Loading latest news...

рдЧुрд░ुрд╡ाрд░, 14 рдордИ 2026

India: рдорджрд░ рдЯेрд░ेрд╕ा рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рдорд╣िрд▓ा рдирд╣ीं рдеीं

 рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдкрд╣рдЪाрди рджिрд▓ाрдИ

рдорджрд░ рдЯेрд░ेрд╕ा рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рдорд╣िрд▓ा рдирд╣ीं рдеीं। рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рд╕ेрд╡ा, рдХрд░ुрдгा рдФрд░ рдд्рдпाрдЧ рдХी рдРрд╕ी рдоिрд╕ाрд▓ рд╣ै, рдЬिрд╕рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдкрд╣рдЪाрди рджिрд▓ाрдИ। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиा рдкूрд░ा рдЬीрд╡рди рдЧрд░ीрдмों, рдмीрдоाрд░ों, рдЕрдиाрдеों рдФрд░ рдЕрд╕рд╣ाрдп рд▓ोрдЧों рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░ рджिрдпा। рдХोрд▓рдХाрддा рдХी рдЧрд▓िрдпों рдоें рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХी, рд╡рд╣ рдЖрдЬ рднी рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рдХा рд╕्рд░ोрдд рд╣ै।

рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рдирдХाрд▓ рдоें рд╣ी Mother Teresa рдХो рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдзि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो рдЪुрдХी рдеी। рдЙрди्рд╣ें рд╢ांрддि рдФрд░ рдоाрдирд╡ рд╕ेрд╡ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрдирдХे рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдоिрд▓े, рдЬिрдирдоें рдиोрдмेрд▓ рд╢ांрддि рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ै। рдЙрдирдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдРрд╕ी рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрджी рдХे рд░ूрдк рдоें рдмрдиी, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдмिрдиा рдХिрд╕ी рднेрджрднाрд╡ рдХे рд╣рд░ рдЬрд░ूрд░рддрдоंрдж рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी।

рдЙрдирдХी рд╕ेрд╡ा рднाрд╡рдиा рдФрд░ рдХाрд░्рдпों рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдиे рдЙрди्рд╣ें “рдЧрд░ीрдмों рдХी рдоाँ” рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоिрд╢рдирд░ीрдЬ рдСрдл рдЪैрд░िрдЯी рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी, рдЬिрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЖрдЬ рднी рд╣рдЬाрд░ों рд▓ोрдЧ рд╕ेрд╡ा рдХाрд░्рдпों рдоें рд▓рдЧे рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕ंрд╕्рдеा рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рднाрд░рдд рдоें, рдмрд▓्рдХि рдХрдИ рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдоें рднी рдоाрдирд╡ рд╕ेрд╡ा рдХे рдХाрд░्рдпों рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдпा।

рдорджрд░ рдЯेрд░ेрд╕ा рдХे рдиिрдзрди рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдХाрд░्рдпों рдХी рд╡्рдпाрдкрдХ рдЬांрдЪ рдФрд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХिрдпा рдЧрдпा। рд░ोрдорди рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдиे рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдХो “рд╕ंрддрдд्рд╡” рдХे рдпोрдЧ्рдп рдоाрдиा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдкोрдк рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрди्рд╣ें рд╕ंрдд рдШोрд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░ी рдХी рдЧрдИ рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕ंрдд рдХी рдЙрдкाрдзि рдк्рд░рджाрди рдХी рдЧрдИ। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░, рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े “рд╕ंрдд” рдХा рджрд░्рдЬा рдоिрд▓ा, рдЬिрд╕े рдХैрдиोрдиाрдЗрдЬेрд╢рди рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

рдЙрдирдХी рд╕ंрдд рдШोрд╖рдгा рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рдиिрд░्рдгрдп рдирд╣ीं рдеी, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдХे рдЙрди рдоूрд▓्рдпों рдХी рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдеी, рдЬिрди्рд╣ें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдлैрд▓ाрдпा—рд╕ेрд╡ा, рдк्рд░ेрдо, рдХрд░ुрдгा рдФрд░ рдиिःрд╕्рд╡ाрд░्рдерддा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рдХि рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рд╣ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рд╣ै।

рдЖрдЬ рднी Mother Teresa рдХी рд╢िрдХ्рд╖ाрдПँ рдФрд░ рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рд▓ोрдЧों рдХो рдпрд╣ рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддे рд╣ैं рдХि рд╕рдЪ्рдЪी рдорд╣ाрдирддा рд╢рдХ्рддि рдпा рдзрди рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рджूрд╕рд░ों рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рд╣ोрддी рд╣ै।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Bihar:рдбुрдорд░ाँрд╡ рдкрд▓्рд▓ी рдХा 70рд╡ाँ рд╕्рдеाрдкрдиा рджिрд╡рд╕

 рдбुрдорд░ाँрд╡ рдкрд▓्рд▓ी рдХा 70рд╡ाँ рд╕्рдеाрдкрдиा рджिрд╡рд╕ рдПрд╡ं рдк्рд░рднु рдпेрд╕ु рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХा рд╕्рд╡рд░्рдЧाрд░ोрд╣рдг рдкрд░्рд╡ рд╕рдоाрд░ोрд╣ – рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрд╡рд╕рд░

рдмрдХ्рд╕рд░ рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╕्рдеिрдд рдбुрдорд░ाँрд╡ рдкрд▓्рд▓ी рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рд╡िрд╢ेрд╖ рдФрд░ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЕрд╡рд╕рд░ рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ी рдмрдирдиे рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд▓्рд▓ी, рдЬिрд╕рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╡рд░्рд╖ 1956 рдоें рдХी рдЧрдИ рдеी, рдЕрдкрдиे 70рд╡ें рд╕्рдеाрдкрдиा рд╡рд░्рд╖ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рдЪुрдХी рд╣ै। рдЗрд╕ рдкाрд╡рди рдЕрд╡рд╕рд░ рдХो рдФрд░ рднी рдЧрд░िрдоाрдордп рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд▓्рд▓ी рд╕рдоुрджाрдп рдж्рд╡ाрд░ा рднрд╡्рдп рдкрд▓्рд▓ी рджिрд╡рд╕ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬो рдк्рд░рднु рдпेрд╕ु рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХे рд╕्рд╡рд░्рдЧाрд░ोрд╣рдг рдкрд░्рд╡ рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े рдордиाрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдпрд╣ рдЕрд╡рд╕рд░ рди рдХेрд╡рд▓ рдбुрдорд░ाँрд╡ рдкрд▓्рд▓ी рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЬीрд╡рди рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХा рдЙрдд्рд╕рд╡ рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдк्рд░рддि рдХृрддрдЬ्рдЮрддा, рдПрдХрддा рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдирд╡ीрдиीрдХрд░рдг рдХा рднी рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै।

рдбुрдорд░ाँрд╡ рдкрд▓्рд▓ी рдХे рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрд▓्рд▓ी рдкुрд░ोрд╣िрдд рдлाрджрд░ рд╡िрдЬрдп рднाрд╕्рдХрд░ рдиे рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрддे рд╣ुрдП рдмрддाрдпा рдХि рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХा рдкрд▓्рд▓ी рджिрд╡рд╕ рджो рджिрд╡рд╕ीрдп рдЙрдд्рд╕рд╡ рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рдЖрдпोрдЬрди рд╕рдорд╕्рдд рдкрд▓्рд▓ीрд╡ाрд╕िрдпों, рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдоुрджाрдпों рдФрд░ рдЕрддिрдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЖрдиंрдж рдФрд░ рд╕рд╣рднाрдЧिрддा рдХा рдЕрдж्рднुрдд рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ोрдЧा। рдлाрджрд░ рд╡िрдЬрдп рднाрд╕्рдХрд░ рдиे рд╕рднी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╡े рдЗрд╕ рдкрд╡िрдд्рд░ рдЖрдпोрдЬрди рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ोрдХрд░ рдкрд▓्рд▓ी рдХी рдЖрдд्рдоिрдХ рдк्рд░рдЧрддि рдФрд░ рдПрдХрддा рдХो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдордЬрдмूрдд рдХрд░ें।

рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╢рдиिрд╡ाрд░, 16 рдордИ 2026 рдХो рднрд╡्рдп рд░ूрдк рд╕े рд╣ोрдЧी। рдЗрд╕ рджिрди рд╢ाрдо 5:30 рдмрдЬे рдоाрд▓ा рдЬрдк (рд░ोрдЬ़рд░ी рдк्рд░ाрд░्рдердиा) рдХे рд╕ाрде рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рд╢ुрднाрд░ंрдн рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЗрд╕рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рдПрдХ рдкрд╡िрдд्рд░ рдЬुрд▓ूрд╕ рдиिрдХाрд▓ा рдЬाрдПрдЧा, рдЬिрд╕рдоें рдкрд▓्рд▓ी рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рднрдХ्рддि, рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рд╕्рддुрддि рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рднु рдпेрд╕ु рдХी рдорд╣िрдоा рдХा рдЧुрдгрдЧाрди рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдпрд╣ рдЬुрд▓ूрд╕ рдкрд▓्рд▓ी рдХी рдПрдХрддा, рдЖрд╕्рдеा рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рдЬीрд╡ंрдд рдк्рд░рддीрдХ рд╣ोрдЧा, рдЬिрд╕рдоें рдмрдЪ्рдЪे, рдпुрд╡ा, рд╡ृрдж्рдз рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдмрд╣рдиें рд╕рднी рдЙрдд्рд╕ाрд╣рдкूрд░्рд╡рдХ рднाрдЧ рд▓ेंрдЧे।

рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╢ाрдо 6:00 рдмрдЬे рд╕े рдкрд╡िрдд्рд░ рдпूрдЦрд░िрд╕्рдЯ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЗрд╕ рдкрд╡िрдд्рд░ рдоिрд╕्рд╕ा рдмрд▓िрджाрди рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдкрд░рдо рдкूрдЬ्рдп рдлाрджрд░ рд╡िрдорд▓ рдХिрд╢ोрд░ рдПрд╕рдЬे рдХрд░ेंрдЧे, рдЬो рдкрдЯрдиा рдк्рд░ांрдд рдХे рдк्рд░ांрддीрдп (Provincial) рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдЗрд╕ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЧрд╣рд░ाрдИ рдк्рд░рджाрди рдХрд░ेрдЧी। рдпूрдЦрд░िрд╕्рдЯ рдХे рджौрд░ाрди рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдк्рд░рднु рдпेрд╕ु рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХे рд╕्рд╡рд░्рдЧाрд░ोрд╣рдг рдХे рд░рд╣рд╕्рдп рдкрд░ рдордирди рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ेрдЧा, рдЬो рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕्рдорд░рдг рдХрд░ाрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рднु рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдоें рдЬाрдХрд░ рднी рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрдпाрдпिрдпों рдХे рд╕ाрде рдЖрдд्рдоिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рджैрд╡ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣рддे рд╣ैं।

рдпूрдЦрд░िрд╕्рдЯ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рд░ाрдд्рд░ि 8:00 рдмрдЬे рдЕрдЧाрдкे рднोрдЬ рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдпрд╣ рднोрдЬ рдХेрд╡рд▓ рднोрдЬрди рдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░ेрдо, рднाрдИрдЪाрд░े рдФрд░ рд╕рдоुрджाрдпिрдХ рдПрдХрддा рдХा рдЙрдд्рд╕рд╡ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╕рднी рдкрд▓्рд▓ीрд╡ाрд╕ी рдПрдХ рд╕ाрде рдмैрдардХрд░ рдЖрдиंрдж, рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рдЖрдкрд╕ी рд╕рд╣рднाрдЧिрддा рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ेंрдЧे। рдпрд╣ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд▓्рд▓ी рдЬीрд╡рди рдХी рдЙрд╕ рднाрд╡рдиा рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╕рднी рд▓ोрдЧ рдПрдХ рд╣ी рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं।

рджूрд╕рд░े рджिрди рд░рд╡िрд╡ाрд░, 17 рдордИ 2026 рдХो рдЙрдд्рд╕рд╡ рдХा рджूрд╕рд░ा рдЪрд░рдг рдЖрд░ंрдн рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕ рджिрди рд╕ुрдмрд╣ 8:00 рдмрдЬे рдкрд╡िрдд्рд░ рдоिрд╕्рд╕ा рдмрд▓िрджाрди (рд╣ोрд▓ी рдпूрдЦрд░िрд╕्рдЯ) рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЗрд╕ рдкрд╡िрдд्рд░ рдоिрд╕्рд╕ा рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоोрд╕्рдЯ рд░ेрд╡рд░ेрди्рдб рдЬेрдо्рд╕ рд╢ेрдЦрд░ рдХрд░ेंрдЧे, рдЬो рдмрдХ्рд╕рд░ рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХे рдмिрд╢рдк рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдпрд╣ рдпूрдЦрд░िрд╕्рдЯ рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рд╕ंрдкूрд░्рдг рдкрд▓्рд▓ी рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд▓िрдП рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж, рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдирд╡ीрдиीрдХрд░рдг рдХा рд╕्рд░ोрдд рд╣ोрдЧा।

рдоिрд╕्рд╕ा рдХे рджौрд░ाрди рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдк्рд░рднु рдХे рд╕्рд╡рд░्рдЧाрд░ोрд╣рдг рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдкрд░ рдЪिंрддрди рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ेрдЧा, рдЬो рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рднु рдпेрд╕ु рд╣рдоें рдЕрдХेрд▓ा рдирд╣ीं рдЫोрдб़рддे, рдмрд▓्рдХि рдкрд╡िрдд्рд░ рдЖрдд्рдоा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕рджैрд╡ рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдмрдиे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдкрд░्рд╡ рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоूрд▓्рдпों рдХो рдЕрдкрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рдЗрд╕рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рд╕ुрдмрд╣ 10:00 рдмрдЬे рдЙрдд्рд╕рд╡ рднोрдЬ рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा, рдЬिрд╕рдоें рд╕рднी рдкрд▓्рд▓ीрд╡ाрд╕ी, рдЕрддिрдеि рдФрд░ рдЖрдЧंрддुрдХ рдПрдХ рд╕ाрде рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ोрдХрд░ рдЖрдиंрдж рд╕ाрдЭा рдХрд░ेंрдЧे। рдпрд╣ рднोрдЬ рдЖрдкрд╕ी рдк्рд░ेрдо, рд╕ौрд╣ाрд░्рдж рдФрд░ рдПрдХрддा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ोрдЧा, рдЬो рдкрд▓्рд▓ी рдЬीрд╡рди рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рдлाрджрд░ рд╡िрдЬрдп рднाрд╕्рдХрд░ рдиे рд╕рднी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों, рдзाрд░्рдоिрдХ рдмрд╣рдиों, рдпुрд╡ाрдУं рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рдЗрд╕ рдкाрд╡рди рдЕрд╡рд╕рд░ рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рднाрдЧीрджाрд░ी рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЙрдд्рд╕рд╡ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдк्рд░рддि рдХृрддрдЬ्рдЮрддा рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рдкुрдиः рд╕ुрджृрдв़ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рдбुрдорд░ाँрд╡ рдкрд▓्рд▓ी рдХी 70 рд╡рд░्рд╖ों рдХी рдпाрдд्рд░ा рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдХृрдкा, рд▓ोрдЧों рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рд╕ंрддों рдХी рдордз्рдпрд╕्рдерддा рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै।

рд╕ीрдЬे рд╕िрд╕्рдЯрд░्рд╕ рдФрд░ рдкрд▓्рд▓ी рдХे рд╕рднी рд╕ेрд╡рдХ-рд╕ेрд╡िрдХाрдПँ рдЗрд╕ рдЖрдпोрдЬрди рдХी рддैрдпाрд░िрдпों рдоें рдкूрд░्рдг рд╕рдорд░्рдкрдг рдХे рд╕ाрде рдЬुрдЯे рд╣ुрдП рд╣ैं। рд╕рдЬाрд╡рдЯ, рдк्рд░ाрд░्рдердиा, рд╕ंрдЧीрдд, рд▓िрдЯрд░्рдЬी рдФрд░ рдЕрддिрдеि рд╕рдд्рдХाрд░ рдХी рд╕рднी рддैрдпाрд░िрдпाँ рдЬोрд░ों рдкрд░ рд╣ैं, рддाрдХि рдпрд╣ рдЖрдпोрдЬрди рд╢्рд░рдж्рдзा, рдЧрд░िрдоा рдФрд░ рднрдХ्рддि рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдкрди्рди рд╣ो рд╕рдХे।

рдбुрдорд░ाँрд╡ рдкрд▓्рд▓ी рдХे рд╕рднी рд╕рджрд╕्рдпों рдХी рдУрд░ рд╕े рд╕рдорд╕्рдд рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд, рдкрдб़ोрд╕ी рдкрд▓्рд▓ी рд╕рдоुрджाрдпों рдФрд░ рд╕рднी рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рд╕ाрджрд░ рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╡े рдЗрд╕ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрдХрд░ рд╣рдоाрд░ी рдЦुрд╢ी рдФрд░ рдЖрд╕्рдеा рдоें рд╕рд╣рднाрдЧी рдмрдиें। рдЖрдкрдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рди рдХेрд╡рд▓ рд╣рдоें рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░ेрдЧी, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕ рдЙрдд्рд╕рд╡ рдХो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдкрд╡िрдд्рд░ рдФрд░ рд╕्рдорд░рдгीрдп рдмрдиाрдПрдЧी।

рдЕंрдд рдоें, рд╣рдо рд╕рднी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдиिрд╡ेрджрди рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рд╡े рдбुрдорд░ाँрд╡ рдкрд▓्рд▓ी рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрд░्рдердиाрдУं рдоें рд╕्рдеाрди рджें, рддाрдХि рдпрд╣ рдкрд▓्рд▓ी рдЖрдЧे рднी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕, рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рдХे рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдиिрд░ंрддрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд░рд╣े। рдк्рд░рднु рдпेрд╕ु рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХा рд╕्рд╡рд░्рдЧाрд░ोрд╣рдг рдкрд░्рд╡ рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдоूрд▓्рдпों рдХो рдЕрдкрдиाрдПँ рдФрд░ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рдХрд░ुрдгा рдХा рдЬीрд╡рди рдЬिрдПँ।

“рдХृрдкрдпा рд╣рдоाрд░े рд╕ाрде рдЬुрдб़ें рдФрд░ рдЗрд╕ рдкрд╡िрдд्рд░ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдк्рд░рднु рдХी рдорд╣िрдоा рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ें।”

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

World : рдЖрдЬ рд╡िрд╢्рд╡ рд░рдХ्рддрджाрддा рджिрд╡рд╕ (World Blood Donor Day) рд╣ै

 14 рдЬूрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡: рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рджिрди

рдХैрд▓ेंрдбрд░ рдХा рд╣рд░ рджिрди рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рдХोрдИ рди рдХोрдИ рдорд╣рдд्рд╡, рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдШрдЯрдиाрдУं рдХी рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рд╕рдоेрдЯे рд╣ोрддा рд╣ै। 14 рдЬूрди рднी рдРрд╕ा рд╣ी рдПрдХ рджिрди рд╣ै, рдЬो рд╡िрд╢्рд╡ рдФрд░ рднाрд░рдд рджोрдиों рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдЕрдиेрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं, рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ों рдФрд░ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдЕрднिрдпाрдиों рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рдХेрд╡рд▓ рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдоाрдирд╡рддा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЪेрддрдиा рдХे рд╡िрднिрди्рди рдкрд╣рд▓ुрдУं рдХो рджрд░्рд╢ाрдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрдб़ाрд╡ рд╣ै।

рд╡िрд╢्рд╡ рд░рдХ्рддрджाрддा рджिрд╡рд╕ (World Blood Donor Day)

14 рдЬूрди рдХो рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рд░рдХ्рддрджाрддा рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рджिрди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд░рдХ्рддрджाрди рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭाрдиा рдФрд░ рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рд░рдХ्рддрджाрддाрдУं рдХो рд╕рдо्рдоाрди рджेрдиा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рдорд╣ाрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХाрд░्рд▓ рд▓ैंрдбрд╕्рдЯीрдирд░ (Karl Landsteiner) рдХे рдЬрди्рдорджिрд╡рд╕ рдХे рдЙрдкрд▓рдХ्рд╖्рдп рдоें рдЪुрдиा рдЧрдпा, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे ABO рдм्рд▓рдб рдЧ्рд░ुрдк рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХी рдЦोрдЬ рдХी рдеी। рдЙрдирдХी рдЗрд╕ рдЦोрдЬ рдиे рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдХ्рд░ांрддि рд▓ा рджी рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдХ्рддाрдзाрди (blood transfusion) рдХो рд╕ंрднрд╡ рдмрдиाрдпा।

