ рдХुрдоाрд░ рд╕рд╣िрдд рд╕рднी рдЬिрд▓ाрд╕्рддрд░ीрдп рдкрджाрдзिрдХाрд░ी, рд╕рднी рдк्рд░рдЦंрдб рд╡िрдХाрд╕ рдкрджाрдзिрдХाрд░ी, рд╕рднी рдЕंрдЪрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдЖрджि рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े рддрдеा рд╕рднी рдПрд╕рдбीрдкीрдУ, рдеाрдиाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдЖрджि рд╡ीрдбिрдпो рдХांрдл्рд░ेंрд╕िंрдЧ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЬुреЬे рд░рд╣े।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рд╕ोрдорд╡ाрд░, 13 рдирд╡ंрдмрд░ 2023

рдЫрдард╡्рд░рддी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдб्рд░ेрд╕ рдЪेंрдЬिंрдЧ рд░ूрдо рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ाрдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢

 рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдПрд╡ं рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдЫрда рдШाрдЯों рдХा рдХिрдпा рдЧрдпा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг

рдЫрдард╡्рд░рддी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдб्рд░ेрд╕ рдЪेंрдЬिंрдЧ рд░ूрдо рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ाрдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢

рдЦрддрд░рдиाрдХ рдШाрдЯों рдХी рдШेрд░ाрдмंрджी рд╕рд╣िрдд рдЖрдЧे рдЬाрдиा рдордиा рд╣ै, рдХा рдл्рд▓ेрдХ्рд╕, рдмैрдирд░ рд▓рдЧाрдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢

рдмेрд╣рддрд░ рддрд░ीрдХे рд╕े рдХ्рд░ाрдЙрдб рдоैрдиेрдЬрдоेंрдЯ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢

рдмेрддिрдпा। рдПрдо्рдмुрд▓ेंрд╕, рдоेрдбिрдХрд▓ рдЯीрдо, рдлाрдпрд░ рдм्рд░िрдЧेрдб, рдмिрдЬрд▓ी рддाрд░ों рдХी рдиिрдЧрд░ाрдиी, рдЧाрд░्рдб рд╡ाрдпрд░, рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ, рдмैрд░िрдХेрдбिंрдЧ, рдиाрд╡, рдиाрд╡िрдХ, рдЧोрддाрдЦोрд░ рдЖрджि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ुрджृреЭ рдХрд░рдиे рдХा  рдиिрд░्рджेрд╢।

рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी, рд╢्рд░ी рджिрдиेрд╢ рдХुрдоाрд░ рд░ाрдп рдПрд╡ं рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рдмेрддिрдпा, рд╢्рд░ी рдЕрдорд░рдХेрд╢ рдбी рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдЬ рд╕ाрдЧрд░ рдкोрдЦрд░ा, рдЙрддрд░рд╡ाрд░ी рдкोрдЦрд░ा, рд╕ंрдд рдШाрдЯ, рджुрд░्рдЧाрдмाрдЧ рдЫрда рдШाрдЯों рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХिрдпा рдЧрдпा рддрдеा рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдЧрдпा।

             рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рджौрд░ाрди рдЫрда рдкूрдЬा рдЖрдпोрдЬрди рд╕рдоिрддि рдХे рд╕рджрд╕्рдпों, рдоाрдирдиीрдп рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдПрд╡ं рд╕्рдеाрдиीрдп рдиाрдЧрд░िрдХों рд╕े рдЫрда рдШाрдЯ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдлीрдбрдмैрдХ рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдПрд╡ं рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдпा рдЧрдпा। рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдиे рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рдХ्рд░рдо рдоें рдХрд╣ा рдХि рдЫрда рдкрд░्рд╡ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдХाрдлी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЫрдард╡्рд░рддी рдорд╣िрд▓ा-рдкुрд░ूрд╖ рд╡िрднिрди्рди рдирджी рдШाрдЯों рдПрд╡ं рддाрд▓ाрдм рдШाрдЯों рдкрд░ рдПрдХрдд्рд░िрдд рд╣ोрдХрд░ рднрдЧрд╡ाрди рднाрд╕्рдХрд░ рдХो рдЕрд░्рдШ्рдп рджेंрдЧे। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдЕрд░्рдШ्рдп рджेрдиे рдХे рд╕рдордп рднीреЬрднाреЬ рд╡ाрд▓े рдШाрдЯ рдкрд░ рднрдЧрджреЬ рдирд╣ीं рдордЪे, рдХोрдИ рднी рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ु рдкाрдиी рдоें рдбूрдмे рдирд╣ीं рдЗрд╕рдХा рдЦाрд╕ рдЦ्рдпाрд▓ рд░рдЦрдиा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╕рднी рдЫрда рдШाрдЯों рдкрд░ рд╕рднी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдПं рдкुрдЦ्рддा рд░рдЦрдиी рд╣ै рддाрдХि рдЫрдард╡्рд░рддिрдпों рдХो рдкрд░ेрд╢ाрдиी рдирд╣ीं рд╣ो।

           рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдиे рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдХि рд╕рднी рдШाрдЯों рдкрд░ рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ, рдмैрд░िрдХेрдбिंрдЧ рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрде рдкूрд░े рдЫрда рдШाрдЯ рдкрд░िрд╕рд░ों рдоें рдЖрдпोрдЬрдХों рд╕े рд╕рдорди्рд╡рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд░ोрд╢рдиी рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХिрдпा рдЬाрдп। рд╕ाрде рд╣ी рдорд╣िрд▓ा рдЫрда рд╡्рд░рддिрдпों рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рдордж्рджेрдЬрдирд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЪेंрдЬिंрдЧ рд░ूрдо рдХी рднी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХी рдЬाрдп рддाрдХि рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдкреЬे।

     рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдЬрд╣ां рдЧрд╣рд░ाрдИ рдЬ्рдпाрджा рд╣ो рд╡рд╣ां рдкрд░ рдордЬрдмूрдд рдмैрд░िрдХेрдбिंрдЧ рдХрд░ाрдиा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ें рддाрдХि рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдирд╣ीं рд╣ो। рдЬ्рдпाрджा рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╡ाрд▓े рдШाрдЯों рдкрд░ рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдЬाрдиा рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ै рдХी рддрдЦ्рддी рд▓рдЧрд╡ाрдиा рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рддाрдХि рд╕рднी рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рджिрдЦाрдИ рджें।

      рдХाрд░्рдпрдкाрд▓рдХ рдЕрднिрдпंрддा, рд╡िрдзुрдд рдХो рдиिрд░्рджेрд╢  рджिрдпा рдЧрдпा рдХि рдШाрдЯों рдкрд░ рдмिрдЬрд▓ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЕрдЪ्рдЫे рддрд░ीреШे рд╕े рдиिрдЧрд░ाрдиी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЗрд╕ рдХे рд▓िрдП рд╕рдоुрдЪिрдд рдХрджрдо рдЙрдаाрдП। рд╕ाрде рд╣ी рдШाрдЯों рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдк्рд░ॉрдкрд░ рддрд░ीрдХे рд╕े рдЧाрд░्рдб рд╡ाрдпрд░ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░ें। рдирдЧрд░ рдЖрдпुрдХ्рдд, рдирдЧрд░ рдиिрдЧрдо, рдмेрддिрдпा рдХो рдШाрдЯों рдХी рддрд░рдл рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕реЬрдХों, рдкрд╣ुंрдЪ рдкрдеों рдХी рд▓ेрдмрд▓िंрдЧ рдХрд░ाрдиे, рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ, рдмैрд░िрдХेрдбिंрдЧ, рдЪूрдиा/рдм्рд▓ीрдЪिंрдЧ рдкाрдЙрдбрд░ рдХा рдЫिреЬрдХाрд╡ рдЖрджि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рдиे рдХो рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдХि рдЫрда рдкрд░्рд╡ рдХे рджौрд░ाрди рдпाрддाрдпाрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ुрджृреЭ рд░рдЦी рдЬाрдп। рдкाрд░्рдХिрдЧ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдп। рдЫрдард╡्рд░рддी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдПрд╡ं рдкुрд░ूрд╖ों рдХो рдкूрдЬा рдоें рд╡्рдпрд╡рдзाрди рдирд╣ीं рд╣ो, рдЗрд╕े рд╣ेрддु рдХाрд░рдЧрд░ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХी рдЬाрдп। рдШाрдЯों рдкрд░ рд╕рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЬाрдп।

рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдж्рд╡ाрд░ा рд╕िрд╡िрд▓ рд╕рд░्рдЬрди рдХो рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╕рднी рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХेрди्рдж्рд░ों рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╡ाрдЗрдпों рдХे рд╕ाрде рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╕рд╕рдордп рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣ेंрдЧे рддрдеा рдПंрдмुрд▓ेंрд╕ рдХो рдЕрдкрдбेрдЯ рд░рдЦेंрдЧे। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЫрда рдШाрдЯों рдкрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рджрд▓/рдПंрдмुрд▓ेंрд╕/рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╡ा/рдкैрд░ाрдоेрдбिрдХрд▓ рд╕्рдЯाрдл рдЖрджि рдХी рдк्рд░рддिрдиिрдпुрдХ्рддि рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

               рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рдмेрддिрдпा, рд╢्рд░ी рдЕрдорд░рдХेрд╢ рдбी рдиे рдХрд╣ा рдХि рд╡िрдзि-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ंрдзाрд░рдг рддрдеा рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рд╕рднी рдШाрдЯों рдкрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдкुрд▓िрд╕ рдкрджाрдзिрдХाрд░ी рддрдеा рдкुрд▓िрд╕ рдмрд▓ों рдХी рдк्рд░рддिрдиिрдпुрдХ्рддि рдХी рдЬाрдпेрдЧी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдЙрддрд░рд╡ाрд░ी рдкोрдЦрд░ा рдЫрда рдШाрдЯ рдкрд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рддाрд░ рдкंрдбाрд▓ рд╕े рдХाрдлी рдирдЬрджीрдХ рд╣ै। рдЫрда рд╡्рд░рддिрдпों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдкंрдбाрд▓ рдХी рд╣ाрдЗрдЯ рдХрдо рдХिрдпा рдЬाрдП рддाрдХि рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдирд╣ीं рд░рд╣े।  

              рдЬ्рдЮाрддрд╡्рдп рд╣ो рдХि рдЫрда рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд╡िрдзि-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ंрдзाрд░рдг рд╕рд╣िрдд рдЫрда рдШाрдЯों рдкрд░ рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рдордж्рджेрдирдЬрд░ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рддैрдпाрд░िрдпों рдХा рдЬिрд▓ा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдПрд╡ं рдЬाрдпрдЬा рд▓िрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी, рдкрд╢्рдЪिрдо рдЪрдо्рдкाрд░рдг рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рдХे рдЖрд▓ोрдХ рдоें рд╕рднी рд╕ंрдмंрдзिрдд рдкрджाрдзिрдХाрд░ी рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдЫрда рдШाрдЯों рдХा рд▓рдЧाрддाрд░ рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕рднी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдПं рд╕ुрджृреЭ рдХрд░ा рд░рд╣े рд╣ैं рддाрдХि рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдкреЬे।

                  рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЕрдкрд░ рд╕рдоाрд╣рд░्рдд्рддा, рд╢्рд░ी рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣, рдПрд╕рдбीрдПрдо, рдмेрддिрдпा, рд╢्рд░ी рд╡िрдиोрдж рдХुрдоाрд░, рдирдЧрд░ рдЖрдпुрдХ्рдд, рдирдЧрд░ рдиिрдЧрдо, рдмेрддिрдпा, рд╢्рд░ी рд╢рдо्рднू рдХुрдоाрд░, рдПрдПрд╕рдбीрдПрдо, рдмेрддिрдпा, рд╢्рд░ी рдЕрдиिрд▓ рдХुрдоाрд░ рд╕рд╣िрдд рдЕрди्рдп рдЕрдзिрдХाрд░ी рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░


рдк्рд░ेрд░िрддिрдХ рд░ाрдЬрджूрдд рд▓ेрдУрдкोрд▓्рджो рдЬिрд░ेрд▓्рд▓ी рдХे рд╣ाрдеों рд╕िрдиॉрдбрд▓ рдЧिрд░рдЬाрдШрд░ рдПрд╡ं 150рд╡ीं рдЬрдпंрддी рд╕्рдоाрд░рдХ рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди


рдк्рд░ेрд░िрддिрдХ рд░ाрдЬрджूрдд рд▓ेрдУрдкोрд▓्рджो рдЬिрд░ेрд▓्рд▓ी рдХे рд╣ाрдеों рд╕िрдиॉрдбрд▓ рдЧिрд░рдЬाрдШрд░ рдПрд╡ं 150рд╡ीं рдЬрдпंрддी рд╕्рдоाрд░рдХ рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди

рдЫोрдЯाрдиाрдЧрдкुрд░ рдЬिрд╕рдоें рдЖрдЬ рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓, рдмिрд╣ाрд░ (рдЬिрд╕рдоें рд╡рд░्рддрдоाрди рдЭाрд░рдЦंрдб рд╢ाрдоिрд▓ рдеा) рдФрд░ рдЙреЬीрд╕ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЖрддे рд╣ैं, рдЙрд╕рдХे рдкूрд░्рд╡рдЬों рдиे рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдЪाрдИрдмाрд╕ा рдХे рдЦूंрдЯрдкाрдиी рдоें рдмрдкрддिрд╕्рдоा рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░, рдХाрдерд▓िрдХ рдзрд░्рдо рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдеा.....

рдЪाрдИрдмाрд╕ा . рдЫोрдЯाрдиाрдЧрдкुрд░ рдХैрдеोрд▓िрдХ рдоिрд╢рди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХा рд╢्рд░ेрдп рдЬेрд╕ुрдЗрдЯ рдоिрд╢рдирд░ी рдлाрджрд░ рдЕрдЧुрд╕्рддुрд╕ рд╕्рдЯॉрдХрдоैрди рдХो рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд╕рди् 1869 рдИ. рдоें рдЪाрдИрдмाрд╕ा рдХी рднूрдоि рдоें рдЕрдкрдиा рдкाँрд╡ рд░рдЦा рдеा. рдЙрд╕рдХे рдмाрдж 8 рдирд╡рдо्рдмрд░ 1873 рдХो рдХрд▓рдХрдд्рддा рдХे рдзрд░्рдоाрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╡ाрд▓рддेрд░ूрд╕ рд╕्рдЯेрди्рд╕ рдПрд╕. рдЬे. рдиे рдЦूंрдЯрдкाрдиी рдоें 28 рд▓ोрдЧों рдХो рдкрд╣рд▓ा рдмрдкрддिрд╕्рдоा рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рджिрдпा, рдЬो рдЫोрдЯाрдиाрдЧрдкुрд░ рдХे рдкрд╣рд▓े рдХैрдеोрд▓िрдХ рдмрдиे. рдЬिрд╕ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдк्рд░рдердо рдЦ्рд░ीрд╕्рддीрдпों рдиे рдмрдкрддिрд╕्рдоा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा, рд╡рд╣ाँ рдЖрдЬ рдПрдХ рддीрд░्рдерд╕्рдерд▓ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ рдЧ्рд░ोрдЯो, рд╕्рдХूрд▓, рд╣ॉрд╕्рдЯेрд▓, рдХाрдиूрдиी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХेंрдж्рд░, рдЕрд░्рдз рдкैрд░िрд╢ рднी рдмрди рдЪुрдХे рд╣ैं.

           рдЫोрдЯाрдиाрдЧрдкुрд░ рдХी рдХैрдеोрд▓िрдХ рдХрд▓ीрд╕िрдпा 8 рдирд╡рдо्рдмрд░ 2023 рдХो рдЕрдкрдиे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдЙрд╕ рдорд╣ाрди рдШрдЯрдиा рдХी рдпाрдж рдХी, рдЬрдм рдЙрд╕рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдиे 150 рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े, рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдмрдкрддिрд╕्рдоा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा рдеा.рдЫोрдЯाрдиाрдЧрдкुрд░ рдоें рдк्рд░рдердо рдмрдкрддिрд╕्рдоा рдХी 150рд╡ीं рдЬрдпंрддी рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХा рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рд╡ाрдЯिрдХрди рдХे рдк्рд░ेрд░िрддिрдХ рд░ाрдЬрджूрдд рдорд╣ाрдзрд░्рдоाрдз्рдпрдХ्рд╖ рд▓ेрдУрдкोрд▓्рджो рдЬिрд░ेрд▓ी рдЕрд░्рдкिрдд рдХिрдпे. рдЗрд╕ी рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд╡े рд╕िрдиॉрдбрд▓ рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдПрд╡ं 150рд╡ीं рдЬрдпंрддी рд╕्рдоाрд░рдХ рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рднी рдХिрдпा рдЧрдпा.рдкрдЯрдиा рдорд╣ाрдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХे рдорд╣ाрдзрд░्рдоाрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕ेрдмेрд╕्рдЯिрдпрди рдХрд▓्рд▓ूрдкुрд░ा рднी рдоौрдЬूрдж рдеे