рд░рдХ्рддрджाрди рдХो “рдорд╣ाрджाрди” рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдХिрд╕ी рдЬрд░ूрд░рддрдоंрдж рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЬाрди рдмрдЪा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рд▓ाрдЦों рд▓ोрдЧ рджुрд░्рдШрдЯрдиाрдУं, рд╕рд░्рдЬрд░ी, рдк्рд░рд╕рд╡ рдФрд░ рдЧंрднीрд░ рдмीрдоाрд░िрдпों рдХे рдХाрд░рдг рд░рдХ्рдд рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рд░рдХ्рддрджाрддा рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдоृрдд्рдпु рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрдб़ी рдмрдирддे рд╣ैं। рд╡िрд╢्рд╡ рд░рдХ्рддрджाрддा рджिрд╡рд╕ рдкрд░ рд╡िрднिрди्рди рджेрд╢ों рдоें рд░рдХ्рддрджाрди рд╢िрд╡िрд░ рд▓рдЧाрдП рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдиिрдпрдоिрдд рд░рдХ्рддрджाрди рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдПँ (Historical Events)

14 рдЬूрди рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। 1777 рдоें, рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдЕрдкрдиा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдз्рд╡рдЬ “рд╕्рдЯाрд░्рд╕ рдПंрдб рд╕्рдЯ्рд░ाрдЗрдк्рд╕” рдЕрдкрдиाрдпा рдеा। рдпрд╣ рджिрди рдЕрдоेрд░िрдХी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоीрд▓ рдХा рдкрдд्рдерд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рджेрд╢ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдк्рд░рддीрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ुрдЖ।

рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा 1949 рдоें рдЗрд╕ी рджिрди рдЪीрди рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рддрд╣рдд рдирдП рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ुрдзाрд░ों рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХрджрдо рдЙрдаाрдП рдЧрдП рдеे। рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмрджрд▓ाрд╡ों рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХा рд╕ंрдХेрдд рджेрддी рд╣ै।

14 рдЬूрди 1985 рдХो рдпूрд░ोрдкीрдп рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд╢ेंрдЧेрди рд╕рдордЭौрддे (Schengen Agreement) рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдП рдЧрдП рдеे, рдЬिрд╕рдиे рдпूрд░ोрдк рдоें рд╕ीрдоाрдУं рдХे рдкाрд░ рдЖрд╡ाрдЧрдорди рдХो рд╕рд░рд▓ рдмрдиाрдиे рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦी। рдпрд╣ рд╕рдордЭौрддा рдЖрдЬ рдпूрд░ोрдкीрдп рдПрдХрддा рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рд╣ै।

рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें 14 рдЬूрди

рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рднी 14 рдЬूрди рдХрдИ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡िрднिрди्рди рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЗрд╕ рджिрди рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рд╕े рдЬुрдб़े рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдЦाрд╕рдХрд░ рд░рдХ्рддрджाрди рдЕрднिрдпाрди, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╢िрд╡िрд░ рдФрд░ рдпुрд╡ा рд╕ंрдЧрдардиों рдж्рд╡ाрд░ा рдЬрди-рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЗрд╕ рджिрди рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рдмрдиाрддे рд╣ैं।

рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрд╢ाрд▓ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ाрд▓े рджेрд╢ рдоें рд░рдХ्рдд рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣рдоेрд╢ा рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡िрд╢्рд╡ рд░рдХ्рддрджाрддा рджिрд╡рд╕ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рднाрд░рдд рдоें рднी рд╣рдЬाрд░ों рд▓ोрдЧ рд░рдХ्рддрджाрди рдХрд░рдХे рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рджिрди рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╕рдоाрдЬ рд╕ेрд╡ा рдХी рдУрд░ рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХा рднी рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै।

рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдп рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг

14 рдЬूрди рдХेрд╡рд▓ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рджिрди рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдоाрдирд╡рддा рдФрд░ рд╕ेрд╡ा рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рднी рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рд░рдХ्рддрджाрди рдЬैрд╕े рдХाрд░्рдп рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ, рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдФрд░ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рдмрдв़ाрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै рдХि рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрд╕ी рдХी рдкूрд░ी рдЬिंрджрдЧी рдмрдЪा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдЬрдм рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдиे рдХाрдлी рдк्рд░рдЧрддि рдХрд░ рд▓ी рд╣ै, рддрдм рднी рд░рдХ्рдд рдХा рдХोрдИ рдХृрдд्рд░िрдо рд╡िрдХрд▓्рдк рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдоाрдирд╡ рд░рдХ्рдд рд╣ी рдЬीрд╡рди рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЙрдкрд╣ाрд░ рд╣ै рдЬिрд╕े рдХोрдИ рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдиुрдХрд╕ाрди рдХे рджूрд╕рд░ों рдХो рджे рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा

рд╡िрд╢्рд╡ рд░рдХ्рддрджाрддा рджिрд╡рд╕ рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди (WHO) рдЬैрд╕े рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧрдарди рд▓ोрдЧों рдХो рдиिрдпрдоिрдд рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдХ्рддрджाрди рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╣рд░ рд╡рд░्рд╖ рдПрдХ рдирдИ рдеीрдо рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд▓ोрдЧों рдХो рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬोрдб़рдиा рдФрд░ рд░рдХ्рдд рдХी рдХрдоी рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЗрд╕ рджिрди рд╡िрднिрди्рди рджेрд╢ों рдоें рд╕рдо्рдоाрди рд╕рдоाрд░ोрд╣ рднी рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рдЬрд╣ाँ рдиिрдпрдоिрдд рд░рдХ्рддрджाрддाрдУं рдХो рдЙрдирдХी рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ंрджेрд╢ рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рд╣ै।

14 рдЬूрди рдХा рдк्рд░ेрд░рдгाрдд्рдордХ рд╕ंрджेрд╢

14 рдЬूрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдпोрдЧрджाрди рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдХोрдИ рдмрдб़ी рдШрдЯрдиा рд╣ो рдпा рдХिрд╕ी рдХा рд░рдХ्рддрджाрди, рд╣рд░ рдХाрд░्рдп рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рджूрд╕рд░ों рдХी рдорджрдж рдХрд░рдиे, рд╕рдоाрдЬ рдХे рдк्рд░рддि рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдмрдирдиे рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХो рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд░рдЦрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рднी рдПрдХ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै рдХि рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдХрджрдо рднी рдмрдб़े рдмрджрд▓ाрд╡ рд▓ा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдпрджि рд╣рд░ рд╕рдХ्рд╖рдо рд╡्рдпрдХ्рддि рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рд░рдХ्рддрджाрди рдХрд░े, рддो рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рдоें рд░рдХ्рдд рдХी рдХрдоी рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдЕंрддрддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि 14 рдЬूрди рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╕рдоाрдЬрд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╕ंрдЧрдо рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдЕрддीрдд рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ рд░рдХ्рддрджाрддा рджिрд╡рд╕ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХी рд░рдХ्рд╖ा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдХाрд░्рдп рд╣ै।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ 14 рдЬूрди рд╣рдоें рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा, рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рд╕ेрд╡ा рдХी рднाрд╡рдиा рдХे рд╕ाрде рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рджिрди рд╣рд░ рд╡рд░्рд╖ рдоाрдирд╡рддा рдХे рдиाрдо рдПрдХ рдирдИ рдЙрдо्рдоीрдж рд▓ेрдХрд░ рдЖрддा рд╣ै।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рдмुрдзрд╡ाрд░, 13 рдордИ 2026

Bihar: “рдоॉрдХ рдм्рд▓ैрдХрдЖрдЙрдЯ рдб्рд░िрд▓”

 рдкрдЯрдиा рд╕рд╣िрдд 6 рдЬिрд▓ों рдоें 15 рдоिрдирдЯ рдХा рдм्рд▓ैрдХрдЖрдЙрдЯ рдоॉрдХ рдб्рд░िрд▓: рдЖрдкाрддрдХाрд▓ीрди рддैрдпाрд░िрдпों рдХी рдмрдб़ी рдХрд╡ाрдпрдж

14 рдордИ 2026 рдХी рд╢ाрдо рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдЫрд╣ рдЬिрд▓ों рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा, рдЬिрд╕े рд╕िрд╡िрд▓ рдбिрдлेंрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдпोрдЬिрдд “рдоॉрдХ рдм्рд▓ैрдХрдЖрдЙрдЯ рдб्рд░िрд▓” рдХрд╣ा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХिрд╕ी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЖрдкाрдд рд╕्рдеिрддि—рдЬैрд╕े рд╣рд╡ाрдИ рд╣рдорд▓ा, рдпुрдж्рдз рдЬैрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि, рдмрдб़े рдкैрдоाрдиे рдкрд░ рдмिрдЬрд▓ी рдЖрдкूрд░्рддि рдмाрдзिрдд рд╣ोрдиा рдпा рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЖрдкрджा—рдХे рджौрд░ाрди рдиाрдЧрд░िрдХों рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХी рддैрдпाрд░िрдпों рдХो рдкрд░рдЦрдиा рд╣ै। рдпрд╣ рдб्рд░िрд▓ 14 рдордИ рдХो рд╢ाрдо 7:00 рдмрдЬे рд╕े 7:15 рдмрдЬे рддрдХ рдпाрдиी рдХुрд▓ 15 рдоिрдирдЯ рдХे рд▓िрдП рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рдЬाрдПрдЧी।

рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдкрдЯрдиा, рдмेрдЧूрд╕рд░ाрдп, рдкूрд░्рдгिрдпा, рдХрдЯिрд╣ाрд░, рдЕрд░рд░िрдпा рдФрд░ рдХिрд╢рдирдЧंрдЬ рдЬिрд▓ों рдоें рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдм्рд▓ैрдХрдЖрдЙрдЯ рдХी рд╕्рдеिрддि рдмрдиाрдИ рдЬाрдПрдЧी। рд╕ाрдпрд░рди рдмрдЬрддे рд╣ी рд╕рднी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдЬाрдПрдЧा рдХि рд╡े рдЕрдкрдиे рдШрд░ों, рджुрдХाрдиों, рдХाрд░्рдпाрд▓рдпों рдФрд░ рдЕрди्рдп рдк्рд░рддिрд╖्рдаाрдиों рдХी рд╕рднी рд▓ाрдЗрдЯें рдмंрдж рдХрд░ рджें। рдпрд╣ рдПрдХ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╣ोрдЧा, рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд▓ोрдЧों рдХो рдЖрдкाрддрдХाрд▓ीрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдФрд░ рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ै।

рдоॉрдХ рдб्рд░िрд▓ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХ्рдпा рд╣ै?

рд╕िрд╡िрд▓ рдбिрдлेंрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдпोрдЬिрдд рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдоॉрдХ рдб्рд░िрд▓ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрдиा рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдордп рдоें рдЖрдкाрдд рд╕्рдеिрддि рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЖрдкрджा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ी рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рдоें рдпुрдж्рдз рдЬैрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ, рд╣рд╡ाрдИ рд╣рдорд▓े, рд╕ाрдЗрдмрд░ рд╣рдорд▓े рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╕ंрдХрдЯ, рдпा рдмрдб़े рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмिрдЬрд▓ी рдЧ्рд░िрдб рдлेрд▓िрдпрд░ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдб्рд░िрд▓ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдпрд╣ рдЬांрдЪा рдЬाрдПрдЧा рдХि рдХिрд╕ी рдЕрдЪाрдирдХ рд╕ंрдХрдЯ рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рди, рдкुрд▓िрд╕, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдФрд░ рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХ рдХिрддрдиी рддेрдЬी рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдвंрдЧ рд╕े рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рджेрддे рд╣ैं। рд╕ाрде рд╣ी рдпрд╣ рднी рджेрдЦा рдЬाрдПрдЧा рдХि рд╕ाрдпрд░рди рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХिрддрдиा рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ै рдФрд░ рд▓ोрдЧ рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХा рдкाрд▓рди рдХिрддрдиी рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдм्рд▓ैрдХрдЖрдЙрдЯ рдХा рдорд╣рдд्рд╡

рдм्рд▓ैрдХрдЖрдЙрдЯ рдХी рд╕्рдеिрддि рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рджुрд╢्рдорди рдпा рд╕ंрдХрдЯ рдХे рд╕рдордп рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рджृрд╢्рдп рдкрд╣рдЪाрди рдХो рд░ोрдХрдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрджि рд╣рд╡ाрдИ рд╣рдорд▓े рдЬैрд╕ी рд╕्рдеिрддि рд╣ो, рддो рд░ोрд╢рдиी рдХे рдХाрд░рдг рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╕्рдеाрди рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд▓рдХ्рд╖्рдп рдмрди рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЕंрдзрдХाрд░ рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рдПрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд░рдгрдиीрддि рд╣ोрддी рд╣ै।

рд╣ाрд▓ांрдХि рдпрд╣ рдб्рд░िрд▓ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдпुрдж्рдз рдЬैрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдХा рд╕ंрдХेрдд рдирд╣ीं рджेрддी, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдиाрдЧрд░िрдХों рдХी рдоाрдирд╕िрдХ рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рддैрдпाрд░ी рдХो рдкрд░рдЦрдиा рд╣ै। рд▓ोрдЧ рдШрдмрд░ाрдПं рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╢ांрдд рд░рд╣рдХрд░ рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ें—рдпрд╣ी рдЗрд╕ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрджेрд╢ рд╣ै।

рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд▓िрдП рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢

рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдиिрд░्рджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं рдХि рдЬैрд╕े рд╣ी рд╕ाрдпрд░рди рдмрдЬे, рдиाрдЧрд░िрдХ рддुрд░ंрдд рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд▓ाрдЗрдЯें рдмंрдж рдХрд░ рджें। рдЗрд╕рдоें рдШрд░ों рдХी рдмिрдЬрд▓ी, рджुрдХाрди рдХी рд░ोрд╢рдиी, рдЗрдирд╡рд░्рдЯрд░ рд▓ाрдЗрдЯ, рдоोрдмाрдЗрд▓ рдл्рд▓ैрд╢рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рд╡ाрд╣рдиों рдХो рднी рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд░ोрдХрдХрд░ рдЙрдирдХी рд▓ाрдЗрдЯें рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рд▓ोрдЧों рдХो рдпрд╣ рднी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рд╡े рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдЕрдлрд╡ाрд╣ों рдкрд░ рдз्рдпाрди рди рджें। рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣ рдХी рдШрдмрд░ाрд╣рдЯ рдпा рднрдЧрджрдб़ рдЬैрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдЙрдд्рдкрди्рди рди рдХрд░ें। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдкूрд░्рд╡-рдиिрдпोрдЬिрдд рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।

рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рддैрдпाрд░ी

рд╕िрд╡िрд▓ рдбिрдлेंрд╕, рдЬिрд▓ा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди, рдкुрд▓िрд╕ рд╡िрднाрдЧ рдФрд░ рдмिрдЬрд▓ी рд╡िрднाрдЧ рдоिрд▓рдХрд░ рдЗрд╕ рдб्рд░िрд▓ рдХो рд╕рдлрд▓ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдорди्рд╡рдп рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╕ाрдпрд░рди рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХी рдЬांрдЪ рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдХрд░ рд▓ी рдЬाрдПрдЧी рддाрдХि рд╕рдордп рдкрд░ рдЕрд▓рд░्рдЯ рджिрдпा рдЬा рд╕рдХे। рдмिрдЬрд▓ी рд╡िрднाрдЧ рдХो рднी рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╕рдордп рдкрд░ рдЖрдкूрд░्рддि рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░े рдФрд░ рдб्рд░िрд▓ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕्рдеिрддि рдмрд╣ाрд▓ рдХрд░े।

рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдФрд░ рдЖрдкाрддрдХाрд▓ीрди рд╕ेрд╡ाрдУं рдХो рднी рдЕрд▓рд░्рдЯ рдоोрдб рдкрд░ рд░рдЦा рдЬाрдПрдЧा рддाрдХि рдХिрд╕ी рднी рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рд╕्рдеिрддि рд╕े рдиिрдкрдЯा рдЬा рд╕рдХे, рднрд▓े рд╣ी рдЗрд╕рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ो।

рдЬрдирддा рдХी рднूрдоिрдХा

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдоॉрдХ рдб्рд░िрд▓ рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЬрдирддा рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрджि рдиाрдЧрд░िрдХ рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рдпрд╣ рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╕рдлрд▓ рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा। рдЖрдо рд▓ोрдЧों рдХी рд╕рддрд░्рдХрддा рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े рд╣ी рдХिрд╕ी рднी рдЖрдкाрдд рд╕्рдеिрддि рдоें рдиुрдХрд╕ाрди рдХो рдХрдо рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдРрд╕े рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдП рддाрдХि рд▓ोрдЧों рдоें рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдмрдиी рд░рд╣े рдФрд░ рдЖрдкрджा рдХे рд╕рдордп рд╡े рдШрдмрд░ाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд╕рд╣ी рдиिрд░्рдгрдп рд▓े рд╕рдХें।

рдЕрдлрд╡ाрд╣ों рд╕े рд╕ाрд╡рдзाрди рд░рд╣рдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд

рдХрдИ рдмाрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХे рджौрд░ाрди рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рдЧрд▓рдд рд╕ूрдЪрдиाрдПं рдлैрд▓ рдЬाрддी рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рднрдп рдХा рдоाрд╣ौрд▓ рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै। рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдиे рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдоॉрдХ рдб्рд░िрд▓ рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдХिрд╕ी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдпुрдж्рдз рдпा рдЦрддрд░े рд╕े рдХोрдИ рд╕ंрдмंрдз рдирд╣ीं рд╣ै।

рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рд╡े рдХेрд╡рд▓ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╕ूрдЪрдиाрдУं рдкрд░ рд╣ी рднрд░ोрд╕ा рдХрд░ें рдФрд░ рдХिрд╕ी рднी рдЕрдкुрд╖्рдЯ рдЦрдмрд░ рдХो рдЖрдЧे рд╕ाрдЭा рди рдХрд░ें।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

14 рдордИ 2026 рдХो рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдпрд╣ 15 рдоिрдирдЯ рдХा рдм्рд▓ैрдХрдЖрдЙрдЯ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдЖрдкрджा рдк्рд░рдмंрдзрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрджрдо рд╣ै। рдкрдЯрдиा рд╕рд╣िрдд рдЫрд╣ рдЬिрд▓ों рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдпрд╣ рдоॉрдХ рдб्рд░िрд▓ рди рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХी рддैрдпाрд░िрдпों рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╣ोрдЧी, рдмрд▓्рдХि рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рднी рдЖрдкाрдд рд╕्рдеिрддि рдоें рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рджेрдЧी।

рдпрджि рдпрд╣ рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╕рдлрд▓ рд░рд╣рддा рд╣ै, рддो рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдХिрд╕ी рднी рд╕ंрдХрдЯ рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЬрдирд╣ाрдиि рдФрд░ рдиुрдХрд╕ाрди рдХो рдХाрдлी рд╣рдж рддрдХ рдХрдо рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХेрдЧा। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЕंрдзрдХाрд░ рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

 

World: рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдиे рдХрд╣ा- рдоाрдирд╡рддा рд╣िंрд╕ा, рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ी

 рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдкрд░ рд╣рдорд▓े рдХी рд╕्рдоृрддि рдФрд░ рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдХा рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рд╕ंрджेрд╢

13 рдордИ рдХा рджिрди рдХैрдеोрд▓िрдХ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рджिрди рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдЬ рд╕े 45 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े, 13 рдордИ 1981 рдХो, рд░ोрдо рд╕्рдеिрдд рд╡ेрдЯिрдХрди рд╕िрдЯी рдоें рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдкрд░ рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рд╣рдорд▓ा рд╣ुрдЖ рдеा। рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рди рдХेрд╡рд▓ рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдХे рд▓िрдП, рдмрд▓्рдХि рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЧрд╣рд░ा рдЭрдЯрдХा рдеी। рдпрд╣ рд╣рдорд▓ा рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╣ुрдЖ рдЬрдм рд╡े рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░ рд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рдоें рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।

рдЗрд╕ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиा рдХो рдЖрдЬ рднी рдЪрд░्рдЪ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡рднрд░ рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ी рдЕрдд्рдпंрдд рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рднाрд╡ुрдХрддा рдХे рд╕ाрде рдпाрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рд╣рдорд▓े рдоें рдЧंрднीрд░ рд░ूрдк рд╕े рдШाрдпрд▓ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдХी рдЬाрди рдмрдЪ рдЧрдИ, рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡рдпं рдмाрд░-рдмाрд░ рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдХि рдпрд╣ рдЙрдирдХी рд░рдХ्рд╖ा рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рд╕े рд╣ुрдИ।

рдЖрдЬ 13 рдордИ 2026 рдХो, рдЗрд╕ी рд╕्рдоृрддि рджिрд╡рд╕ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░, рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдиे рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдХрджрдо рдЙрдаाрдпा। рдмुрдзрд╡ाрд░ीрдп рдЖрдо рджрд░्рд╢рди рд╕рдоाрд░ोрд╣ рд╢ुрд░ू рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े, рд╡े рдкाрдкाрдоोрдмाрдЗрд▓ рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХा рдЕрднिрд╡ाрджрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░ рд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рд╕े рдЧुрдЬрд░े। рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рд╣ी рдХ्рд╖рдг рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡ाрд╣рди рд╕े рдиीрдЪे рдЙрддрд░рдХрд░ рдЙрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдШुрдЯрдиे рдЯेрдХрдХрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी, рдЬрд╣ाँ 1981 рдоें рдпрд╣ рджुрдЦрдж рд╣рдорд▓ा рд╣ुрдЖ рдеा।

рдпрд╣ рд╕्рдеाрди рдЖрдЬ рднी рд╡ेрдЯिрдХрди рдоें рдПрдХ рд╕्рдоाрд░рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рд╡рд╣ाँ рд╕рдлेрдж рд╕ंрдЧрдорд░рдорд░ рдХी рдПрдХ рдкрдЯ्рдЯिрдХा рд▓рдЧी рд╣ुрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдХा рдХोрдЯ рдСрдл рдЖрд░्рдо्рд╕ рдЕंрдХिрдд рд╣ै। рдпрд╣ рд╕्рдоाрд░рдХ рдкрдд्рдерд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ु рдмрдб़ी рд╢्рд░рдж्рдзा рд╕े рджेрдЦрддे рд╣ैं। рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдХा рд╡рд╣ाँ рдШुрдЯрдиे рдЯेрдХрдХрд░ рдоौрди рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рдиा рдкूрд░े рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХा рд╕рдмрд╕े рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдХ्рд╖рдг рдмрди рдЧрдпा।

рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХे рджौрд░ाрди рд╕ंрдд рдкाрдкा рдиे рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рднाрд╖ी рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рджिрди рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдЖрдЬ рд╣рдо рдлाрддिрдоा рдХी рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рдкрд░्рд╡ рджिрд╡рд╕ рдХो рднी рдпाрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ी рджिрди 45 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рджुрдЦрдж рдШрдЯрдиा рдШрдЯी рдеी, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиा рдкूрд░ा рдзрд░्рдоोрдкрджेрд╢ рдзрди्рдп рдХुंрд╡ाрд░ी рдорд░िрдпा рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХिрдпा рд╣ै।

рдпрд╣ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рдлाрддिрдоा рдХी рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдХो рдХैрдеोрд▓िрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рд╢ांрддि, рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ंрдд рдкाрдкा рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ंрджेрд╢ рдоें рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рдХि рджुрдиिрдпा рдоें рдЖрдЬ рднी рд╕ंрдШрд░्рд╖, рдпुрдж्рдз рдФрд░ рд╣िंрд╕ा рдХी рд╕्рдеिрддिрдпाँ рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ैं, рдФрд░ рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдоाрдирд╡рддा рдХो рд╢ांрддि рдФрд░ рдПрдХрддा рдХी рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।

рд╕ंрдд рдкाрдкा рдиे рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ी рддीрд░्рдердпाрдд्рд░िрдпों рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдлाрддिрдоा рддीрд░्рдерд╕्рдерд▓ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рд╡рд╣ी рдкрд╡िрдд्рд░ рд╕्рдеाрди рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдиे рддीрди рдЪрд░рд╡ाрд╣े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╢ांрддि рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджिрдпा рдеा। рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рдЖрдЬ рднी рдкूрд░ी рдоाрдирд╡рддा рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ै।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдлाрддिрдоा рдПрдХ рдРрд╕ा рддीрд░्рдерд╕्рдерд▓ рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд╣рд░ рд╡рд░्рд╖ рджुрдиिрдпा рдХे рд╕рднी рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдкों рд╕े рд▓ाрдЦों рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ु рдЖрддे рд╣ैं। рд╡рд╣ाँ рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рднी рд▓ोрдЧ рд╕ांрдд्рд╡рдиा, рдПрдХрддा рдФрд░ рдЖрд╢ा рдХी рддрд▓ाрд╢ рдоें рд╣ैं। рд╕ंрдд рдкाрдкा рдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рджृрд╢्рдп рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╕ंрдХेрдд рд╣ै рдХि рдоाрдирд╡ рд╣ृрджрдп рдЕрднी рднी рд╢ांрддि рдХे рд▓िрдП рдкुрдХाрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЕрдкрдиे рд╕ंрджेрд╢ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣े рдпुрдж्рдзों рдФрд░ рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдХा рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХी рдкीрдб़ा рдФрд░ рд╡िрднाрдЬрди рдХो рдирдЬрд░рдЕंрджाрдЬ рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рднी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рдХि рд╡े рджुрдиिрдпा рдХे рд╣рд░ рд╣िрд╕्рд╕े рд╕े рдЙрда рд░рд╣ी рд╢ांрддि рдХी рдкुрдХाрд░ рдХो рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рдиिрд╖्рдХрд▓ंрдХ рд╣ृрджрдп рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░ें।

рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рдЬрдм рдоाрдирд╡рддा рд╣िंрд╕ा, рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ी рд╣ो, рддрдм рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХрддा рдФрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рд╣ी рд╡рд╣ рдоाрд░्рдЧ рд╣ै рдЬो рд╢ांрддि рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ोрдЧों рд╕े рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рдХि рд╡े рдЕрдкрдиे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬीрд╡рди рдоें рднी рд╢ांрддि, рдХ्рд╖рдоा рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рдХो рдЕрдкрдиाрдПँ।

13 рдордИ рдХी рдЗрд╕ рд╕्рдоृрддि рдиे рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдпрд╣ рдпाрдж рджिрд▓ाрдпा рдХि рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдШрдЯрдиाрдПँ рдХेрд╡рд▓ рдЕрддीрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддीं, рдмрд▓्рдХि рд╡े рд╡рд░्рддрдоाрди рдХो рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं। рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдкрд░ рд╣ुрдЖ рд╣рдорд▓ा рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЪрд░्рдЪ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдХ्рд╖рдг рдеा, рдЬिрд╕рдиे рджुрдиिрдпा рдХो рдпрд╣ рджिрдЦाрдпा рдХि рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╢рдХ्рддि рдХрдаिрди рд╕े рдХрдаिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднी рдордиुрд╖्рдп рдХो рд╕рд╣ाрд░ा рджे рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЖрдЬ рдЬрдм рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдиे рдЙрд╕ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдоौрди рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी, рддो рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдирд╣ीं рдеी, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдЧрд╣рд░ा рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕ंрджेрд╢ рдеा—рдХि рд╣िंрд╕ा рдХे рдЕंрдзрдХाрд░ рдоें рднी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рд╢ांрддि рдХी рд░ोрд╢рдиी рд╣рдоेрд╢ा рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рддी рд╣ै।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ 13 рдордИ рдХा рджिрди рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЬрдЧрдд рдоें рд╕्рдоृрддि, рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рд╢ांрддि рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣рдоेрд╢ा рдпाрдж рд░рдЦा рдЬाрдПрдЧा। рдпрд╣ рджिрди рди рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиा рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рднी рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдоाрдирд╡рддा рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд░ुрдгा, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдПрдХрддा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

 

World: рд╡िрд╢्рд╡ рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ोрдЪ рдкрд░ рднी рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рдЫोрдб़ा

 13 рдордИ 1981: рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдкрд░ рд╣рдорд▓ा—45 рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕्рдоृрддि

13 рдордИ 1981 рдХो рд╕ंрдд рдкेрдд्рд░ुрд╕ рдк्рд░ांрдЧрдг рдоें рд╣ुрдИ рдШрдЯрдиा рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рдХैрдеोрд▓िрдХ рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рдЭрдХрдЭोрд░ рджिрдпा, рдмрд▓्рдХि рд╡िрд╢्рд╡ рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ोрдЪ рдкрд░ рднी рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рдЫोрдб़ा। рдЖрдЬ, рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХो 45 рд╡рд░्рд╖ рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХी рд╕्рдоृрддि рдЖрдЬ рднी рдЙрддрдиी рд╣ी рдЬीрд╡ंрдд рд╣ै рдЬिрддрдиी рдЙрд╕ рджिрди рдеी, рдЬрдм рдЧोрд▓िрдпों рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рдиे рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рд╢ांрддि рд╕े рднрд░े рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХो рдЕрдЪाрдирдХ рднрдп рдФрд░ рд╕्рддрдм्рдзрддा рдоें рдмрджрд▓ рджिрдпा рдеा।

рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рдкрд░рдоाрдз्рдпрдХ्рд╖, рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп, рд╕ाрдк्рддाрд╣िрдХ рдЖрдо рджрд░्рд╢рди рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХे рджौрд░ाрди рдЦुрд▓े рд╡ाрд╣рди рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХा рдЕрднिрд╡ाрджрди рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рд╕ंрдд рдкेрдд्рд░ुрд╕ рдк्рд░ांрдЧрдг рд╣рдЬाрд░ों рддीрд░्рдердпाрдд्рд░िрдпों рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा। рд╣рд░ рдУрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा, рдЧीрдд рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзा рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдеा। рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рд╣ी рдХ्рд╖рдгों рдоें рдпрд╣ рд╢ांрддि рдЧोрд▓िрдпों рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рд╕े рдЯूрдЯ рдЧрдИ। рд╣рдорд▓ाрд╡рд░ рдиे рдиिрдХрдЯ рд╕े рдЧोрд▓ी рдЪрд▓ाрдИ, рдЬिрд╕рд╕े рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЧंрднीрд░ рд░ूрдк рд╕े рдШाрдпрд▓ рд╣ो рдЧрдП।

рдШрдЯрдиा рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рд░ोрдо рдХे рдЬेрдоेрд▓ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рд▓े рдЬाрдпा рдЧрдпा, рдЬрд╣ाँ рдбॉрдХ्рдЯрд░ों рдиे рдЙрдирдХी рдиाрдЬुрдХ рд╣ाрд▓рдд рдоें рдЬрдЯिрд▓ рд╢рд▓्рдп рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХी। рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдШंрдЯों рдоें рд╣ी рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдЧрдпा рдеा рдХि рдпрд╣ рд╣рдорд▓ा рдЕрдд्рдпंрдд рдЧंрднीрд░ рдеा рдФрд░ рдЬीрд╡рди-рдоृрдд्рдпु рдХा рд╕ंрдШрд░्рд╖ рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЪुрдХा рдеा।

рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдкрд░िрджृрд╢्рдп

рдордИ 1981 рдХा рд╕рдордп рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рддрдиाрд╡ рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा। рд╢ीрдд рдпुрдж्рдз рдЕрдкрдиे рдЪрд░рдо рдкрд░ рдеा। рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдоें рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдиे рдкूрд░्рд╡ рдФрд░ рдкрд╢्рдЪिрдо рдХे рдмीрдЪ рддрдиाрд╡ рдХो рдФрд░ рдмрдв़ा рджिрдпा рдеा। рдкूрд░्рд╡ी рдпूрд░ोрдк рдоें рдкोрд▓ैंрдб рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдоें рд╢्рд░рдоिрдХ рдЖंрджोрд▓рди рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рдоांрдЧें рдЙрднрд░ рд░рд╣ी рдеीं, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕ॉрд▓िрдбैрд░िрдЯी рдЖंрджोрд▓рди, рдЬिрд╕рдиे рд╕ोрд╡िрдпрдд рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рдеी।

рдЗрдЯрд▓ी рдоें рднी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдЪрд░рдо рдкрд░ рдеी। “рдПрдиी рджी рдкिрдпोрдо्рдмो” рдпाрдиी “рд▓ीрдб рдХे рд╡рд░्рд╖” рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдпрд╣ рд╕рдордп рдЖрддंрдХрд╡ाрджी рд╣рдорд▓ों рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╣िंрд╕ा рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा। рдРрд╕े рдоाрд╣ौрд▓ рдоें рдпрд╣ рд╣рдорд▓ा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рдиेрддा рдкрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕्рдеिрд░рддा рдХी рднाрд╡рдиा рдкрд░ рднी рдк्рд░рд╣ाрд░ рдоाрдиा рдЧрдпा।

рдк्рд░ांрдЧрдг рдоें рдлैрд▓ी рд╕्рддрдм्рдзрддा

рдШрдЯрдиा рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж рд╕ंрдд рдкेрдд्рд░ुрд╕ рдк्рд░ांрдЧрдг рдоें рдоौрдЬूрдж рд▓ोрдЧ рдХुрдЫ рд╕рдордп рддрдХ рд╕рдордЭ рд╣ी рдирд╣ीं рдкाрдП рдХि рд╣ुрдЖ рдХ्рдпा рд╣ै। рднीрдб़ рдоें рднрдп рдФрд░ рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдлैрд▓ рдЧрдИ। рдХрдИ рд▓ोрдЧ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдоें рдШुрдЯрдиों рдХे рдмрд▓ рдЧिрд░ рдкрдб़े, рдЬрдмрдХि рдЪрд░्рдЪ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी рдФрд░ рдзрд░्рдордЧुрд░ु рд▓рдЧाрддाрд░ рд╢ांрддि рдФрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।

рд╡ाрдЯिрдХрди рд░ेрдбिрдпो рдФрд░ рдЕрди्рдп рдоीрдбिрдпा рдоाрдз्рдпрдоों рд╕े рддुрд░ंрдд рдпрд╣ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдлैрд▓ рдЧрдпा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯों рдоें рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдеा рдХि рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдЧрд╣рд░ा рд╕рджрдоे рдФрд░ рдЪिंрддा рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा।

рдоाрдл़ी рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдЧрд╡ाрд╣ी

рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдиे рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдХुрдЫ рд╣ी рд╕рдордп рдмाрдж, рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рд╕े рдПрдХ рд╕ंрджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдиे рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдХो рдЪрдХिрдд рдХрд░ рджिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╣рдорд▓ाрд╡рд░ рдоेрд╣рдордд рдЕрд▓ी рдЕрдЧाрдХा рдХो рдХ्рд╖рдоा рдХрд░ рджिрдпा। рдпрд╣ рдХ्рд╖рдоा рдХेрд╡рд▓ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдирд╣ीं рдеी, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдФрд░ рдИрд╕ाрдИ рдоूрд▓्рдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ंрджेрд╢ рдеा, рдЬिрд╕рдиे рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рд╡े рд╕्рд╡рдпं рдХो рдХुंрд╡ाрд░ी рдорд░िрдпрдо рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдкрд░ рдкूрд░्рдг рднрд░ोрд╕ा рд░рдЦрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдпрд╣ рдШोрд╖рдгा “рдоैं рд╕िрд░्рдл рддुрдо्рд╣ाрд░ा рд╣ूँ” рдЙрдирдХे рдЧрд╣рд░े рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрди рдЧрдИ।

рдлाрддिрдоा рдХी рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рд╕े рд╕ंрдмंрдз

рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдХे рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдлाрддिрдоा рддीрд░्рдерд╕्рдерд▓ рдФрд░ рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХी рднрдХ्рддि рд╕े рдЬुрдб़ рдЧрдИ। рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдиे рдмाрд░-рдмाрд░ рдпрд╣ рдХрд╣ा рдХि рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЙрдирдХी рдЬाрди рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХी рдордз्рдпрд╕्рдерддा рд╕े рдмрдЪी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХो рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрд░्рде рдоें рджेрдЦा рдФрд░ рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХी рдПрдХ рджिрд╡्рдп рдпोрдЬрдиा рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдоाрдиा।

рдЪрд░्рдЪ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдк्рд░рднाрд╡

8 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2005 рдХो рдЙрдирдХे рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХे рджौрд░ाрди, рдХाрд░्рдбिрдирд▓ рдЬोрд╕ेрдл рд░ाрдЯрдЬ़िंрдЧрд░ рдиे рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдиे рдкीрдб़ा рдХो рдк्рд░ेрдо рдоें рдмрджрд▓рдиे рдХी рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рдЧрд╡ाрд╣ी рджी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдХрд╖्рдЯ рдХो рдорд╕ीрд╣ рдХे рджुःрдЦ рдФрд░ рдкुрдирд░ुрдд्рдеाрди рдХे рд░рд╣рд╕्рдп рд╕े рдЬोрдб़ा।

рдЙрдирдХी рд╢िрдХ्рд╖ाрдПँ рдФрд░ рдЙрдирдХा рдХ्рд╖рдоा рдХा рд╕ंрджेрд╢ рдЖрдЬ рднी рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рджिрдЦाрдпा рдХि рд╣िंрд╕ा рдХा рдЙрдд्рддрд░ рд╣िंрд╕ा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рдХ्рд╖рдоा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕्рдорд░рдг рдФрд░ рд╕ंрдд рдкाрдкा рдл्рд░ाँрд╕िрд╕ рдХा рд╕ंрджेрд╢

2021 рдоें рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХी 40рд╡ीं рд╡рд░्рд╖рдЧांрда рдкрд░ рд╕ंрдд рдкाрдкा рдл्рд░ाँрд╕िрд╕ рдиे рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХो рдпाрдж рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддी рд╣ै рдХि рдоाрдирд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдпा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рд╣ाрдеों рдоें рднी рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рд╣рдоें рд╡िрдирдо्рд░рддा, рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддी рд╣ै, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдЬрдм рджुрдиिрдпा рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЪुрдиौрддिрдпों рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ी рд╣ै।

рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो 14рд╡ें рдХा рд╕ंрджेрд╢

рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें, рдирдП рдкрд░рдоाрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो 14рд╡ें рдиे рднी рдЕрдкрдиे рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╕ंрджेрд╢ों рдоें рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдХी рд╕्рдоृрддि рдХो рджोрд╣рд░ाрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा, “рдбрд░ें рдирд╣ीं! рдорд╕ीрд╣ рдФрд░ рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдХे рдиिрдоंрдд्рд░рдг рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ें।” рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдХी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЕрдкीрд▓ рдХी рдкुрдирд░ाрд╡ृрдд्рддि рдеा, рдЬो рдЖрдЬ рднी рд▓ाрдЦों рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

13 рдордИ 1981 рдХी рдШрдЯрдиा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣рдд्рдпा рдк्рд░рдпाрд╕ рдирд╣ीं рдеी, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдоाрдирд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕, рдХ्рд╖рдоा рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╢рдХ्рддि рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпाрдп рдмрди рдЧрдИ। рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдХा рдЬीрд╡рди рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै рдХि рдкीрдб़ा рдХो рднी рдк्рд░ेрдо рдоें рдмрджрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдХрдаिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднी рдИрд╢्рд╡рд░ рдкрд░ рднрд░ोрд╕ा рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЖрдЬ, 45 рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рднी, рдЙрдирдХी рд╕्рдоृрддि рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕рдоुрджाрдп рдХो рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддी рд╣ै рдХि рд╢ांрддि, рдХ्рд╖рдоा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ी рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╕рдЪ्рдЪा рдоाрд░्рдЧ рд╣ैं।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

 

India : рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं, рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдФрд░ рд╕्рдоृрддिрдпों рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рд╣ै

рд╡िрд╢्рд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдХрдИ рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдПँ рд╣ुрдИ рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рджेрд╢ों рдХी рджिрд╢ा рдФрд░ рджрд╢ा рдмрджрд▓ рджी

рдХैрд▓ेंрдбрд░ рдХा рд╣рд░ рджिрди рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рддिрдеिрдпाँ рдРрд╕ी рднी рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬो рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмрди рдЬाрддी рд╣ैं। 13 рдордИ рднी рдЙрди्рд╣ीं рддिрдеिрдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै, рдЬो рд╡िрд╢्рд╡ рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं, рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдФрд░ рд╕्рдоृрддिрдпों рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рди рдХेрд╡рд▓ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдШрдЯрдиाрдУं рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓िрдП рднी рд╕ीрдЦ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।

рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े 13 рдордИ рдХा рдорд╣рдд्рд╡