   рдЫोрдЯाрдиाрдЧрдкुрд░ рдоें рдЖрдЬ 7 рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рд╣ैं। рдХोрд▓्рд╣ाрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдоें рдХुрд▓ 16 рдкрд▓्рд▓िрдпाँ, 5 рдЬूрдиिрдпрд░ рдХॉрд▓ेрдЬ, 12 рдЙрдЪ्рдЪ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, 13 рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, 5 рд╕рдоाрдЬ рд╕ेрд╡ा рдХेंрдж्рд░, 9 рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдПрд╡ं рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджेрдЦрднाрд▓ рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ 18 рдзрд░्рдорд╕ंрдШ рд╣ैं।рдХाрдерд▓िрдХों рдХी рдХुрд▓ рд╕ंрдЦ्рдпा 8,61,761 рд╣ै рдЬो рдЭाрд░рдЦंрдб рдХी рдХुрд▓ рдЖрдмाрджी рдХा 3.86 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ै।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░



рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 341 (1) рдХे рддрд╣рдд рдЬाрд░ी рдЖрджेрд╢ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЙрдкрд▓рдм्рдз

рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 341 (1) рдХे рддрд╣рдд рдЬाрд░ी рдЖрджेрд╢ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЙрдкрд▓рдм्рдз 

рдкрдЯрдиा.рднाрд░рдд рдоें рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдоाрдирдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै рдХ्рдпों ?рдЗрд╕ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЧрдпा рдХि рд╣िंрджू рдзрд░्рдо, рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рдФрд░ рд╕िрдЦ рдзрд░्рдо рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рджрд▓िрддों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рднाрд░рддीрдп рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдиीрддि рдХे рддрд╣рдд рджрд▓िрдд рдИрд╕ाрдЗрдпों рдФрд░ рдоुрд╕рд▓рдоाрдиों рдХो рдЬाрддि рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै.рдЗрд╕्рд▓ाрдо рдФрд░ рдИрд╕ाрдЗрдпों рдоें рдЬाрддि рднेрдж рдирд╣ीं рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрди рдзрд░्рдоों рдХे рджрд▓िрддों рдХे рд╕ाрде рднेрджрднाрд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा рдФрд░ рд╡े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рджрд░्рдЬे рдоें рджूрд╕рд░े рдоुрд╕्рд▓िрдоों рдФрд░ рдИрд╕ाрдЗрдпों рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोंрдЧे.

          рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 341 (1) рдХे рддрд╣рдд рдЬाрд░ी рдЖрджेрд╢ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдХेрд╡рд▓ рд╣िंрджू, рд╕िрдЦ рдпा рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рдХो рдоाрдирдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ी рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рдордж्рд░ाрд╕ рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдиे рдПрдХ рдлैрд╕рд▓े рдоें рдХрд╣ा рд╣ै рдХि рдмौрдж्рдз рдЬाрддि рд░рд╣िрдд рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рдзрд░्рдо рдХो рдЕрдкрдиाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХा рд▓ाрдн рдирд╣ीं рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।18 рдЕрдХ्рддू॰ 2018

        рдЖंрдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдоंрдд्рд░ी рдоेрд░ुрдЧु рдиाрдЧाрд░्рдЬुрди рдиे рдХрд╣ा рдХि рдХेрд╡рд▓ рдзрд░्рдо рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╕े рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि (рдПрд╕рд╕ी) рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрддि рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै , рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХेंрдж्рд░ рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдПрд╕рд╕ी рд╢्рд░ेрдгी рдХे рддрд╣рдд рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░рдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा.