13 рдордИ рдХे рджिрди рд╡िрд╢्рд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдХрдИ рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдПँ рд╣ुрдИ рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рджेрд╢ों рдХी рджिрд╢ा рдФрд░ рджрд╢ा рдмрджрд▓ рджी। рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕рдордп рдкрд░ рдЗрд╕ рджिрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЦोрдЬें, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдиिрд░्рдгрдп рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓े рд╣ैं। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ी рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рднी рддिрдеि рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдЫिрдкी рдШрдЯрдиाрдУं рд╕े рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рднी рдпрд╣ рджिрди рдХрдИ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЗрд╕ рджिрди рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдиिрд░्рдгрдп, рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпों рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рд╕े рдЬुрдб़े рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рдпрд╣ рджिрди рдЬрдирдЬीрд╡рди рд╕े рднी рдЬुрдб़ рдЬाрддा рд╣ै।

рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдорд╣рдд्рд╡

13 рдордИ рдХेрд╡рд▓ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднी рдЗрд╕рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрд╡िрдзрддा рд╡ाрд▓े рджेрд╢ рдоें рд╣рд░ рджिрди рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рд░ूрдк рдоें рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЗрд╕ рджिрди рдХрдИ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЖрдпोрдЬрди, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдФрд░ рдЬрди-рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдЕрднिрдпाрди рдЪрд▓ाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рд╕рдоाрдЬ рдоें рдПрдХрддा, рднाрдИрдЪाрд░ा рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХिрддрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдЬрдм рд╕рдоाрдЬ рдЕрдиेрдХ рдЪुрдиौрддिрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рдРрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣рдоें рдПрдХрдЬुрдЯ рд╣ोрдХрд░ рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддे рд╣ैं।

рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХा рд╕ंрджेрд╢

13 рдордИ рдХा рджिрди рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХрдИ рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдоें рдЗрд╕ рджिрди рд╡िрд╢ेрд╖ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЬाрддी рд╣ै।

рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХेрд╡рд▓ рдХिрддाрдмी рдЬ्рдЮाрди рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЬीрд╡рди рдХो рд╕рдордЭрдиे рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХा рдоाрдз्рдпрдо рднी рд╣ै। 13 рдордИ рдЬैрд╕े рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рдпोрдЧрджाрди рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдЪुрдиौрддिрдпाँ

рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдПрдХ рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै। 13 рдордИ рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ों рдкрд░ рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ों рдкрд░ рд╡ृрдХ्рд╖ाрд░ोрдкрдг, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдЕрднिрдпाрди рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдХृрддि рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╣рдоाрд░ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै।

рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди, рдк्рд░рджूрд╖рдг рдФрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХी рдХрдоी рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдоें рдпोрдЧрджाрди рджे।

рддрдХрдиीрдХी рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рджिрд╢ा

21рд╡ीं рд╕рджी рддрдХрдиीрдХी рдХ्рд░ांрддि рдХी рд╕рджी рд╣ै। 13 рдордИ рдЬैрд╕े рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрддे рд╣ैं рдХि рддрдХрдиीрдХ рдиे рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХो рдХिрддрдиा рдЖрд╕ाрди рдФрд░ рддेрдЬ рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै। рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ, рдоोрдмाрдЗрд▓, рдЖрд░्рдЯिрдлिрд╢िрдпрд▓ рдЗंрдЯेрд▓िрдЬेंрд╕ рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ेрд╡ाрдУं рдиे рджुрдиिрдпा рдХो рдПрдХ рдЫोрдЯे рдЧांрд╡ рдХी рддрд░рд╣ рдЬोрдб़ рджिрдпा рд╣ै।

рднाрд░рдд рднी рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рддेрдЬी рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै। рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा, рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк рдЗंрдбिрдпा рдФрд░ рдоेрдХ рдЗрди рдЗंрдбिрдпा рдЬैрд╕े рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рджेрд╢ рдХो рдирдИ рджिрд╢ा рджे рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕ рджिрди рдХो рд╣рдо рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдк्рд░ेрд░рдгा рдФрд░ рдЖрдд्рдордоंрдерди рдХा рджिрди

13 рдордИ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЖрдд्рдордоंрдерди рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╣рдордиे рдЕрдм рддрдХ рдХ्рдпा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХिрдпा рдФрд░ рдЖрдЧे рдХ्рдпा рдХрд░рдиा рд╣ै। рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдоेрд╣рдирдд рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рдФрд░ рд╕рд╣ी рдиिрд░्рдгрдп рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।

рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдРрд╕े рджिрди рдЖрддे рд╣ैं рдЬрдм рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдЕрддीрдд рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рджोрдиों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। 13 рдордИ рднी рдРрд╕ा рд╣ी рдПрдХ рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рджिрди рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬो рд╣рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдЕंрдд рдоें рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि 13 рдордИ рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгाрдд्рдордХ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рджिрди рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рд╕рдордп рдХा рд╣рд░ рдХ्рд╖рдг рдоूрд▓्рдпрд╡ाрди рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоें рдЙрд╕рдХा рд╕рджुрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕े рд╕ीрдЦрдиे, рд╡рд░्рддрдоाрди рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиे рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै। рдпрджि рд╣рдо рдЗрди рдоूрд▓्рдпों рдХो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрдкрдиाрдПँ, рддो рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╣рдо рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдпोрдЧрджाрди рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

 

рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░, 12 рдордИ 2026

India : рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдХा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЬीрд╡рди рдХेрд╡рд▓ рд╕рдд्рддा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं


рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдЖрдЬ рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдПрдХ рдРрд╕े рдпुрд╡ा рдЪेрд╣рд░े рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд╕ंрдЧрдарди рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рджोрдиों рд╕्рддрд░ों рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдЕрд▓рдЧ рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдИ рд╣ै। рдкрдЯрдиा рдХी рдмांрдХीрдкुрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рд╕ीрдЯ рд╕े рд▓рдЧाрддाрд░ рдкांрдЪ рдмाрд░ рд╡िрдзाрдпрдХ рдЪुрдиे рдЬाрдиा рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рдлрд▓рддा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЬрдирддा рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХा рдк्рд░рдоाрдг рднी рд╣ै। рджिрд╕ंрдмрд░ 2025 рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрди्рд╣ें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХाрд░्рдпрдХाрд░ी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкрдиा рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╕ंрдХेрдд рд╣ै рдХि рдкाрд░्рдЯी рдЙрди्рд╣ें рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рдмрдб़े рдиेрддृрдд्рд╡ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦ рд░рд╣ी рд╣ै। рдХрдо рдЙрдо्рд░ рдоें рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдоिрд▓рдиा рдЙрдирдХे рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдХौрд╢рд▓, рдХाрд░्рдпрд╢ैрд▓ी рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрдкрдХ्рд╡рддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।

рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдХा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЬीрд╡рди рдХेрд╡рд▓ рд╕рдд्рддा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ा, рдмрд▓्рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рднी рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдИ। рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдоें рдкрде рдиिрд░्рдоाрдг, рдирдЧрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рдЖрд╡ाрд╕ рдоंрдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдЧрддि рджी। рдЗрди्рд╣ीं рдоें рд╕े рдПрдХ рдеा рдкрдЯрдиा рдХा рдмрд╣ुрдк्рд░рддीрдХ्рд╖िрдд “рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा”। рдпрд╣ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рд▓ोрдЧों рдХी рдоांрдЧ рд░рд╣ी рдеी, рдХ्рдпोंрдХि рдЦुрд▓ा рдиाрд▓ा рди рдХेрд╡рд▓ рдмрджрдмू рдФрд░ рдЧंрджрдЧी рдХा рдХाрд░рдг рдмрдирддा рдеा, рдмрд▓्рдХि рдпाрддाрдпाрдд рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдмंрдзी рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рднी рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддा рдеा।

рдЗрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХी рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рднी рд░рд╣ी рд╣ै। рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдиे рд╕्рд╡рдпं рдХрд╣ा рдХि рдЬрдм рдЙрдирдХे рдкिрддाрд╢्рд░ी рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдкрд╢्рдЪिрдоी рдкрдЯрдиा рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рддрдм рдЙрдирдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдеी рдХि рдкрдЯрдиा рдХे рдЦुрд▓े рдиाрд▓ों рдХो рднूрдЧрд░्рдн рдиाрд▓े рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХिрдпा рдЬाрдП। рдЙрдирдХा рд╕рдкрдиा рдеा рдХि рд╢рд╣рд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдмрдиे, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдмрдиे рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдпाрддाрдпाрдд рд╕ुрд╡िрдзा рдоिрд▓े। рд╡рд░्рд╖ों рдмाрдж рдЬрдм рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓े рдХो рдврдХрдХрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдб़рдХ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ, рддрдм рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдирд╣ीं рд░рд╣ी, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдкिрддा рдХे рд╕рдкрдиे рдХो рдкुрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдмрди рдЧрдИ।

11 рдордИ 2026 рдХो рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЪौрдзрд░ी рдиे рдЗрд╕ рдирд╡рдиिрд░्рдоिрдд рд╕рдб़рдХ рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдХिрдпा। рдЗрд╕ рд╕рдб़рдХ рдХो “рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рд╕िрди्рд╣ा рдкрде” рдиाрдо рджिрдпा рдЧрдпा, рдЬो рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै। рдЖрдпрдХрд░ рдЧोрд▓ंрдмрд░ рдХे рд╕рдоीрдк рд╕्рдеिрдд рдпрд╣ рд╕рдб़рдХ рд▓рдЧрднрдЧ 115 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдХी рд▓ाрдЧрдд рд╕े рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдб़рдХ рдмेрд▓ी рд░ोрдб рдХो рдЕрд╢ोрдХ рд░ाрдЬрдкрде рд╕े рдЬोрдб़рддी рд╣ै рдФрд░ рдкрдЯрдиा рд╢рд╣рд░ рдХे рдпाрддाрдпाрдд рджрдмाрд╡ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдПрдЧी।

рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдкрдЯрдиा рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िрдЯी рдоिрд╢рди рдХे рддрд╣рдд рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рд╕рдб़рдХ рдмрдиाрдиा рдирд╣ीं рдеा, рдмрд▓्рдХि рд╢рд╣рд░ рдХे рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рд░ूрдк рджेрдиा рдеा। рдкрд╣рд▓े рдЬрд╣ां рдЦुрд▓ा рдиाрд▓ा рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдкрд░ेрд╢ाрдиी рдХा рдХाрд░рдг рдеा, рд╡рд╣ीं рдЕрдм рдЙрд╕ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдб़рдХ рдмрдирдиे рд╕े рд╢рд╣рд░ рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ рдмрджрд▓ рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рдЗрд▓ाрдХों рдоें рд╕рдлाрдИ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ुрдзрд░ेрдЧी, рдЬрд▓рдЬрдоाрд╡ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдХрдо рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдпाрддाрдпाрдд рд╕ुрдЧрдо рдмрдиेрдЧा।

рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдХी рдХाрд░्рдпрд╢ैрд▓ी рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рдХेрд╡рд▓ рднाрд╖рдгों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рдЦा। рд╡े рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпों рдХे рдЬрд░िрдП рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ें рднाрдЬрдкा рд╕ंрдЧрдарди рдоें рдордЬрдмूрдд рдиेрддा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। 2020 рдХे рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрднिрдиेрддा рд▓рд╡ рд╕िрди्рд╣ा рдХो рдмрдб़े рдЕंрддрд░ рд╕े рд╣рд░ाрдпा рдеा। рдпрд╣ рдЬीрдд рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдоुрдХाрдмрд▓े рдХी рдЬीрдд рдирд╣ीं рдеी, рдмрд▓्рдХि рдЬрдирддा рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдордЬрдмूрддी рдкрд░ рд▓рдЧाрдП рдЧрдП рднрд░ोрд╕े рдХी рдЬीрдд рднी рдеी।

рдЖрдЬ рдЬрдм рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХा рд╕рдкрдиा рд╕ाрдХाрд░ рд╣ुрдЖ рд╣ै, рддрдм рдпрд╣ рдкंрдХ्рддि рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕рдЯीрдХ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддी рд╣ै— “рдпрд╣ рдоेрд░ा рдиाрдо рдХрд░ेрдЧा рд░ोрд╢рди, рдЬрдЧ рдоें рдоेрд░ा рд░ाрдЬрджुрд▓ाрд░ा।” рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдиे рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХे рд╕рдкрдиों рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдХрд░ рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд░ाрдЬрдиीрддि рдХेрд╡рд▓ рдкрдж рдкाрдиे рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╢рд╣рд░ рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк рднी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХी рд╕ोрдЪ рдХो рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рдоें рдмрджрд▓ा, рд╡рд╣ рдирдИ рдкीрдв़ी рдХे рдиेрддाрдУं рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै।

рдкрдЯрдиा рдЬैрд╕े рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рддे рд╢рд╣рд░ рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдПं рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं। рд░ाрдЬрдзाрдиी рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़рддी рдЖрдмाрджी рдФрд░ рдпाрддाрдпाрдд рдХे рдХाрд░рдг рдирдИ рд╕рдб़рдХों рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдЬрд▓рдиिрдХाрд╕ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рдеी। рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдиे рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджिрдпा рд╣ै рдХि рдпрджि рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЗрдЪ्рдЫाрд╢рдХ्рддि рдордЬрдмूрдд рд╣ो, рддो рд╡рд░्рд╖ों рдкुрд░ाрдиी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рдоाрдзाрди рд╕ंрднрд╡ рд╣ै। рдЗрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХे рдкूрд░्рдг рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╢्рдЪिрдоी рдкрдЯрдиा рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдмрдб़ी рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓ेрдЧी рдФрд░ рд╢рд╣рд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдирдИ рджिрд╢ा рдоिрд▓ेрдЧी।

рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд╡िрд░ाрд╕рдд рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЬрдирддा рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХाрд░्рдпों рд╕े рд╣ी рдЕрд░्рдЬिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рдпрд╣ рджिрдЦाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╡े рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдХ्рд░िрдп рдФрд░ рдкрд░िрдгाрдо рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдиेрддा рд╣ैं। рднाрдЬрдкा рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрди्рд╣ें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмрдб़ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рджेрдиा рдЗрд╕ी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै।

рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдХी рднूрдоिрдХा рдФрд░ рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдпुрд╡ा рдиेрддृрдд्рд╡, рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдХ्рд╖рдорддा рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдЖрдзाрд░िрдд рд░ाрдЬрдиीрддि рдХे рдХाрд░рдг рд╡े рднाрдЬрдкा рдХे рдЙрднрд░рддे рдЪेрд╣рд░ों рдоें рдЧिрдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं। рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдФрд░ “рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рд╕िрди्рд╣ा рдкрде” рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕рдб़рдХ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рд╕ोрдЪ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╡िрдХाрд╕, рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рддीрдиों рдХा рд╕ुंрджрд░ рд╕ंрдЧрдо рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░    

Bihar : рд╕рдоाрдЬ рдХे рдХрдИ рд╣िрд╕्рд╕ों рдХी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдЕрдм рднी рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рд╕ोрдЪ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдирд╣ीं рдиिрдХрд▓ рдкाрдИ

 

рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡िрд╡ाрд╣ рдХो рдХेрд╡рд▓ рджो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рджो рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдФрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рджो рдЬाрддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдз рдоाрдиा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЬрдм рдХोрдИ рдпुрд╡рдХ рдпा рдпुрд╡рддी рдЕрдкрдиी рдкрд╕ंрдж рд╕े, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рджूрд╕рд░ी рдЬाрддि рдоें рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рд╕рдоाрдЬ рдХा рдПрдХ рдмрдб़ा рд╡рд░्рдЧ рдЗрд╕े рдЕрдкрдиी рдкрд░ंрдкрд░ा рдФрд░ рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдоाрди рд▓ेрддा рд╣ै। рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдоुрдЬрдл्рдлрд░рдкुрд░ рдЬिрд▓े рдХे рдордб़рд╡рди рдк्рд░рдЦंрдб рдХे рдЬिрдпрди рдЦुрд░्рдж рдЧांрд╡ рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рдШрдЯрдиा рдиे рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै рдХि рдХाрдиूрди рднрд▓े рдЖрдзुрдиिрдХ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ो, рд▓ेрдХिрди рд╕рдоाрдЬ рдХे рдХрдИ рд╣िрд╕्рд╕ों рдХी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдЕрдм рднी рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рд╕ोрдЪ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдирд╣ीं рдиिрдХрд▓ рдкाрдИ рд╣ै।

рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдд्рд░ाрд╕рджी рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рднрдпाрд╡рд╣ рдЪेрд╣рд░ा рд╣ै, рдЬрд╣ां рдкंрдЪाрдпрдд рдХा рджрдмाрд╡ рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕े рдмрдб़ा рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдПрдХ рдмाрд▓िрдЧ рдпुрд╡рддी рдиे рдЕрдкрдиी рдЗрдЪ्рдЫा рд╕े рдЕंрддрд░рдЬाрддीрдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХिрдпा। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдЙрд╕े рдпрд╣ рдЕрдзिрдХाрд░ рджेрддा рд╣ै। рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рднी рдХрдИ рдмाрд░ рд╕ाрдл рдХрд░ рдЪुрдХा рд╣ै рдХि рджो рдмाрд▓िрдЧ рдпрджि рдЕрдкрдиी рдорд░्рдЬी рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдХोрдИ рднी рд╕ंрд╕्рдеा, рдкंрдЪाрдпрдд рдпा рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЙрд╕рдоें рдмाрдзा рдирд╣ीं рдбाрд▓ рд╕рдХрддा। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЧांрд╡ рдХी рддрдеाрдХрдеिрдд рдкंрдЪाрдпрдд рдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдкрд░ рдРрд╕ा рджрдмाрд╡ рдмрдиाрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдЬीрд╡िрдд рдмेрдЯी рдХो “рдоृрдд” рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рджाрд╣ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा।

рдпрд╣ рджृрд╢्рдп рдХिрд╕ी рдлिрд▓्рдо рдХी рдХрд╣ाрдиी рдЬैрд╕ा рд▓рдЧ рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдЬ рдХी рдХрдаोрд░ рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рд╣ै। рдЬिрд╕ рдмेрдЯी рдХो рдоाрддा-рдкिрддा рдиे рдЬрди्рдо рджिрдпा, рдкाрд▓ा-рдкोрд╕ा, рдЙрд╕ी рдмेрдЯी рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рднрдп рдФрд░ рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХे рдбрд░ рд╕े рдоृрдд рдоाрди рд▓ेрдиा рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рддाрдб़рдиा рдХिрддрдиी рдЧрд╣рд░ी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЧांрд╡ рдоें рд╣ुрдХ्рдХा-рдкाрдиी рдмंрдж рдХрд░рдиे, рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХрд░рдиे рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдмंрдз рддोрдб़рдиे рдХी рдзрдордХिрдпां рдЖрдЬ рднी рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЗрддрдиी рднрдпाрд╡рд╣ рд╣ैं рдХि рд╡े рдЕрдкрдиी рднाрд╡рдиाрдУं рдФрд░ рд░िрд╢्рддों рддрдХ рдХो рдХुрд░्рдмाрди рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं।

рд╕рдмрд╕े рдЧंрднीрд░ рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬрдм рдЕंрддрд░рдЬाрддीрдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдиूрди рдоौрдЬूрдж рд╣ैं, рддрдм рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдПं рдХ्рдпों рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ैं? рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ें рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдорд░рд╕рддा рдХी рдмाрддें рдХрд░рддी рд╣ैं। рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी “рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдЕंрддрд░рдЬाрддीрдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рдпोрдЬрдиा” рдХे рддрд╣рдд рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рднी рджी рдЬाрддी рд╣ै, рддाрдХि рд▓ोрдЧ рдЬाрддीрдп рдмंрдзрдиों рдХो рддोрдб़рдХрд░ рд╕рдоाрдирддा рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджें। рд▓ेрдХिрди рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рдЧांрд╡ों рдоें рдкंрдЪाрдпрддें рдЖрдЬ рднी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрджाрд▓рдд рдмрдирдХрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдиिрдЬी рдЬीрд╡рди рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдкुрд▓िрд╕ рдХी рднूрдоिрдХा рднी рд╕рд╡ाрд▓ों рдХे рдШेрд░े рдоें рд╣ै। рдкुрд▓िрд╕ рдиे рдпрд╣ рддो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдХि рдпुрд╡рддी рдмाрд▓िрдЧ рдеी рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рдорд░्рдЬी рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХिрдпा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдЬो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЙрдд्рдкीрдб़рди рд╣ुрдЖ, рдЙрд╕े рд░ोрдХрдиे рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдиाрдХाрдо рджिрдЦा। рдпрджि рдкंрдЪाрдпрдд рдЦुрд▓ेрдЖрдо рдкрд░िрд╡ाрд░ рдкрд░ рджрдмाрд╡ рдмрдиा рд░рд╣ी рдеी, рддो рдХ्рдпा рд╕्рдеाрдиीрдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдЗрд╕рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдирд╣ीं рдеी? рдХ्рдпा рдХाрдиूрди рдХा рднрдп рдХेрд╡рд▓ рдХрдордЬोрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рд╣ै?

рдЖрдЬ рдЬрд░ूрд░рдд рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рд╣ै рдХि рдЕंрддрд░рдЬाрддीрдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рджंрдкрддिрдпों рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рджेрдХрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдЕрдкрдиी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдкूрд░ी рдоाрдирдиे рдХी рднूрд▓ рди рдХрд░े। рдЙрди्рд╣ें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдХाрдиूрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рднी рджेрдиी рд╣ोрдЧी। рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдоें рджेрдЦा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдк्рд░ेрдо рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЬोрдб़े рдорд╣ीрдиों рддрдХ рдЫिрдкрддे рдлिрд░рддे рд╣ैं, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиे рд╣ी рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╕े рдЦрддрд░ा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рдХिрд╕ी рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдФрд░ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рд╢рд░्рдордиाрдХ рд╣ै।

рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджेрддा рд╣ै। рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 рдХे рддрд╣рдд рд╣рд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рдЕрдкрдиी рдкрд╕ंрдж рд╕े рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдФрд░ рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे “рдСрдирд░ рдХिрд▓िंрдЧ” рдФрд░ рдЦाрдк рдкंрдЪाрдпрддों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╕рдЦ्рдд рдЯिрдк्рдкрдгिрдпां рдХी рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдпрджि рдкंрдЪाрдпрддें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХा рд╣рдеिрдпाрд░ рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं, рддो рдпрд╣ рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдЕрд╡рдоाрдирдиा рд╣ै।

рд╕рдоाрдЬ рдХो рднी рдЖрдд्рдордоंрдерди рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рдЖрдЦिрд░ рдЬाрддि рдХी рд╢ुрдж्рдзрддा рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣рдо рдХिрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं? рдПрдХ рдУрд░ рджेрд╢ рдЪंрдж्рд░рдоा рдФрд░ рдоंрдЧрд▓ рдХी рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा рдХा рд╕рдкрдиा рджेрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ीं рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЧांрд╡ों рдоें рдЖрдЬ рднी рдЬाрддि рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд░िрд╢्рддों рдХा рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ рдЪिंрддाрдЬрдирдХ рд╣ै।

рдоाрддा-рдкिрддा рдХी рдкीрдб़ा рдХो рднी рд╕рдордЭрдиा рд╣ोрдЧा। рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рд╡े рдЕрдкрдиी рдмेрдЯी рд╕े рдк्рд░ेрдо рдХрд░рддे рд╣ों, рд▓ेрдХिрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рджрдмाрд╡ рдЗрддрдиा рдЕрдзिрдХ рд░рд╣ा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рдХрджрдо рдЙрдаाрдпा। рдЕрд╕рд▓ी рджोрд╖ рдЙрд╕ рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХा рд╣ै, рдЬिрд╕рдиे рд╕рдоाрдЬ рдоें рдбрд░ рдФрд░ рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा рд╣ै। рдЬрдм рддрдХ рдЧांрд╡ों рдФрд░ рдХрд╕्рдмों рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдирд╣ीं рдмрдв़ेрдЧी, рддрдм рддрдХ рдХाрдиूрди рдЕрдХेрд▓े рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рдирд╣ीं рд░ोрдХ рдкाрдПंрдЧे।

рд╢िрдХ्рд╖ा рдпрд╣ां рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╣рдеिрдпाрд░ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рдХॉрд▓ेрдЬों рдоें рдХेрд╡рд▓ рдХिрддाрдмों рдХी рдкрдв़ाрдИ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдоूрд▓्рдпों, рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рднी рджी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдиेрддाрдУं рдХो рднी рдЖрдЧे рдЖрдХрд░ рдЬाрддीрдп рднेрджрднाрд╡ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЖрд╡ाрдЬ рдЙрдаाрдиी рд╣ोрдЧी। рдоीрдбिрдпा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдЧрдардиों рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рднी рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ै।

рдоुрдЬрдл्рдлрд░рдкुрд░ рдХी рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдЪेрддाрд╡рдиी рд╣ै। рдпрджि рдЖрдЬ рднी рдЕंрддрд░рдЬाрддीрдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоृрдд्рдпु рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़ рд░рд╣ा рд╣ै, рддो рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдЕрднी рдЕрдзूрд░ी рд╣ै। рдХाрдиूрди рддрднी рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрдЧा, рдЬрдм рд╕рдоाрдЬ рдЙрд╕рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ेрдЧा।


рдПрдХ рдЬीрд╡िрдд рдмेрдЯी рдХा рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рджाрд╣ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд╣ाрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдоाрдирд╡рддा, рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХी рднी рдкрд░ाрдЬрдп рд╣ै। рдЬрд░ूрд░рдд рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░, рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоिрд▓рдХрд░ рдРрд╕ी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЦрдб़े рд╣ों, рддाрдХि рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдХिрд╕ी рдмेрдЯी рдХो рдЕрдкрдиी рдкрд╕ंрдж рд╕े рдЬीрд╡рдирд╕ाрдеी рдЪुрдирдиे рдХी рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рдХीрдордд рди рдЪुрдХाрдиी рдкрдб़े।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░    

Bihar : рд░ाрдЬрдзाрдиी рдкрдЯрдиा рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдирдИ рдЗрдмाрд░рдд рд▓िрдЦрддे рд╣ुрдП рд╕ोрдорд╡ाрд░, 11 рдордИ

                             рд╡рд░िрд╖्рда рдиेрддा рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХी 77рд╡ीं рдЬрдпंрддी рднी рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди рдХे рд╕ाрде рдордиाрдИ рдЧрдИ

рд░ाрдЬрдзाрдиी рдкрдЯрдиा рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдирдИ рдЗрдмाрд░рдд рд▓िрдЦрддे рд╣ुрдП рд╕ोрдорд╡ाрд░, 11 рдордИ 2026 рдХा рджिрди рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдмрди рдЧрдпा। рдЗрд╕ рджिрди рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рднрд╡्рдп рд▓ोрдХाрд░्рдкрдг рдХिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрд╕рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рд╢рд╣рд░ рдХे рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे рдХो рдПрдХ рдирдИ рджिрд╢ा рджी, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдЬрдирдк्рд░िрдп рдиेрддा рдХी рд╕्рдоृрддिрдпों рдХो рднी рдЕрдорд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдкूрд░्рд╡ рд╡िрдзाрдпрдХ рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╡рд░िрд╖्рда рдиेрддा рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХी 77рд╡ीं рдЬрдпंрддी рднी рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди рдХे рд╕ाрде рдордиाрдИ рдЧрдИ। рдЙрдирдХे рд╕рдо्рдоाрди рдоें рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдиाрдордХрд░рдг “рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдкрде” рдХिрдпा рдЧрдпा। рдпрд╣ рдЖрдпोрдЬрди рд╡िрдХाрд╕, рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдФрд░ рдЬрдирд╕рд░ोрдХाрд░ों рдХा рдЕрдж्рднुрдд рд╕ंрдЧрдо рдмрдирдХрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрдпा।

рдЗрд╕ рдЧрд░िрдоाрдордп рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЕрддिрдеि рдХे рд░ूрдк рдоें рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЪौрдзрд░ी рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рднाрдЬрдкा рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдПрд╡ं рд░ाрдЬ्рдпрд╕рднा рд╕ांрд╕рдж рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдиे рднी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा। рджोрдиों рдиेрддाрдУं рдиे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рд▓ोрдХाрд░्рдкрдг рдХिрдпा рдФрд░ рдЗрд╕े рдкрдЯрдиा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрджрдо рдмрддाрдпा।

рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЪौрдзрд░ी рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ंрдмोрдзрди рдоें рдХрд╣ा рдХि рдкрдЯрдиा рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░ाрдЬрдзाрдиी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рдк्рд░рдпाрд╕рд░рдд рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рд╕рдб़рдХ, рдиाрд▓ा рдФрд░ рдпाрддाрдпाрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХिрд╕ी рднी рд╢рд╣рд░ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ोрддी рд╣ै। рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рди рдХेрд╡рд▓ рдпाрддाрдпाрдд рдХो рд╕ुрдЧрдо рдмрдиाрдПрдЧा, рдмрд▓्рдХि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЬрд▓рдЬрдоाрд╡ рдЬैрд╕ी рдкुрд░ाрдиी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рднी рд░ाрд╣рдд рджिрд▓ाрдПрдЧा। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдиे рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЬрдирддा рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджी рдеी рдФрд░ рдпрд╣ рдкрде рдЙрдирдХे рд╕рдкрдиों рдХो рд╕ाрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рд╕ाрд░्рдердХ рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै।                  

рднाрдЬрдкा рдиेрддा рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдиे рдЕрдкрдиे рдкिрддा рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХो рдпाрдж рдХрд░рддे рд╣ुрдП рднाрд╡ुрдХ рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ा рдХि рдЙрдирдХे рдкिрддा рдХी рд╣рдоेрд╢ा рдпрд╣ рдЗрдЪ्рдЫा рдеी рдХि рдоंрджिрд░ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдЦुрд▓े рдиाрд▓ों рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рднूрдоिрдЧрдд рдиाрд▓ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдмрджрд▓ा рдЬाрдП рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рд╕рдб़рдХों рдХो рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдХिрдпा рдЬाрдП। рдЖрдЬ рдЙрдирдХा рд╡рд╣ рд╕рдкрдиा рд╕ाрдХाрд░ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕рдб़рдХ рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЬрдирддा рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै।

рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддा рдХो рдФрд░ рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдирдЧрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рдЖрд╡ाрд╕ рд╡िрднाрдЧ рдХे рдоंрдд्рд░ी рдиीрддीрд╢ рдоिрд╢्рд░ा рднी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЕрддिрдеि рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рд╢рд╣рд░ों рдХे рдЖрдзुрдиिрдХीрдХрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЗрд╕ी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрддाрдпा рдХि рдЗрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд╕े рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдХो рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдб़рдХ рд╕ुрд╡िрдзा рдоिрд▓ेрдЧी рдФрд░ рдпाрддाрдпाрдд рдХा рджрдмाрд╡ рднी рдХрдо рд╣ोрдЧा।

рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рд░рд╡ि рд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж, рдкрдЯрдиा рдХी рдорд╣ाрдкौрд░ рд╕ीрддा рд╕ाрд╣ू, рдЙрдк рдорд╣ाрдкौрд░ рд░ेрд╢рдоी рдХुрдоाрд░ी рддрдеा рд╡ाрд░्рдб рдкाрд░्рд╖рдж рд░ाрдиी рдХुрдоाрд░ी рд╕рдоेрдд рд╢рд╣рд░ рдХे рдЕрдиेрдХ рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзि рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े। рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╕्рдеाрдиीрдп рдиाрдЧрд░िрдХों, рднाрдЬрдкा рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддाрдУं рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдЧрдардиों рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдиे рднाрдЧ рд▓िрдпा। рдкूрд░ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЙрдд्рд╕рд╡ рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзा рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╕े рд╕рд░ाрдмोрд░ рджिрдЦाрдИ рджिрдпा।

рдпрд╣ рдЖрдпोрдЬрди рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдоेрдоोрд░िрдпрд▓ рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдХी рдУрд░ рд╕े рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХो рд╕рдлрд▓ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпाрдкрдХ рддैрдпाрд░ी рдХी рдЧрдИ рдеी। рд╕ुрдмрд╣ рд╕े рд╣ी рд▓ोрдЧों рдХा рдЖрдиा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╕्рдерд▓ рдкрд░ рднाрд░ी рднीрдб़ рдЙрдордб़ рдкрдб़ी। рдоंрдЪ рдХो рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдвंрдЧ рд╕े рд╕рдЬाрдпा рдЧрдпा рдеा рддрдеा рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХे рдЪिрдд्рд░ рдкрд░ рдкुрд╖्рдкांрдЬрд▓ि рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рджी рдЧрдИ।

рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рднाрдЬрдкा рдХे рдПрдХ рд╕рдорд░्рдкिрдд рдФрд░ рдЬрдирдк्рд░िрдп рдиेрддा рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкрд╢्рдЪिрдоी рдкрдЯрдиा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдЕрдиेрдХ рдХाрд░्рдп рдХिрдП рдеे। рдЬрдирддा рдХे рдмीрдЪ рдЙрдирдХी рд╕ाрджрдЧी, рд╕ंрдШрд░्рд╖рд╢ीрд▓рддा рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕рдкрд░рдХ рд╕ोрдЪ рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдо्рдоाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдеा। рдЙрдирдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЗрд╕ рдкрде рдХा рдиाрдордХрд░рдг рд╣ोрдиा рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЙрдирдХे рдпोрдЧрджाрди рдХो рд╕्рдеाрдпी рд╕рдо्рдоाрди рджेрдиे рдЬैрд╕ा рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीрдв़िрдпों рдХो рднी рдЙрдирдХे рдХाрд░्рдпों рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд░рд╣ेрдЧा।

рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХो рдкрдЯрдиा рд╢рд╣рд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓ोрдЧ рдЦрд░ाрдм рд╕рдб़рдХ, рдЬрд▓рдЬрдоाрд╡ рдФрд░ рдпाрддाрдпाрдд рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣े рдеे। рдЕрдм рдЗрд╕ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдб़рдХ рдФрд░ рднूрдоिрдЧрдд рдиाрд▓ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рд╕े рд▓ोрдЧों рдХो рдмрдб़ी рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓ेрдЧी। рд╕्рдеाрдиीрдп рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдХो рднी рдЗрд╕рд╕े рд▓ाрдн рд╣ोрдЧा, рдХ्рдпोंрдХि рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдб़рдХ рд╕ंрдкрд░्рдХ рд╕े рдмाрдЬाрд░ों рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдЖрд╕ाрди рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХो рдЧрддि рдоिрд▓ेрдЧी।

рдЗрд╕ рд▓ोрдХाрд░्рдкрдг рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдиे рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рднी рджिрдпा рдХि рд╡िрдХाрд╕ рдХेрд╡рд▓ рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдпों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдоें рдЬрдирднाрд╡рдиाрдУं рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рдоृрддिрдпों рдХा рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬрдм рдХिрд╕ी рдЬрдирдиाрдпрдХ рдХे рд╕рдкрдиों рдХो рдзрд░ाрддрд▓ рдкрд░ рдЙрддाрд░ा рдЬाрддा рд╣ै, рддрдм рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рджोрдиों рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдкूрд░्рдг рд╣ोрддा рд╣ै।

рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░, рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдкрдЯрдиा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рджрд░्рдЬ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд░ाрдЬрдзाрдиी рдХी рдЖрдзाрд░рднूрдд рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХी рд╕्рдоृрддिрдпों рдХो рднी рд╕рджैрд╡ рдЬीрд╡िрдд рд░рдЦेрдЧी। рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рдпрд╣ рдкрде рди рдХेрд╡рд▓ рдпाрддाрдпाрдд рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рджेрдЧा, рдмрд▓्рдХि рд▓ोрдЧों рдХो рдпрд╣ рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрдПрдЧा рдХि рдЬрдирд╕ेрд╡ा рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдорд░्рдкिрдд рдиेрддाрдУं рдХा рдпोрдЧрджाрди рдХрднी рднुрд▓ाрдпा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░    

World : рдЖрдзुрдиिрдХ рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХी рдЬрдирдиी рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓

                                 рдоाрдирд╡ рд╕ेрд╡ा рдХो рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै

рдоाрдирд╡ рд╕ेрд╡ा рдХो рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдЬрдм рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд╕्рд╡ाрд░्рде рдХे рдкीрдб़िрддों рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рд╡рд╣ рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рдмрди рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕ी рд╣ी рдорд╣ाрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдеीं Florence Nightingale, рдЬिрди्рд╣ें рдЖрдзुрдиिрдХ рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХी рдЬрдирдиी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рди рдХेрд╡рд▓ рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХो рдПрдХ рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдкेрд╢ा рдмрдиाрдпा, рдмрд▓्рдХि рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ेрд╡ा рдХी рдирдИ рдкрд░ंрдкрд░ा рд╕्рдеाрдкिрдд рдХी। рдЙрдирдХे рдХाрд░्рдпों рдиे рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдмрджрд▓ рджिрдпा। рдЖрдЬ рднी рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрдирдХा рдиाрдо рдЕрдд्рдпंрдд рд╕рдо्рдоाрди рдХे рд╕ाрде рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХा рдЬрди्рдо 12 рдордИ 1820 рдХो рдЗрдЯрд▓ी рдХे рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рд╢рд╣рд░ рдоें рдПрдХ рд╕рдоृрдж्рдз рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрдирдХे рдЬрди्рдорд╕्рдеाрди рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣ी рдЙрдирдХा рдиाрдо рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рд░рдЦा рдЧрдпा। рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рд╡े рджрдпाрд▓ु, рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдФрд░ рд╕ेрд╡ा рднाрд╡ рд╕े рдкрд░िрдкूрд░्рдг рдеीं। рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╕рдоाрдЬ рдоें рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХो рдЕрдЪ्рдЫा рдкेрд╢ा рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиे рд╕рдоाрдЬ рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдХिрдП рдмिрдиा рдоाрдирд╡ рд╕ेрд╡ा рдХो рдЕрдкрдиा рдЬीрд╡рди рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдмрдиा рд▓िрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХрд░ рджिрдпा рдХि рд╕ेрд╡ा рдХा рдХोрдИ рдЫोрдЯा рдпा рдмрдб़ा рд░ूрдк рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

рдЙрдирдХे рдоाрддा-рдкिрддा рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рд╡े рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдЙрдЪ्рдЪрд╡рд░्рдЧीрдп рдорд╣िрд▓ा рдХी рддрд░рд╣ рдЬीрд╡рди рдмिрддाрдПँ, рд▓ेрдХिрди рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдХा рдорди рдЧрд░ीрдмों рдФрд░ рдмीрдоाрд░ों рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рд▓рдЧрддा рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬрд░्рдордиी рдФрд░ рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдоें рдЬाрдХрд░ рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЖрдиा рдЕрд╕ाрдоाрди्рдп рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा, рдлिрд░ рднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ाрд╣рд╕ рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиी рд░ाрд╣ рдЪुрдиी। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ें рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдпाрдж рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХो рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдзि рдХ्рд░ीрдоिрдпрди рдпुрдж्рдз (1853-1856) рдХे рджौрд░ाрди рдоिрд▓ी। рдЗрд╕ рдпुрдж्рдз рдоें рд╣рдЬाрд░ों рд╕ैрдиिрдХ рдШाрдпрд▓ рд╣ो рд░рд╣े рдеे рдФрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХी рд╕्рдеिрддि рдЕрдд्рдпंрдд рдЦрд░ाрдм рдеी। рдЧंрджрдЧी, рдмрджрдмू, рд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рдкाрдиी рдФрд░ рдЙрдЪिрдд рджेрдЦрднाрд▓ рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рд╕ैрдиिрдХों рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рд░рд╣ी рдеी। рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдЕрдкрдиे рдирд░्рд╕ों рдХे рджрд▓ рдХे рд╕ाрде рдпुрдж्рдз рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкрд╣ुँрдЪीं рдФрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрджрд▓рдиे рдХा рдмीрдб़ा рдЙрдаाрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХी рд╕рдлाрдИ рдХрд░рд╡ाрдИ, рд░ोрдЧिрдпों рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдмिрд╕्рддрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░рд╡ाрдП, рд╣рд╡ाрджाрд░ рдХрдорд░ों рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдФрд░ рдкौрд╖्рдЯिрдХ рднोрдЬрди рдкрд░ рдз्рдпाрди рджिрдпा।

рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╡े рд░ाрдд рдоें рд╣ाрде рдоें рджीрдкрдХ рд▓ेрдХрд░ рдШाрдпрд▓ рд╕ैрдиिрдХों рдХा рд╣ाрд▓рдЪाрд▓ рдЬाрдирдиे рдиिрдХрд▓рддी рдеीं। рд╕ैрдиिрдХ рдЙрди्рд╣ें рджेрдЦрдХрд░ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕्рдиेрд╣ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рдеे। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें “рд▓ेрдбी рд╡िрдж рдж рд▓ैंрдк” рдХрд╣ा рдЬाрдиे рд▓рдЧा। рдЙрдирдХा рдпрд╣ рд░ूрдк рдоाрдирд╡рддा, рдХрд░ुрдгा рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрди рдЧрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХिрдпा рдХि рдХेрд╡рд▓ рджрд╡ाрдЗрдпाँ рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рднी рд░ोрдЧी рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рдмрдиाрдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддी рд╣ैं।           

рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдиे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ा рдоें рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХिрдпा। рдЙрдирдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд░ोрдЧों рдХो рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд░ोрдЧी рдХो рдЬрд▓्рджी рд╕्рд╡рд╕्рде рд╣ोрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рд╕ाрдл рдкाрдиी, рддाрдЬी рд╣рд╡ा, рдк्рд░рдХाрд╢ рдФрд░ рд╕рдлाрдИ рдХो рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдмрддाрдпा। рдЖрдЬ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдЬो рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдХे рдиिрдпрдо рдЕрдкрдиाрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рдЙрдирдоें рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдХे рд╕िрдж्рдзांрддों рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЭрд▓рдХ рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХेрд╡рд▓ рд╕ेрд╡ा рдХाрд░्рдп рд╣ी рдирд╣ीं рдХिрдпा, рдмрд▓्рдХि рдирд░्рд╕िंрдЧ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рднी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░ूрдк рджिрдпा। рд╡рд░्рд╖ 1860 рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ंрджрди рдХे рд╕ेंрдЯ рдеॉрдорд╕ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें “рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рд╕्рдХूрд▓ рдСрдл рдирд░्рд╕िंрдЧ” рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी। рдпрд╣ рджुрдиिрдпा рдХा рдкрд╣рд▓ा рдЖрдзुрдиिрдХ рдирд░्рд╕िंрдЧ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдирд░्рд╕ों рдиे рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдирд░्рд╕िंрдЧ рд╕ेрд╡ा рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХिрдпा। рдЗрд╕ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдиे рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХो рдПрдХ рдкेрд╢ेрд╡рд░ рдкрд╣рдЪाрди рджी рдФрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рд░ोрдЬрдЧाрд░ рддрдеा рд╕рдо्рдоाрди рдХा рдирдпा рдоाрд░्рдЧ рдЦोрд▓ा।

рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдПрдХ рдХुрд╢рд▓ рд╕ांрдЦ्рдпिрдХीрд╡िрдж рднी рдеीं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рдоृрдд्рдпु рджрд░ рдФрд░ рдмीрдоाрд░िрдпों рдХे рдХाрд░рдгों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖँрдХрдб़ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкाрдп рдЪाрд░्рдЯ рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдл рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХो рдпрд╣ рд╕рдордЭाрдпा рдХि рдЕрд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдХिрддрдиी рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЖँрдХрдб़ों рдФрд░ рд╢ोрдз рдХे рдХाрд░рдг рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ेрдиा рдХे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рдХрдИ рд╕ुрдзाрд░ рдХिрдП рдЧрдП। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡े рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдЕрдЧ्рд░рдгी рд╕ाрдмिрдд рд╣ुрдИं।

рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा “рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╕िрдж्рдзांрдд” рдЖрдЬ рднी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╣рд╡ा, рд╕ाрдл рдкाрдиी, рдЙрдЪिрдд рдк्рд░рдХाрд╢, рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ рд░ोрдЧी рдХे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ुрдзाрд░ рдоें рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं। рдЖрдзुрдиिрдХ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдмंрдзी рдиीрддिрдпों рдоें рдЙрдирдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдХा рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।

рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХा рдЬीрд╡рди рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг рдХा рднी рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрд╕ рджौрд░ рдоें рд╕рдоाрдЬ рдХी рд░ूрдв़िрдпों рдХो рдЪुрдиौрддी рджी, рдЬрдм рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд╕ीрдоिрдд рднूрдоिрдХाрдУं рдоें рдмाँрдзрдХрд░ рд░рдЦा рдЬाрддा рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпों рд╕े рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рдХि рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдХेрд╡рд▓ рдШрд░ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднा рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдЙрдирдХी рдорд╣ाрди рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдоें рд╣рд░ рд╡рд░्рд╖ 12 рдордИ рдХो “рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдирд░्рд╕ рджिрд╡рд╕” рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХी рдирд░्рд╕ों рдХे рд╕рдорд░्рдкрдг, рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдд्рдпाрдЧ рдХो рд╕рдо्рдоाрди рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдХोрд╡िрдб-19 рдЬैрд╕ी рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рджौрд░ाрди рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдиे рдирд░्рд╕ों рдХी рдорд╣рдд्рддा рдХो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рд╕рдордЭा। рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХे рдЖрджрд░्рд╢ рдФрд░ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं।

13 рдЕрдЧрд╕्рдд 1910 рдХो рд▓ंрджрди рдоें рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХा рдиिрдзрди рд╣ो рдЧрдпा, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХा рдпोрдЧрджाрди рдЖрдЬ рднी рдЬीрд╡िрдд рд╣ै। рд╡े рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдирд░्рд╕ рдирд╣ीं рдеीं, рдмрд▓्рдХि рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕рдЪ्рдЪी рд╕ेрд╡िрдХा, рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░рдХ рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгाрд╕्рд░ोрдд рдеीं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХो рд╕ेрд╡ा, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдХрд░ुрдгा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрдиाрдпा। рдЖрдзुрдиिрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЙрдирдХा рдпोрдЧрджाрди рдЕрдоूрд▓्рдп рд╣ै।

рдЖрдЬ рдЬрдм рднी рдХिрд╕ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдирд░्рд╕ рд░ोрдЧिрдпों рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░рддी рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै। рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै рдХि рд╕рдЪ्рдЪी рд╕ेрд╡ा рд╣ी рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рд╣ै।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

World: 12 рдордИ : рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдоाрдирд╡рддा рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгा рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджिрд╡рд╕

          рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा, рдХрд░्рддрд╡्рдпрдиिрд╖्рдаा, рд╕ाрд╣рд╕ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै

12 рдордИ рдХा рджिрди рд╡िрд╢्рд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╕рдоाрдЬ, рд░ाрдЬрдиीрддि, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдоाрдирд╡ рд╕ेрд╡ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рдХेрд╡рд▓ рдХैрд▓ेंрдбрд░ рдХी рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЕрдиेрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं, рдорд╣ाрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ों рдХी рд╕्рдоृрддिрдпों рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгाрджाрдпрдХ рд╕ंрджेрд╢ों рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рднाрд░рдд рд╕рд╣िрдд рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें 12 рдордИ рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХाрд░рдгों рд╕े рдпाрдж рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा, рдХрд░्рддрд╡्рдпрдиिрд╖्рдаा, рд╕ाрд╣рд╕ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै।

рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдпрджि 12 рдордИ рдХी рдмाрдд рдХрд░ें рддो рдпрд╣ рджिрди рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдирд░्рд╕ рджिрд╡рд╕ (International Nurses Day) рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХी рдЬрдирдХ рдХрд╣ी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी Florence Nightingale рдХा рдЬрди्рдо 12 рдордИ 1820 рдХो рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрдирдХे рд╕рдо्рдоाрди рдоें рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдпрд╣ рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдиे рдХेрд╡рд▓ рд░ोрдЧिрдпों рдХी рд╕ेрд╡ा рд╣ी рдирд╣ीं рдХी, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХिрдпा рдХि рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдХिрд╕ी рднी рд╕рдоाрдЬ рдХो рдирдИ рджिрд╢ा рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдХ्рд░ीрдоिрдпрди рдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдШाрдпрд▓ рд╕ैрдиिрдХों рдХी рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ेрд╡ा рдХी, рдЙрд╕рд╕े рдЙрди्рд╣ें “рд▓ेрдбी рд╡िрдж рдж рд▓ैंрдк” рдХрд╣ा рдЬाрдиे рд▓рдЧा। рдЖрдЬ рдЬрдм рджुрдиिрдпा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдХрдЯों рд╕े рдЧुрдЬрд░рддी рд╣ै, рддрдм рдирд░्рд╕ों рдХी рднूрдоिрдХा рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।

рдХोрд░ोрдиा рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рджौрд░ाрди рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдиे рджेрдЦा рдХि рдбॉрдХ्рдЯрд░ों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдирд░्рд╕ों рдиे рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрдкрдиी рдЬाрди рдЬोрдЦिрдо рдоें рдбाрд▓рдХрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХी। рдЗрд╕рд▓िрдП 12 рдордИ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рджिрд╡рд╕ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрди рд▓ाрдЦों рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдпрдХрд░्рдоिрдпों рдХो рд╕рдо्рдоाрди рджेрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ै рдЬो рджिрди-рд░ाрдд рд▓ोрдЧों рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рд▓рдЧे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рднी рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рд╕ेрд╡ा рдХा рдХाрд░्рдп рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рд╣ै।

12 рдордИ рдХा рд╕ंрдмंрдз рднाрд░рдд рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕े рднी рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдЖंрджोрд▓рди рдХे рджौрд░ाрди рдЕрдиेрдХ рдШрдЯрдиाрдПं рдФрд░ рдЖंрджोрд▓рди рдРрд╕े рд╣ुрдП рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рднрдХ्рддि рдХी рднाрд╡рдиा рдЬрдЧाрдИ। рдордИ рдХा рдорд╣ीрдиा рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖंрджोрд▓рдиों рдХे рд▓िрдП рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдХा рд╕рдордп рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдорд╣ीрдиे рдоें рдХрдИ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдиिрд░्рдгрдп рдФрд░ рдЬрдиांрджोрд▓рди рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрдиे।

рдпрджि рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рджेрдЦें рддो 12 рдордИ рдХो рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпां рджрд░्рдЬ рд╣ुрдИ рд╣ैं। рдЖрдзुрдиिрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा, рд╕ंрдЪाрд░ рдФрд░ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╕े рдЬुрдб़े рдХрдИ рдк्рд░рдпोрдЧ рдФрд░ рдШोрд╖рдгाрдПं рдЗрд╕ рд╕рдордпाрд╡рдзि рдоें рд╣ुрдИं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рджुрдиिрдпा рдХो рдирдИ рджिрд╢ा рджी। рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХो рдЖрд╕ाрди рдмрдиाрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХा рд╕рд╣ी рдЙрдкрдпोрдЧ рддрднी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдЬрдм рдЙрд╕рдоें рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиाрдПं рднी рдЬुрдб़ी рд╣ों। рдпрд╣ी рд╕ंрджेрд╢ 12 рдордИ рд╣рдоें рджेрддा рд╣ै рдХि рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдоाрдирд╡ीрдп рдоूрд▓्рдпों рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

12 рдордИ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЪेрддрдиा рдХा рднी рджिрди рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрдЬ рдХे рджौрд░ рдоें рд╕рдоाрдЬ рдХрдИ рдЪुрдиौрддिрдпों рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣ा рд╣ै—рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдХрдЯ, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдк्рд░рджूрд╖рдг, рд╣िंрд╕ा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрд╕рдоाрдирддा рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рд╣рд░ рджेрд╢ рдХे рд╕ाрдордиे рд╣ैं। рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдоाрдирд╡рддा, рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै। рдХिрд╕ी рднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╕े рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдХे рдиाрдЧрд░िрдХों рдХी рд╕ोрдЪ, рд╕ेрд╡ा рднाрд╡рдиा рдФрд░ рдиैрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै।

рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднी рдордИ рдХा рдорд╣ीрдиा рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ी рд░рд╣ा рд╣ै। рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдЬрдирддा рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी, рдЪुрдиाрд╡ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоुрдж्рджों рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рджिрдиों рдоें рд▓ोрдЧों рдХो рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдмрдиाрддी рд╣ै। рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрд╢ाрд▓ рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рджेрд╢ рдоें рдЬрдирддा рдХी рднूрдоिрдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдРрд╕े рд╡िрд╢ेрд╖ рджिрд╡рд╕ рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рдХрд░्рддрд╡्рдпों рдХे рдк्рд░рддि рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдХрд░рдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं।

12 рдордИ рд╣рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХी рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕рдоाрдЬ рд╣ी рдЬाрдЧрд░ूрдХ рд╕рдоाрдЬ рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЬрдм рд▓ोрдЧ рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рд░рдЦрддे рд╣ैं, рддрднी рд╡े рд╕рд╣ी рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЖрдЬ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдпुрдЧ рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рддेрдЬी рд╕े рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕рд╣ी рдФрд░ рдЧрд▓рдд рдХे рдмीрдЪ рдЕंрддрд░ рд╕рдордЭрдиा рднी рдЙрддрдиा рд╣ी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рджिрди рдЬ्рдЮाрди, рд╡िрд╡ेрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдордЭ рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै।

рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднी рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдХрд░ुрдгा рдХो рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдЪाрд╣े рдХिрд╕ी рднी рдзрд░्рдо рдХी рдмाрдд рдХрд░ें, рд╣рд░ рдЬрдЧрд╣ рдоाрдирд╡ рд╕ेрд╡ा рдХो рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╕्рдеाрди рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдмीрдоाрд░ों, рдЧрд░ीрдмों рдФрд░ рдЬрд░ूрд░рддрдоंрджों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рдиा рд╣ी рд╕рдЪ्рдЪी рдкूрдЬा рдХрд╣ी рдЧрдИ рд╣ै। рдирд░्рд╕ рджिрд╡рд╕ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдпрд╣ी рд╕ंрджेрд╢ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХो рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗंрд╕ाрдиिрдпрдд рд╕рдмрд╕े рдКрдкрд░ рд╣ै।

рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдЬрдм рд▓ोрдЧ рднौрддिрдХ рд╕ुрдЦ-рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХी рджौрдб़ рдоें рд╡्рдпрд╕्рдд рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं, рддрдм рдРрд╕े рджिрд╡рд╕ рд╣рдоें рд░ुрдХрдХрд░ рд╕ोрдЪрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрддे рд╣ैं। рд╕рдоाрдЬ рдХेрд╡рд▓ рдзрди рдФрд░ рд╢рдХ्рддि рд╕े рдорд╣ाрди рдирд╣ीं рдмрдирддा, рдмрд▓्рдХि рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдФрд░ рд╕ेрд╡ा рднाрд╡рдиा рд╕े рдордЬрдмूрдд рд╣ोрддा рд╣ै। 12 рдордИ рд╣рдоें рдпрд╣ी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд▓ोрдЧों рдХी рдорджрдж рдХрд░ें, рд╕рдоाрдЬ рдХे рдк्рд░рддि рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдиिрднाрдПं рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХो рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд░рдЦें।

рдЕंрддрддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि 12 рдордИ рдЕрдиेрдХ рдХाрд░рдгों рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджिрд╡рд╕ рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдпрдХрд░्рдоिрдпों рдХे рдпोрдЧрджाрди рдХो рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХे рдк्рд░рддि рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдмрдиाрддा рд╣ै рддрдеा рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░ेрд░рдгा, рд╕ेрд╡ा, рд╕рдорд░्рдкрдг рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЪेрддрдиा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै। рдпрджि рд╣рдо рдЗрд╕ рджिрди рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдХो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрдкрдиाрдПं, рддो рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рджोрдиों рдЕрдзिрдХ рдордЬрдмूрдд рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдп рдмрди рд╕рдХрддे рд╣ैं।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рд╕ोрдорд╡ाрд░, 11 рдордИ 2026

India: рдПрдХ рдиैрддिрдХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рджाрдпिрдд्рд╡ рднी

рд╕рднी рд▓ोрдЧ рд╕рдд्рддा рдФрд░ рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдХे рдк्рд░рддि рдЖрдЬ्рдЮा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдз्рдп

рд╣рдо рд╕рднी рд▓ोрдЧ рд╕рдд्рддा рдФрд░ рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдХे рдк्рд░рддि рдЖрдЬ्рдЮा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдз्рдп рд╣ैं। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдпा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдиैрддिрдХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рджाрдпिрдд्рд╡ рднी рд╣ै, рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдХो рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди, рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕ुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै। рдЬрдм рдХोрдИ рднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░, рд░ाрдЬ्рдп рдпा рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХрд╣ीं рди рдХрд╣ीं рдЙрд╕ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕, рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд╕рдо्рдоाрди рдХी рднाрд╡рдиा рд╣ोрддी рд╣ै।

рд╣рдо рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд▓ोрдЧ рд╣рдоेрд╢ा рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдк्рд░ाрд░्рдердиा рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣рдо рди рдХेрд╡рд▓ рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕े рдЬुрдб़рддे рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ, рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рдХी рдХाрдордиा рднी рдХрд░рддे рд╣ैं। рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдкрдб़ोрд╕ी рдХे рд▓िрдП, рдЕрдкрдиे рд╢ाрд╕рдХों рдХे рд▓िрдП рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ рдФрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░ें, рддाрдХि рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕рдж्рднाрд╡рдиा рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдмрдиा рд░рд╣े।

рдЗрд╕ी рднाрд╡ рдХे рд╕ाрде рд╣рдо рдпрд╣ рднी рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдбुрдЖрд░्рд╕ рдбाрдпोрд╕िрд╕, рдЪрд░्рдЪ рдСрдл рдиॉрд░्рде рдЗंрдбिрдпा рдХे рд▓ोрдЧ рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЬрдирддा рдХे рд▓िрдП, рд╡рд╣ाँ рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рд▓िрдП рдиिрд░ंрддрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рд╣рдоाрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЬрдм рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдИрдоाрдирджाрд░ी, рдиिрд╖्рдаा рдФрд░ рдЬрдирдХрд▓्рдпाрдг рдХी рднाрд╡рдиा рд╕े рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рд╡рд╣ рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╣рд░ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд▓िрдП рд▓ाрднрдХाрд░ी рд╕िрдж्рдз рд╣ोрддी рд╣ै। рд╣рдо рдпрд╣ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдХी рдЬрдирддा рдХो рдЙрдд्рддрдо рд╢ाрд╕рди, рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдирдП рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд░рд╣ें।

рдбुрдЖрд░्рд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓ा рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рд╕рдоाрдЬ рд╕ेрд╡ा, рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рдЕрдЧ्рд░рдгी рд░рд╣ा рд╣ै। рд╣рдоाрд░ा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рдЕрдкрдиे рд╕рдоुрджाрдп рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╣рдо рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕рдоाрдЬ рдХे рдЙрдд्рдеाрди рдХे рд▓िрдП рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा рдЕрдкрдиा рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ी рднाрд╡рдиा рдХे рддрд╣рдд рд╣рдо рдпрд╣ рднी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕рднी рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдФрд░ рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзि рдЕрдкрдиे рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХा рдиिрд░्рд╡рд╣рди рдкूрд░ी рдиिрд╖्рдаा рдФрд░ рдИрдоाрдирджाрд░ी рдХे рд╕ाрде рдХрд░ें, рдЬिрд╕рд╕े рдЬрдирддा рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрд░ рдмрдиा рд░рд╣े।

рд╣рдо рдпрд╣ рднी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдХिрд╕ी рднी рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдиेрддृрдд्рд╡ рдХी рднूрдоिрдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддी рд╣ै। рдиेрддृрдд्рд╡ рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдЪрд▓ाрдиे рдХा рдиाрдо рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЬрдирддा рдХी рдЖрд╢ाрдУं, рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдУं рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рд╕рдордЭрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕рдоाрдзाрди рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдиे рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै। рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдиेрддृрдд्рд╡ рд╕рдоाрдЬ рдХो рд╕्рдеिрд░рддा, рдк्рд░рдЧрддि рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдзि рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै।

рдЗрд╕ी рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╣рдо рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдоाрдирдиीрдп рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рд╕ुрднेंрджु рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдкрдиी рд╣ाрд░्рджिрдХ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╣рдо рдЙрдирдХे рд╕рдлрд▓ рдиेрддृрдд्рд╡, рд╕्рд╡рд╕्рде рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдЬрдирдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕े рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╣рдоाрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдпрджि рдХोрдИ рдиेрддृрдд्рд╡рдХрд░्рддा рдЬрдирд╕ेрд╡ा рдХी рднाрд╡рдиा рд╕े рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рд╡рд╣ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдирдИ рджिрд╢ा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╣рдо рдпрд╣ рднी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╢ांрддि, рдПрдХрддा рдФрд░ рднाрдИрдЪाрд░े рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╣рдоेрд╢ा рдмрдиा рд░рд╣े। рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдорддрднेрдж рдпा рдЕрд╕рд╣рдорддि рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╕ंрд╡ाрдж рдФрд░ рд╕рдордЭрджाрд░ी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕рдоाрдзाрди рдиिрдХाрд▓ा рдЬाрдП। рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡िрд╡िрдзрддा рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдПрдХрддा рдмрдиी рд░рд╣े, рдпрд╣ी рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рд╣ै।

рдбुрдЖрд░्рд╕ рдбाрдпोрд╕िрд╕, рдЪрд░्рдЪ рдСрдл рдиॉрд░्рде рдЗंрдбिрдпा рдХा рдпрд╣ рднी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рд╕ेрд╡ा, рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рдХрд░ुрдгा рд╣ी рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рдоूрд▓्рдп рд╣ैं। рдЬрдм рд╣рдо рдЗрди рдоूрд▓्рдпों рдХो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрдкрдиाрддे рд╣ैं, рддो рд╕рдоाрдЬ рд╕्рд╡рддः рд╣ी рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ рджिрд╢ा рдХी рдУрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╣рдо рдпрд╣ рднी рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдХि рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдЬрдирддा рдХे рдмीрдЪ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХा рд╕ंрдмंрдз рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдордЬрдмूрдд рд╣ो।

рдЕंрдд рдоें, рд╣рдо рдкुрдиः рдпрд╣ рджोрд╣рд░ाрддे рд╣ैं рдХि рд╣рдо рдкूрд░े рд╣ृрджрдп рд╕े рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╕рдоृрдж्рдзि, рд╢ांрддि рдФрд░ рдк्рд░рдЧрддि рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╣рдо рдоाрдирдиीрдп рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рд╕ुрднेंрджु рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХे рд▓िрдП рднी рдЕрдкрдиी рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рд╡े рдЕрдкрдиे рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХा рдиिрд░्рд╡рд╣рди рд╕рдлрд▓рддा, рдИрдоाрдирджाрд░ी рдФрд░ рдЬрдирдХрд▓्рдпाрдг рдХी рднाрд╡рдиा рдХे рд╕ाрде рдХрд░рддे рд░рд╣ें।

рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕рднी рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдХृрдкा рджृрд╖्рдЯि рдмрдиाрдП рд░рдЦे, рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдк्рд░ेрдо, рд╢ांрддि рдПрд╡ं рд╕рдж्рднाрд╡рдиा рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдиिрд░ंрддрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рд░рд╣े।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : рдЙрдкрджेрд╢ рдкрд░ рдЕрдорд▓ рдХौрди рдХрд░ेрдЧा?