        рдЗрд╕ рд╕ंрдмंрдз рдоें рд╡िрдзाрди рд╕рднा рдоें рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЕрдкрдиाрдП рдЧрдП рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕рдоाрдЬ рдХрд▓्рдпाрдг рдоंрдд्рд░ी рдиे рдХрд╣ा рдХि рдзрд░्рдоांрддрд░िрдд рд▓ोрдЧों рдоें рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा, рднेрджрднाрд╡ рдФрд░ рдЕрдкрдоाрди рд╕рд╣िрдд рдЙрдирдХी рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд░рд╣рддी рд╣ै-

      “рд╣िंрджू рдзрд░्рдо рдХी рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдФрд░ рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХे рд▓ोрдЧों рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрддिрдпाँ рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рд╡े рдЧाँрд╡ों рдХे рдмाрд╣рд░ी рдЗрд▓ाрдХे рдоें рдПрдХ рд╣ी рдХ्рд╖िрддिрдЬ рдоें рд░рд╣рддे рд╣ैं, рд╕рдоाрди рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдФрд░ рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ैंрей рдЗрдирдоें рд╕े рдХोрдИ рднी рдЪीреЫ рдирд╣ीं рдмрджрд▓рддी рд╣ै рд╡्рдпрдХ्рддि рджूрд╕рд░े рдзрд░्рдо рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै, ”рдиाрдЧाрд░्рдЬुрди рдиे  рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд▓िрдЦे рдПрдХ рдкрдд्рд░ рдоें рдХрд╣ा, рдЬिрд╕рдХी рдПрдХ рдк्рд░рддि рдоीрдбिрдпा рдХे рд╕ाрде рд╕ाрдЭा рдХी рдЧрдИ рдеी.

       рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХेंрдж्рд░ рдХो рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрдИ рдЕрдн्рдпाрд╡ेрджрдиों рд╕े рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдпा рдХि рдХैрд╕े рдПрд╕рд╕ी рдзрд░्рдоांрддрд░िрддों рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рднेрджрднाрд╡ рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬ рд░рд╣ा рд╣ै, рд╕ाрде рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рд╡े рд╕िрдЦ рдзрд░्рдо рдФрд░ рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рдЕрдкрдиाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рд╕рдоाрди рдмेрд╣рддрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рдкाрдд्рд░ рд╣ैं.

     рдоंрдд्рд░ी рдиे рдпрд╣ рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрдпा рдХि рджрдХ्рд╖िрдгी рд░ाрдЬ्рдп рдиे рд╣िंрджू рдПрд╕рд╕ी рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХुрдЫ рдЧैрд░-рд╡ैрдзाрдиिрдХ рд░िрдпाрдпрддें рдЙрди рдПрд╕рд╕ी рдХे рд▓िрдП рднी рдмреЭा рджी рдеीं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे 1977 рдоें рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдЕрдкрдиा рд▓िрдпा рдеा, рдЬिрд╕рдоें рдПрдкी рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рд╕рд╣рдХाрд░ी рд╡िрдд्рдд рдиिрдЧрдо рд▓िрдоिрдЯेрдб рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рд╡ीрдХृрдд рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рдпोрдЬрдиाрдПं рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеीं.

   рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддрд░्рдХ рджिрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ें рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рдХा рдПрдХ рдордЬрдмूрдд рд╡ैрдз рдЖрдзाрд░ рд╣ै рддाрдХि рд╡े рд╕ंрд╡िрдзाрди (рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि) рдХ्рд░рдо рдоें рд╕ूрдЪीрдмрдж्рдз рдЕрди्рдп рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд▓ाрднों рдХा рдЖрдиंрдж рд▓े рд╕рдХें.

     рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рдЕрдиुрд░ोрдз рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рднाрд░рдд рдоें рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рд╕рдоुрджाрдп рдХे рдЙрди рд╕рджрд╕्рдпों рдХो рдПрд╕рд╕ी рдХा рджрд░्рдЬा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ें, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдЕрдкрдиा рд▓िрдпा рд╣ै, рддाрдХि рд╡े рдЕрди्рдп рд╕рднी рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдХे рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ों, рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд▓ाрднों рдХा рдЖрдиंрдж рд▓े рд╕рдХें.