 рд╕ोрдиा рди рдЦрд░ीрджрдиे, рд╡िрджेрд╢ी рдпाрдд्рд░ाрдПं рдЯाрд▓рдиे, рдкेрдЯ्рд░ोрд▓-рдбीрдЬрд▓ рдХा рд╕ीрдоिрдд рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे, рд╡рд░्рдХ рдл्рд░ॉрдо рд╣ोрдо (WFH) рдФрд░ рд╡рд░्рдЪुрдЕрд▓ рдоीрдЯिंрдЧ्рд╕ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рддрдеा рдЦाрдж्рдп рддेрд▓ рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдоें рдХрдЯौрддी рдХрд░рдиे рдЬैрд╕ी рдмाрддें


рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж/рд╕िрдХंрджрд░ाрдмाрдж рдХी рдПрдХ рдЬрдирд╕рднा рдоें рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдХुрдЫ рдЕрд╣рдо рдЕрдкीрд▓ें рдХीं—рд╕ोрдиा рди рдЦрд░ीрджрдиे, рд╡िрджेрд╢ी рдпाрдд्рд░ाрдПं рдЯाрд▓рдиे, рдкेрдЯ्рд░ोрд▓-рдбीрдЬрд▓ рдХा рд╕ीрдоिрдд рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे, рд╡рд░्рдХ рдл्рд░ॉрдо рд╣ोрдо (WFH) рдФрд░ рд╡рд░्рдЪुрдЕрд▓ рдоीрдЯिंрдЧ्рд╕ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рддрдеा рдЦाрдж्рдп рддेрд▓ рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдоें рдХрдЯौрддी рдХрд░рдиे рдЬैрд╕ी рдмाрддें। рдЗрди рдЕрдкीрд▓ों рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рджрдмाрд╡, рдкрд╢्рдЪिрдо рдПрд╢िрдпा рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣े Iran-Israel рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдФрд░ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рддेрд▓ рдХीрдорддों рдоें рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рднाрд░рдд рдХे рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рднंрдбाрд░ рдкрд░ рдкрдб़ рд░рд╣े рджрдмाрд╡ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиा рдмрддाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рд▓ेрдХिрди рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╕рд╡ाрд▓ рдпрд╣ी рдЙрдарддा рд╣ै—рдЙрдкрджेрд╢ рдкрд░ рдЕрдорд▓ рдХौрди рдХрд░ेрдЧा?

рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрд╢ाрд▓ рдФрд░ рд╡िрд╡िрдзрддा рд╡ाрд▓े рджेрд╢ рдоें рдЬрд╣ां рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрддि, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдПं рдФрд░ рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ैं, рд╡рд╣ां рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдЕрдкीрд▓ों рдХा рдкाрд▓рди рдХिрддрдиा рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рдпрд╣ рдЧंрднीрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै।

рдЖрд░्рдеिрдХ рджेрд╢рднрдХ्рддि рдмрдиाрдо рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЬीрд╡рди

рд╕рд░рдХाрд░ी рдкрдХ्рд╖ рдФрд░ рд╕рдорд░्рдердХ рд╡рд░्рдЧ рдЗрд╕े “рдЖрд░्рдеिрдХ рджेрд╢рднрдХ्рддि” рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЙрдирдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рдпрджि рдиाрдЧрд░िрдХ рдеोрдб़ी-рд╕ी рднी рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдмрд░рддें рддो рджेрд╢ рдХा рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рднंрдбाрд░ рдордЬрдмूрдд рд░рд╣ рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджрдмाрд╡ рд╕े рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рд╕िрдж्рдзांрдд рд░ूрдк рдоें рд╕рд╣ी рд▓рдЧрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдЗрд╕рдХी рд╕ीрдоा рд╣ै।

рднाрд░рдд рдоें рд╣рд░ рд╡рд░्рд╖ рдХрд░ोрдб़ों рд╢ाрджिрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं, рдФрд░ рдЙрдирдоें рд╕ोрдиा рд╕िрд░्рдл рдЖрднूрд╖рдг рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै। рдРрд╕े рдоें “рдПрдХ рд╕ाрд▓ рддрдХ рд╕ोрдиा рди рдЦрд░ीрджрдиे” рдХी рдЕрдкीрд▓ рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рд▓िрдП рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдиिрд░्рдгрдп рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рднाрд╡рдиाрдУं рд╕े рднी рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рдоुрдж्рджा рд╣ै।

рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг

рд╡िрдкрдХ्рд╖, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдиेрддा рд░ाрд╣ुрд▓ рдЧांрдзी рдиे рдЗрд╕ рдЕрдкीрд▓ рдкрд░ рддीрдЦी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рджी рд╣ै। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддिрдпों рдХी рд╡िрдлрд▓рддा рдХा рд╕ंрдХेрдд рд╣ै। рдЙрдирдХा рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ै рдХि рдпрджि рджेрд╢ рдХो рдмрдЪрдд рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै, рддो рдХ्рдпा рд╕рд░рдХाрд░ рдЦुрдж рдЕрдкрдиे рдЦрд░्рдЪों, рд░ैрд▓िрдпों рдФрд░ рдк्рд░рдЪाрд░ рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХрд░ेрдЧी?

рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рджेрдЦा рдЬाрдП рддो рдпрд╣ рдоुрдж्рджा рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдиैрд░ेрдЯिрд╡ рдХा рднी рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрди рдЧрдпा рд╣ै। рдПрдХ рддрд░рдл рд╕рд░рдХाрд░ рдЗрд╕े “рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╣िрдд рдоें рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди” рдмрддा рд░рд╣ी рд╣ै, рддो рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдЗрд╕े “рдЖрд░्рдеिрдХ рджрдмाрд╡ рдХा рдмोрдЭ рдЬрдирддा рдкрд░ рдбाрд▓рдиा” рдХрд╣ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЖрдо рдЬрдирддा рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा

рднाрд░рдд рдХी рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдк्рд░рд╢्рди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╣ै। рдХ्рдпा рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ा рдЯाрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै? рдХ्рдпा рд╣рд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рддेрд▓ рдФрд░ рдЧैрд╕ рдХी рдЦрдкрдд рдЕрдЪाрдирдХ рдХрдо рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै? рдХ्рдпा рд╡рд░्рдХ рдл्рд░ॉрдо рд╣ोрдо рд╣рд░ рд╕ेрдХ्рдЯрд░ рдоें рд╕ंрднрд╡ рд╣ै?

рд╢рд╣рд░ी рдордз्рдпрдо рд╡рд░्рдЧ рдХुрдЫ рд╣рдж рддрдХ рдЗрди рд╕ुрдЭाрд╡ों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдФрд░ рдиिрдо्рди рдЖрдп рд╡рд░्рдЧ рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдХрдИ рдмाрд░ рдЕрдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдХिрд╕ाрди рдХे рд▓िрдП рдбीрдЬрд▓ рдХेрд╡рд▓ рдЦрд░्рдЪ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЙрдд्рдкाрджрди рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै। рд╡рд╣ीं рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рдпाрдд्рд░ा рдФрд░ рдкрд░िрд╡рд╣рди рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै।

рдмाрдЬाрд░ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдк्рд░рднाрд╡

рдЗрди рдШोрд╖рдгाрдУं рдХा рдЕрд╕рд░ рдмाрдЬाрд░ों рдкрд░ рднी рджेрдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ोрдиे рдФрд░ рдЬ्рд╡ेрд▓рд░ी рд╕ेрдХ्рдЯрд░ рдХे рд╢ेрдпрд░ों рдоें рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдЖрдИ рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдиे рдоांрдЧ рдоें рд╕ंрднाрд╡िрдд рдХрдоी рдХा рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдпा рд╣ै। рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрдЬाрд░ों рдоें рднी рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рдмрдб़े рдЙрдкрднोрдХ्рддा рджेрд╢ рдХी рдиीрддिрдЧрдд рдЕрдкीрд▓ों рдкрд░ рдирдЬрд░ рд░рдЦी рдЬाрддी рд╣ै।

рд▓ेрдХिрди рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рддрднी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдЬрдм рдпрд╣ рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдмрджрд▓े, рди рдХि рдХेрд╡рд▓ рдШोрд╖рдгाрдУं рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣े।

рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдмрдиाрдо рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрддुрд▓рди

рднाрд░рдд рдоें рд╕ोрдиा рдХेрд╡рд▓ рдиिрд╡ेрд╢ рдирд╣ीं рд╣ै, рдпрд╣ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рднी рд╣ै। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд╡िрджेрд╢ी рдпाрдд्рд░ा рдЖрдЬ рд╢िрдХ्рд╖ा, рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдмрди рдЪुрдХी рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдЗрди рдкрд░ рдкूрд░्рдг рд░ोрдХ рд▓рдЧाрдиा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╕рдоाрдзाрди рдирд╣ीं рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा।

рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддि рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдЙрдкрджेрд╢ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬрд░ूрд░ी рд╕ंрд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╕ुрдзाрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं—рдЬैрд╕े рдКрд░्рдЬा рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा, рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдмрдв़ाрдиा рдФрд░ рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рдИंрдзрди рд╕्рд░ोрддों рдХा рд╡िрдХाрд╕।

рдЕрд╕рд▓ी рд╕рдоाрдзाрди рдХ्рдпा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै?

рдпрджि рд▓рдХ्рд╖्рдп рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рдмрдЪाрдиा рд╣ै, рддो рдХेрд╡рд▓ рдЬрдирддा рд╕े рдЕрдкीрд▓ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी। рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдКрд░्рдЬा рдЙрдд्рдкाрджрди, рдирд╡ीрдХрд░рдгीрдп рд╕्рд░ोрддों рдФрд░ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдж्рдпोрдЧों рдкрд░ рдЕрдзिрдХ рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдкрд░िрд╡рд╣рди рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрдиा рд╣ोрдЧा рддाрдХि рдиिрдЬी рд╡ाрд╣рдиों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░рддा рдШрдЯे।

рд╡рд░्рдХ рдл्рд░ॉрдо рд╣ोрдо рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рджेрдиा рдЕрдЪ्рдЫा рдХрджрдо рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдл्рд░ाрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдоॉрдбрд▓ рджोрдиों рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХी рдЕрдкीрд▓ें рдиिрд╕्рд╕ंрджेрд╣ рдПрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЪेрддाрд╡рдиी рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╕рд╡ाрд▓ рд╡рд╣ी рд╣ै—рдЙрдкрджेрд╢ рдкрд░ рдЕрдорд▓ рдХौрди рдХрд░ेрдЧा?

рдЬрдм рддрдХ рдпрд╣ рд╕рдордЭ рдХेрд╡рд▓ рднाрд╖рдгों рдФрд░ рдЕрдкीрд▓ों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣ेрдЧी, рддрдм рддрдХ рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣ेрдЧा। рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдмрджрд▓ाрд╡ рддрднी рдЖрдПрдЧा рдЬрдм рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдЬрдирддा рджोрдиों рдоिрд▓рдХрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╕рдоाрдзाрди рдЕрдкрдиाрдПं। рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдХेрд╡рд▓ рдЬрдирддा рд╕े рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдмрд▓्рдХि рдиीрддि рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рднी рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рдмрдб़े рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдХोрдИ рднी рдЕрдкीрд▓ рддрднी рд╕рдлрд▓ рд╣ोрддी рд╣ै рдЬрдм рд╡рд╣ рдЬрдирддा рдХी рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдХे рд╕ाрде рддाрд▓рдоेрд▓ рдмैрдаा рд╕рдХे। рдЕрди्рдпрдеा рдЙрдкрджेрд╢ рддो рдмрд╣ुрдд рд╣ोंрдЧे, рд▓ेрдХिрди рдЕрдорд▓ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣рд░ рдмाрд░ рдпрд╣ी рдкूрдЫेрдЧा—рд╣рдо рдХ्рдпों рдФрд░ рдХैрд╕े рдХрд░ें?

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : рдХрднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдФрд░ рджेрд╢рднрдХ्рддि рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧा

                                    рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдЕрдЧрд▓े рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рд╕ोрдиा (Gold) рди рдЦрд░ीрджрдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी рд╣ै, рдЬिрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे “рдЖрд░्рдеिрдХ рджेрд╢рднрдХ्рддि” рдХा рдиाрдо рджिрдпा

рд╣рд░ рдмाрддों рдоें рджेрд╢ рдФрд░ рдзрд░्рдо рдХो рдЬोрдб़рдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЪрд░्рдЪा рдХा рд╡िрд╖рдп рд░рд╣ी рд╣ै। рд╣ाрд▓ рдХे рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЖрд░्рдеिрдХ рдоुрдж्рджों рдХो рднी рдХрднी-рдХрднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдФрд░ рджेрд╢рднрдХ्рддि рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХ्рд░рдо рдоें 10 рдордИ 2026 рдХो рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдПрдХ рдЬрдирд╕рднा рдоें рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी Narendra Modi рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЧрдИ рдПрдХ рдЕрдкीрд▓ рдиे рдирдИ рдмрд╣рд╕ рдХो рдЬрди्рдо рджे рджिрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдЕрдЧрд▓े рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рд╕ोрдиा (Gold) рди рдЦрд░ीрджрдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी рд╣ै, рдЬिрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे “рдЖрд░्рдеिрдХ рджेрд╢рднрдХ्рддि” рдХा рдиाрдо рджिрдпा।

рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдордз्рдп рдкूрд░्рд╡ (Middle East) рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣े рддрдиाрд╡, рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЖрдкूрд░्рддि рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдХी рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдФрд░ рдЖрдпाрдд рдкрд░ рдмрдв़рддी рдиिрд░्рднрд░рддा рдХे рдХाрд░рдг рднाрд░рдд рдХे рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рднंрдбाрд░ (Forex Reserves) рдкрд░ рджрдмाрд╡ рдмрдв़ рд╕рдХрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рджुрдиिрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рд╕ोрдиा рдЖрдпाрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рджेрд╢ों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै, рдФрд░ рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЕрд░рдмों рдбॉрд▓рд░ рдХा рд╕ोрдиा рдЖрдпाрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЖрдпाрдд рдХा рд╕ीрдзा рдЕрд╕рд░ рджेрд╢ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдШाрдЯे рдФрд░ рдЪाрд▓ू рдЦाрддे рдХे рд╕ंрддुрд▓рди рдкрд░ рдкрдб़рддा рд╣ै।

рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЗрд╕ рдЕрдкीрд▓ рдХे рдкीрдЫे рдоूрд▓ рд╕ोрдЪ рдпрд╣ рдмрддाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдпрджि рджेрд╢рд╡ाрд╕ी рдПрдХ рд╕ाрд▓ рддрдХ рд╕ोрдиा рдЦрд░ीрджрдиे рд╕े рдкрд░рд╣ेрдЬ рдХрд░ें, рддो рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рдХी рдмрдб़ी рдмрдЪрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдмрдЪрдд рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЕрди्рдп рд╡िрдХाрд╕ाрдд्рдордХ рдХाрд░्рдпों, рдЬैрд╕े рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╕ोрдиे рдХी рдЦрдкрдд рдХрдо рд╣ोрдиे рд╕े рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрдЬाрд░ рдоें рдоांрдЧ рдШрдЯेрдЧी рдФрд░ рдХीрдорддों рдкрд░ рднी рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрд╕ рдЕрдкीрд▓ рдХे рдмाрдж рдЬрдоीрдиी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХрдИ рддрд░рд╣ рдХी рдЪрд░्рдЪाрдПं рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдИ рд╣ैं। рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕рд╡ाрд▓ рдпрд╣ рдЙрда рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рд╢ाрджी-рд╡िрд╡ाрд╣, рдд्рдпोрд╣ाрд░ों рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдЧрд╣рд░े рддрдХ рдЬुрдб़े рд╕ोрдиे рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХा рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा? рднाрд░рдд рдоें рд╕ोрдиा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдиिрд╡ेрд╢ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рднी рдк्рд░рддीрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдПрдХ рд╕ाрд▓ рддрдХ рдЗрд╕рдХी рдЦрд░ीрдж рдкрд░ рд░ोрдХ рдХी рдЕрдкीрд▓ рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХिрддрдиी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рдпрд╣ рдПрдХ рдмрдб़ा рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै।

рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕ीрдзा рдЕрд╕рд░ рдЖрднूрд╖рдг (Jewellery) рдЙрдж्рдпोрдЧ рдкрд░ рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рд▓ाрдЦों рдЫोрдЯे-рдмрдб़े рд╕рд░्рд░ाрдлा рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдФрд░ рдХाрд░ीрдЧрд░ рдЗрд╕ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ुрдП рд╣ैं। рдпрджि рдоांрдЧ рдоें рдЕрдЪाрдирдХ рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдЖрддी рд╣ै, рддो рдЙрдирдХी рдЖрдп рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЫोрдЯे рд╕ुрдиाрд░, рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЗрд▓ाрдХों рдХे рдЬ्рд╡ेрд▓рд░ी рд╢ॉрдк рдФрд░ рдЕрд╕ंрдЧрдаिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдХाрд░ीрдЧрд░ों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдкрд░ рднी рдЗрд╕рдХा рдЕрд╕рд░ рдкрдб़рдиे рдХी рдЖрд╢ंрдХा рдЬрддाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।

рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рд╕рд░рдХाрд░ рд╕рдорд░्рдердХ рддрд░्рдХ рдпрд╣ рднी рджे рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рдпрд╣ рдХрджрдо рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрд░рддा рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрджि рджेрд╢ рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рдЧैрд░-рдЬрд░ूрд░ी рдЖрдпाрдд рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рдЗрд╕рд╕े рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рднंрдбाрд░ рдордЬрдмूрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рд░ुрдкрдпे рдХी рд╕्рдеिрддि рднी рдмेрд╣рддрд░ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рд╕ोрдиे рдХी рдмрдЬाрдп рд▓ोрдЧों рдХो рд╡िрдд्рддीрдп рдиिрд╡ेрд╢ рдЬैрд╕े рдо्рдпूрдЪुрдЕрд▓ рдлंрдб, рдмैंрдХ рдбिрдкॉрдЬिрдЯ рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдПрд╕ेрдЯ्рд╕ рдХी рдУрд░ рдмрдв़рдиा рдЪाрд╣िрдП।