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░



 

рд▓ोрдХ рдЖрд╕्рдеा рдХे рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдЫрда рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ рдХी рдХрд░ें рд╕рдоुрдЪिрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा : рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी

 
рд▓ोрдХ рдЖрд╕्рдеा рдХे рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдЫрда рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ рдХी рдХрд░ें рд╕рдоुрдЪिрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा : рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी


рд╕реЬрдХ, рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рдерд▓ рд╕рд╣िрдд рдЫрда рдШाрдЯों рдХी рдЕрдЪ्рдЫे рддрд░ीрдХे рд╕े рдХрд░ाрдПं рд╕рдлाрдИ

рдЫрда рдШाрдЯों рддрдХ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдоाрд░्рдЧ рдЕрдЧрд░ рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ै рддो, рдХрд░ाрдПं рдоोрдЯрд░ेрдмрд▓

рдмेрддिрдпा । рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдж्рд╡ाрд░ा рдЬिрд▓ेрд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдЫрда рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдХी рд╣ाрд░्рджिрдХ рдмрдзाрдИ рдПрд╡ं рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПं рджी рдЧрдпी рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬिрд▓ेрд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдХрд╣ा рд╣ै рдХि рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг, рдЖрдкрд╕ी рд╕ौрд╣ाрд░्рдж рдПрд╡ं рднाрдИрдЪाрд░े рдХे рд╕ाрде рд╣рд░्рд╖ोрд▓्рд▓ाрд╕ рдкрд░्рд╡ рдХो рдордиाрдПं।
     рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी, рд╢्рд░ी рджिрдиेрд╢ рдХुрдоाрд░ рд░ाрдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЫрда рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЬिрд▓े рдХे рд╕рднी рдПрд╕рдбीрдПрдо, рдирдЧрд░ рдЖрдпुрдХ्рдд, рдирдЧрд░ рдиिрдЧрдо, рдмेрддिрдпा рд╕рд╣िрдд рд╕рднी рдирдЧрд░ рдиिрдХाрдпों рдХे рдХाрд░्рдпрдкाрд▓рдХ рдкрджाрдзिрдХाрд░ी рддрдеा рд╕рднी рдк्рд░рдЦंрдбों рдХे рдк्рд░рдЦंрдб рд╡िрдХाрд╕ рдкрджाрдзिрдХाрд░ी рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрди्рддрд░्рдЧрдд рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ेंрдЧे।
     рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рд▓ोрдХ рдЖрд╕्рдеा рдХे рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдЫрда рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдкреЬे, рдЗрд╕рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рд╣ै। рдЫрдЯ рдШाрдЯों рдХी рдк्рд░ॉрдкрд░ рд╕рдлाрдИ рдЕрддिрдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рдШाрдЯों рддрдХ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдоाрд░्рдЧ рдЕрдЧрд░ рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ैं, рддो рдЙрд╕े рдоोрдЯрд░ेрдмрд▓ рднी рдХрд░ाрдиा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ेंрдЧे। рдЗрд╕ рдХाрд░्рдп рдоें рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी рдирд╣ीं рдмрд░рддрдиी рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдорд╣िрд▓ा рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рдордж्рджेрдирдЬрд░ рдЫрда рдШाрдЯों рдкрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЪेंрдЬिंрдЧ рд░ूрдо рдХा рдЕрдзिрд╖्рдаाрдкрди рдХрд░ाрдиा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХिрдпा рдЬाрдп। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдЕрд╕्рдеाрдпी рд╢ौрдЪाрд▓рдп рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рднी рдХрд░ाрдпा рдЬाрдп।
       рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рд╕рднी рд╕ंрдмंрдзिрдд рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЫрда рдШाрдЯों рдХा рдлिрдЬिрдХрд▓ рд╡ेрд░िрдлिрдХेрд╢рди рдХрд░ेंрдЧे। рдмांрд╕ рдЖрджि рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдШाрдЯों рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдХा рдЖрдХрд▓рди рдХрд░ рд▓ेंрдЧे। рдЦрддрд░рдиाрдХ рдШाрдЯों рдкрд░ рдл्рд▓ैрдХ्рд╕, рдмैрдирд░ рдХा рдЕрдзिрд╖्рдаाрдкрди рдХрд░ाрдиा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ेंрдЧे рддाрдХि рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдирд╣ीं рд░рд╣े। рдЦрддрд░рдиाрдХ рдШाрдЯों рдХी рд╕рдоुрдЪिрдд рдШेрд░ाрдмंрджी рдХि рдЬाрдП рддрдеा рд╡рд╣ाँ рдкрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ूрдЪрдХ рдмोрд░्рдб рдПрд╡ं рдЭрди्рдбे рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд▓рдЧाрдпा рдЬाрдп।
        рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЫрда рдкूрдЬा рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд╡िрднिрди्рди рдШाрдЯों рдкрд░ рд╡्рд░рддिрдпों рдХे рд╕ाрде рдмрдЪ्рдЪों, рдорд╣िрд▓ाрдУं, рдпुрд╡рдХों рдПрд╡ं рд╡ृрдж्рдзों рдХी рднाреЬी рднीреЬ рдПрдХрдд्рд░ рд╣ोрддी рд╣ै, рдПрд╡ं рднрдЧрджреЬ рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХे рд▓िрдП рдПрд╣рддिрдпाрддрди рд╕рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдп। рдЦрддрд░рдиाрдХ рдШाрдЯों рдХे рдиिрдХрдЯрд╕्рде рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдкूрдЬा рдХे рддाрд▓ाрдмों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ो рддाрдХि рдЫрдард╡्рд░рддी рдорд╣िрд▓ाрдУं-рдкुрд░ुрд╖ों рдХो рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдкреЬे।
          рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдкूрдЬा рдШाрдЯों рдкрд░ рдЙрдж्рдШोрд╖рдгा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХि рд╕рдоुрдЪिрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдмिрдЬрд▓ी рдХे рддाрд░ों рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рдоाрдирдХों рдХो рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХрд░ाрдиा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХिрдпा рдЬाрдп। рд╕рдоुрдЪिрдд рд░ोрд╢рдиी рдПрд╡ं рдкाрд░्рдХिंрдЧ рдХी рд╕рдоुрдЪिрдд рдПрд╡ं рд╕ुрдЪाрд░ु рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдПрдирдбीрдЖрд░рдПрдл/рдПрд╕рдбीрдЖрд░рдПрдл рд╕े рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕ाрдоुрджाрдпिрдХ рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡рдХों/рдЧोрддाрдЦोрд░ों рдХी рдШाрдЯों рдкрд░ рддैрдиाрддी рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдп।
         рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдиे рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдХि рд╕рднी рдПрд╕рдбीрдПрдо рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдХाрд░्рдпों рдХा рд▓рдЧाрддाрд░ рдЕрдиुрд╢्рд░рд╡рдг, рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдПрд╡ं рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░ेंрдЧे। рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी рдж्рд╡ाрд░ा рдЬिрд▓ेрд╡ाрд╕िрдпों рдХो рджीрдкाрд╡рд▓ी рдПрд╡ं рдЫрда рдорд╣ाрдкрд░्рд╡ рдХी рд╣ाрд░्рджिрдХ рдмрдзाрдИ рдПрд╡ं рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПं рджी рдЧрдпी рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬिрд▓ेрд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдХрд╣ा рд╣ै рдХि рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг, рдЖрдкрд╕ी рд╕ौрд╣ाрд░्рдж рдПрд╡ं рднाрдИрдЪाрд░े рдХे рд╕ाрде рд╣рд░्рд╖ोрд▓्рд▓ाрд╕ рдкрд░्рд╡ рдХो рдордиाрдПं।
       рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЕрдкрд░ рд╕рдоाрд╣рд░्рддा, рд╢्рд░ी рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣, рдЕрдкрд░ рд╕рдоाрд╣рд░्рддा-рд╕рд╣-рдЬिрд▓ा рд▓ोрдХ рд╢िрдХाрдпрдд рдиिрд╡ाрд░рдг рдкрджाрдзिрдХाрд░ी, рд╢्рд░ी рдЕрдиिрд▓ рд░ाрдп рд╕рд╣िрдд рд╕рднी рдЬिрд▓ाрд╕्рддрд░ीрдп рдкрджाрдзिрдХाрд░ी, рд╕рднी рдПрд╕рдбीрдПрдо рдЖрджि рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

india: 18 рдордИ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕

  рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕ (World AIDS Vaccine Day) рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рджिрд╡рд╕ (International Museum Day) рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдЗрд╕ рджिрди...