рд▓ेрдХिрди рдЖрд▓ोрдЪрдХों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдРрд╕े рдлैрд╕рд▓े рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддि рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдФрд░ рдмाрдЬाрд░ рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХो рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрд╡िрдзрддाрдкूрд░्рдг рджेрд╢ рдоें рдЙрдкрднोрдЧ рдХे рдлैрд╕рд▓ों рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиा рдХрдаिрди рд╣ोрддा рд╣ै। рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиी рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЦрд░ीрджाрд░ी рдХрд░рддे рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдХी рдЕрдкीрд▓ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХिрддрдиा рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓ рдкाрдПрдЧी, рдпрд╣ рд╕рдордп рд╣ी рдмрддाрдПрдЧा।

рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рд╕ोрдиे рдХी рдХीрдорддों рдкрд░ рднी рдЗрд╕ рдШोрд╖рдгा рдХा рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрджि рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдорд╣ीрдиों рдоें рдоांрдЧ рдШрдЯрддी рд╣ै, рддो рдШрд░ेрд▓ू рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдЖ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрдЬाрд░ рдоें рд╕ोрдиे рдХी рдХीрдорддें рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоांрдЧ рдФрд░ рдЖрдкूрд░्рддि рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╕ीрдоिрдд рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдпрджि рд╕рд░рдХाрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╕ोрдиे рдХे рдЖрдпाрдд рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рдиिрд╡ेрд╢ рд╕ाрдзрдиों рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рд╕ाрде рд╣ी рд╕ोрдиे рдХे рдкुрдирд░्рдЪрдХ्рд░рдг (Gold Recycling), рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЧोрд▓्рдб рдФрд░ рд╕ॉрд╡рд░ेрди рдЧोрд▓्рдб рдмॉрди्рдб рдЬैрд╕ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдФрд░ рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдмрдиाрдиा рд╣ोрдЧा।

рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рдпрд╣ рдЕрдкीрд▓ рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдмрд╣рд╕ рдХा рднी рд╡िрд╖рдп рдмрди рдЧрдИ рд╣ै। рдПрдХ рддрд░рдл рдЗрд╕े “рдЖрд░्рдеिрдХ рджेрд╢рднрдХ्рддि” рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рддो рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рдЗрд╕े рдЖрдо рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рдмाрдЬाрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рджेрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЕंрддрддः рдпрд╣ рджेрдЦрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрдЧा рдХि рдЬрдирддा рдЗрд╕ рдЕрдкीрд▓ рдХो рдХिрддрдиी рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд▓ेрддी рд╣ै рдФрд░ рдХ्рдпा рдпрд╣ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЙрдкрднोрдЧ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдмрдб़ा рдмрджрд▓ाрд╡ рд▓ा рдкाрддी рд╣ै рдпा рдирд╣ीं। рд╕ोрдиा рднाрд░рдд рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рджोрдиों рдоें рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдмрджрд▓ाрд╡ рдХेрд╡рд▓ рдиीрддि рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдпрддा рд╕े рднी рддрдп рд╣ोрдЧा।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

World : рдХैрдеोрд▓िрдХ рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдоें рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдЖрд░ंрдн


рдХैрдеोрд▓िрдХ рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдоें рдоिрд╕्рд╕ा рдкूрдЬा (Holy Mass) рдХा рдХेंрдж्рд░рдмिंрджु рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж (Holy Eucharist) рд╣ै, рдЬिрд╕े рдИрд╕ाрдИ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдоें рд╕рдмрд╕े рдкрд╡िрдд्рд░ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдпेрд╕ु рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХे рдмрд▓िрджाрди, рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рдкुрдирд░ुрдд्рдеाрди рдХा рдЬीрд╡ंрдд рд╕्рдорд░рдг рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдкुрдг्рдп рд╡ृрд╣рд╕्рдкрддिрд╡ाрд░ (Holy Thursday) рдХा рджिрди рдЗрд╕ рд░рд╣рд╕्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ी рджिрди рдк्рд░рднु рдпेрд╕ु рдиे рдЕрдкрдиे рд╢िрд╖्рдпों рдХे рд╕ाрде рдЕंрддिрдо рднोрдЬ (Last Supper) рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдпрд╣ीं рд╕े рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдЖрд░ंрдн рд╣ुрдИ।

рдкुрдг्рдп рд╡ृрд╣рд╕्рдкрддिрд╡ाрд░ рдХी рд░ाрдд рдХो рдпेрд╕ु рдиे рдЕрдкрдиे рдмाрд░рд╣ рд╢िрд╖्рдпों рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдЕंрддिрдо рднोрдЬрди рд╕ाрдЭा рдХिрдпा। рдпрд╣ рднोрдЬрди рд╕ाрдоाрди्рдп рднोрдЬрди рдирд╣ीं рдеा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрдирдХे рдмрд▓िрджाрди рдХी рдкूрд░्рд╡ рдШोрд╖рдгा рдеी। рдЗрд╕ी рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ोрдЯी рдФрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рд▓ेрдХрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी рдФрд░ рдХрд╣ा рдХि “рдпрд╣ рдоेрд░ा рд╢рд░ीрд░ рд╣ै” рдФрд░ “рдпрд╣ рдоेрд░ा рд░рдХ्рдд рд╣ै।” рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдпрд╣ рд╡рд╣ी рдХ्рд╖рдг рд╣ै рдЬрдм рдпूрдЦ्рд░ीрд╕्рддीрдп рдЕрдиुрд╖्рдаाрди (Eucharistic Rite) рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ। рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдЖрдЬ рднी рдХैрдеोрд▓िрдХ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХा рдЖрдзाрд░ рд╕्рддंрдн рд╣ै।

рдХैрдеोрд▓िрдХ рдоिрд╕्рд╕ा рдкूрдЬा рдоें рдЗрд╕ी рдЕंрддिрдо рднोрдЬ рдХी рдкुрдирд░ाрд╡ृрдд्рддि рд╣ोрддी рд╣ै। рдЬрдм рдкुрд░ोрд╣िрдд (Priest) рд╡ेрджी рдкрд░ рдЦрдб़े рд╣ोрдХрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рд╡े рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рдХाрд░्рдп рдирд╣ीं рдХрд░рддे, рдмрд▓्рдХि рдЪрд░्рдЪ рдХी рдоाрди्рдпрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡े рдпेрд╕ु рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो “рдХ्рд░िрд╕्рддुрд╕ рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा” рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдоिрд╕्рд╕ा рдХे рджौрд░ाрди рдЬрдм рд░ोрдЯी рдФрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рдкрд░ рдкрд╡िрдд्рд░ рдЖрдд्рдоा рдХा рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдЙрди्рд╣ें рдпेрд╕ु рдХे рд╢рдм्рджों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкрд╡िрдд्рд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдХैрдеोрд▓िрдХ рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो “рд░ूрдкांрддрд░рдг” (Transubstantiation) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рд░ोрдЯी рдФрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рдХा рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк (рд░ंрдЧ, рд╕्рд╡ाрдж, рдЧंрдз) рддो рд╡ैрд╕ा рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХा рдЖंрддрд░िрдХ рд╕ाрд░ рдмрджрд▓ рдЬाрддा рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд░ोрдЯी рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдпेрд╕ु рдХा рд╢рд░ीрд░ рдмрди рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рдЙрдирдХा рд░рдХ्рдд। рдпрд╣ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рднौрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдФрд░ рджैрд╡ीрдп рд░рд╣рд╕्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕े рдоाрдирд╡ рдмुрдж्рдзि рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рд╕рдХрддी, рд▓ेрдХिрди рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдоिрд╕्рд╕ा рдкूрдЬा рдХे рджौрд░ाрди рдЬрдм рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рд╡िрддрд░рдг рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдпрд╣ рдХ्рд╖рдг рдЕрдд्рдпंрдд рдкрд╡िрдд्рд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдкुрд░ोрд╣िрдд рдФрд░ рдЕрдзिрдХृрдд рд╕िрд╕्рдЯрд░рдЧрдг (Extraordinary Ministers of Holy Communion) рдЗрд╕ рдкрд╡िрдд्рд░ рдХाрд░्рдп рдоें рднाрдЧ рд▓ेрддे рд╣ैं। рд╡े рд╡ेрджी рд╕े рдкрд╡िрдд्рд░ рд░ोрдЯी рдЕрд░्рдеाрдд् рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рд▓ेрдХрд░ рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рд╡िрддрд░िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЬрдм рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ैं “рдпрд╣ рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХा рд╢рд░ीрд░ рд╣ै,” рддो рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा “рдЖрдоेрди” рдХрд╣рдХрд░ рдЗрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рднी “рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХा рд░рдХ्рдд” рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рдХ्рд░िрдпा рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдП рдЖрдд्рдоिрдХ рдкोрд╖рдг рдХा рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै। рдХैрдеोрд▓िрдХ рдоाрди्рдпрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╢рдХ्рддि рдоिрд▓рддी рд╣ै, рдкाрдкों рд╕े рдоुрдХ्рддि рдХा рдоाрд░्рдЧ рдЦुрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рд╕ाрде рдЧрд╣рд░ा рд╕ंрдмंрдз рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕े “рдЖрдд्рдоिрдХ рднोрдЬрди” рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдЖрдд्рдоा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рдкुрдг्рдп рд╡ृрд╣рд╕्рдкрддिрд╡ाрд░ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рдЕрдзिрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ी рджिрди рдпेрд╕ु рдиे рдЕрдкрдиे рд╢िрд╖्рдпों рдХे рдкैрд░ рдзोрдХрд░ рд╡िрдирдо्рд░рддा рдФрд░ рд╕ेрд╡ा рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा। рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХेрд╡рд▓ рдмрд▓िрджाрди рдХा рд╕्рдорд░рдг рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рдХा рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рднी рд╣ै। рдЗрд╕ рджिрди рд╕े рдд्рд░िрджिрд╡рд╕ीрдп рдкрд╡िрдд्рд░ рдкрд░्рд╡ (Easter Triduum) рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬो рдЧुрдб рдл्рд░ाрдЗрдбे рдФрд░ рдИрд╕्рдЯрд░ рд░рд╡िрд╡ाрд░ рддрдХ рдЪрд▓рддा рд╣ै।

рдХैрдеोрд▓िрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХो “рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЙрдкрд╕्рдеिрддि” рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдХि рдпेрд╕ु рдХेрд╡рд▓ рд╕्рдоृрддि рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЖрдд्рдоिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЬрдм рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ी рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рд╡े рдпेрд╕ु рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдЧрд╣рд░ा рдЖрдд्рдоिрдХ рдоिрд▓рди рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЖрдЬ рднी рд╡िрд╢्рд╡рднрд░ рдХे рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪों рдоें рдпрд╣ рдкрд░ंрдкрд░ा рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рднрдХ्рддि рдХे рд╕ाрде рдиिрднाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рдоिрд╕्рд╕ा рдкूрдЬा рдХे рд╣рд░ рдЪрд░рдг рдоें рдЕंрддिрдо рднोрдЬ рдХी рдпाрдж рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рддी рд╣ै। рд░ोрдЯी рдФрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рдХा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди, рдкुрд░ोрд╣िрддों рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा, рдФрд░ рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХा рд╡िрддрд░рдг—рдпे рд╕рднी рдоिрд▓рдХрд░ рдИрд╕ाрдИ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдЖрдд्рдоा рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЕंрддрддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдпेрд╕ु рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХे рдк्рд░ेрдо, рдмрд▓िрджाрди рдФрд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХा рдЬीрд╡ंрдд рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдХेрд╡рд▓ рджूрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрдирдХे рдмीрдЪ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ैं рдФрд░ рд╣рд░ рдоिрд╕्рд╕ा рдкूрдЬा рдоें рд╡े рдЕрдкрдиे рднрдХ्рддों рдХो рдЖрдд्рдоिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкोрд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : рдЖрдЬ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рд╣ै

                            рд╣рд░ рджिрди рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै

рд╣рд░ рджिрди рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рддिрдеिрдпाँ рдРрд╕ी рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬो рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмрди рдЬाрддी рд╣ैं। 11 рдордИ рднी рдРрд╕ी рд╣ी рдПрдХ рддिрдеि рд╣ै, рдЬो рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЧौрд░рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рди рдХेрд╡рд▓ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рджेрд╢ рдХी рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा, рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рдЧрддि рдФрд░ рд╕ाрдорд░िрдХ рд╢рдХ्рддि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рднी рд╣ै।

11 рдордИ: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ (National Technology Day)

рднाрд░рдд рдоें 11 рдордИ рдХो рд╣рд░ рд╡рд░्рд╖ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рднाрд░рдд рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╕्рд╡рд░्рдг рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдоें рджрд░्рдЬ рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि 11 рдордИ 1998 рдХो рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдкोрдЦрд░рдг рдоें рднाрд░рдд рдиे рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг (Pokhran-II nuclear tests) рдХिрдП рдеे। рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рднाрд░рдд рдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдФрд░ рд░рдХ्рд╖ा рд╢рдХ्рддि рдХा рдордЬрдмूрдд рдк्рд░рдоाрдг рдмрдиी।

рдЗрд╕ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд рдиे рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджिрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЕрдм рддрдХрдиीрдХी рдФрд░ рд░рдХ्рд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рд╕े рдкीрдЫे рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рдХी рд╕्рдоृрддि рдоें рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЕрдЯрд▓ рдмिрд╣ाрд░ी рд╡ाрдЬрдкेрдпी рдиे 11 рдордИ рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा।

рдкोрдЦрд░рдг рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдорд╣рдд्рд╡

11 рдордИ 1998 рдХो рднाрд░рдд рдиे рдПрдХ рдХे рдмाрдж рдПрдХ рддीрди рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХिрдП рдеे। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж 13 рдордИ рдХो рджो рдФрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХिрдП рдЧрдП। рдЗрди рдкрд░ीрдХ्рд╖рдгों рдиे рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХो рдЪौंрдХा рджिрдпा। рднाрд░рдд рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ंрдк्рд░рднुрддा рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдХिрд╕ी рднी рджрдмाрд╡ рдХे рдЖрдЧे рдирд╣ीं рдЭुрдХेрдЧा।

рдЗрд╕ рд╕рдлрд▓рддा рдХे рдкीрдЫे рднाрд░рддीрдп рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХी рдХрдб़ी рдоेрд╣рдирдд рдеी, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдбॉ. рдП.рдкी.рдЬे. рдЕрдм्рджुрд▓ рдХрд▓ाрдо рдХा рдпोрдЧрджाрди рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░рд╣ा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕ рдоिрд╢рди рдХो рд╕рдлрд▓ рдмрдиाрдиे рдоें рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ, рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें “рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдоैрди рдСрдл рдЗंрдбिрдпा” рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рднाрд░рдд

рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиा рдХी рдпाрдж рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХे рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рднी рд╣ै। рдЖрдЬ рднाрд░рдд рд╕ूрдЪрдиा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी, рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди, рд░рдХ्рд╖ा рддрдХрдиीрдХ, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рднुрдЧрддाрди рдФрд░ рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдЬैрд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рддेрдЬी рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЗрд╕ рджिрди рджेрд╢рднрд░ рдоें рд╡िрднिрди्рди рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬैрд╕े—



рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиी



рддрдХрдиीрдХी рд╕ेрдоिрдиाрд░



рдирд╡ाрдЪाрд░ рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддाрдПँ



рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХा рд╕рдо्рдоाрди



рдЗрди рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।

11 рдордИ рдХा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдорд╣рдд्рд╡

рд╣ाрд▓ाँрдХि рднाрд░рдд рдоें рдпрд╣ рджिрди рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рддрдХрдиीрдХी рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рднी 11 рдордИ рд╕े рдЬुрдб़े рдХрдИ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо рд╣ैं।



1812 – рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╕्рдкेंрд╕рд░ рдкрд░्рд╕िрд╡рд▓ рдХी рд╣рдд्рдпा

рдЗрд╕ рджिрди рдм्рд░िрдЯेрди рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХी рд╕ंрд╕рдж рднрд╡рди рдоें рд╣рдд्рдпा рдХрд░ рджी рдЧрдИ рдеी, рдЬो рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдПрдХ рдмрдб़ी рдШрдЯрдиा рдеी।



1960 – рдЗрдЬрд░ाрдЗрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдиाрдЬी рдЕрдкрд░ाрдзी рдПрдбॉрд▓्рдл рдЖрдЗрдЦрдоैрди рдХी рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी

рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рди्рдпाрдп рдФрд░ рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै।



1997 – IBM рдХा Deep Blue рдж्рд╡ाрд░ा рдЧैрд░ी рдХाрд╕्рдкрд░ोрд╡ рдХो рд╣рд░ाрдиा

рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा (Artificial Intelligence) рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдоीрд▓ рдХा рдкрдд्рдерд░ рдеी, рдЬिрд╕рдиे рдоाрдирд╡ рдФрд░ рдорд╢ीрди рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХी рддुрд▓рдиा рдХो рдПрдХ рдирдпा рдЖрдпाрдо рджिрдпा।



рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдпुрд╡ा рдкीрдв़ी

11 рдордИ рдХा рджिрди рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рдХा рд╕्рд░ोрдд рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ाрдУं рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ा рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдЖрдЬ рднाрд░рдд рдХे рдпुрд╡ा рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк्рд╕, рд░ोрдмोрдЯिрдХ्рд╕, рд╕्рдкेрд╕ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдиोрд╡ेрд╢рди рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиा рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕рдм рдЙрд╕ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ोрдЪ рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै рдЬिрд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै।

рднाрд░рдд рдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ

11 рдордИ рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕े рднाрд░рдд рдиे рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी рд╣ैं, рдЬैрд╕े—



рдЪंрдж्рд░рдпाрди рдФрд░ рдоंрдЧрд▓рдпाрди рдоिрд╢рди



рдЗрд╕рд░ो рдХे рд╕рдлрд▓ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдк्рд░рдпोрдЧ



рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा рдЕрднिрдпाрди



рдоेрдХ рдЗрди рдЗंрдбिрдпा рдФрд░ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рднाрд░рдд рдЕрднिрдпाрди



рдЗрди рд╕рднी рдкрд╣рд▓ुрдУं рдиे рднाрд░рдд рдХो рдПрдХ рдЙрднрд░рддी рд╣ुрдИ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рддрдХрдиीрдХी рд╢рдХ्рддि рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै।

рд╕рдоाрдЬ рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡

рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рдХेрд╡рд▓ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдкूрд░े рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгाрджाрдпрдХ рджिрди рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдЬ्рдЮाрди, рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХे рдмिрдиा рдХोрдИ рднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдк्рд░рдЧрддि рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा।

рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рддрдХрдиीрдХ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдоाрдирд╡ рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рди рдХि рд╡िрдиाрд╢ рдХे рд▓िрдП। рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рд╕рд╣ी рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ी рд╕рдоाрдЬ рдХो рдЖрдЧे рд▓े рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

11 рдордИ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рднाрд░рдд рдХे рдЖрдд्рдорд╕рдо्рдоाрди, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै рдХि рдпрджि рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рд╕ंрдХрд▓्рдк, рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдоेрд╣рдирдд рд╣ो, рддो рдХोрдИ рднी рд▓рдХ्рд╖्рдп рдЕрд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै।

рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рд╣рдоें рдЕрддीрдд рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рд╕े рд╕ीрдЦ рд▓ेрдХрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рднाрд░рдд рдХे рд╣рд░ рдиाрдЧрд░िрдХ, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕ंрджेрд╢ рд╣ै рдХि рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рд╣ी рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╢рдХ्рддि рд╣ै।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ 11 рдордИ рдХा рджिрди рднाрд░рдд рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдПрдХ рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рджैрд╡ рдпाрдж рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India: рдорджрд░ рдЯेрд░ेрд╕ा рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рдорд╣िрд▓ा рдирд╣ीं рдеीं

  рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдкрд╣рдЪाрди рджिрд▓ाрдИ рдорджрд░ рдЯेрд░ेрд╕ा рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рдорд╣िрд▓ा рдирд╣ीं рдеीं। рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рд╕ेрд╡ा, рдХрд░ुрдгा рдФрд░ рдд्рдпाрдЧ рдХी рдРрд╕ी рдоिрд╕ाрд▓ рд╣ै, рдЬिрд╕рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢्рд╡ ...