рдЪुрд▓्рд▓ू рд╕े рдЧिрд▓ाрд╕ рддрдХ: рдХ्рдпा рдЖрдЬ़ाрдж рднाрд░рдд рдоें рдЫुрдЖрдЫूрдд рдЕрдм рднी рдЬ़िंрджा рд╣ै?
рднाрд░рдд рдХो рджुрдиिрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै.рд╣рдоाрд░ा рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рдоाрдирддा, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рдмंрдзुрдд्рд╡ рдХी рдмाрдд рдХрд░рддा рд╣ै.рд▓ेрдХिрди рдЬ़рдоीрдиी рд╣рдХीрдХрдд рдХрдИ рдмाрд░ рдЗрди рдЖрджрд░्рд╢ों рд╕े рдЯрдХрд░ाрддी рдирдЬ़рд░ рдЖрддी рд╣ै. рдЖрдЬ़ाрджी рдХे 75 рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рднी рдпрджि рдХिрд╕ी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рдЬाрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЧिрд▓ाрд╕ рдоें рдкाрдиी рди рдоिрд▓े, рддो рдпрд╣ рд╕िрд░्рдл рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрдкрд░ाрдз рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ंрд╡िрдзाрди рдкрд░ рд╕ीрдзा рдк्рд░рд╣ाрд░ рд╣ै.
рдбॉ. рдЕंрдмेрдбрдХрд░ рдФрд░ ‘рдЪुрд▓्рд▓ू’ рдХी рдкीрдб़ा
рдпрд╣ рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдбॉ. рднीрдорд░ाрд╡ рд░ाрдордЬी рдЕंрдмेрдбрдХрд░ рдиे рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдФрд░ рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЧंрднीрд░ рдЬाрддिрдЧрдд рднेрджрднाрд╡ рдЭेрд▓ा.1900 рдХे рджрд╢рдХ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдЙрди्рд╣ें рдФрд░ рдЙрдирдХे рднाрдИ-рдмрд╣рдиों рдХो рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рдерд▓ों рдкрд░ рдкाрдиी рддрдХ рдирд╣ीं рджिрдпा рдЬाрддा рдеा. рдХрдИ рдмाрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиे рд╣ाрдеों рдХो рдХрдк рдХी рддрд░рд╣ рдмрдиाрдХрд░—рдЬिрд╕े рдЖрдо рднाрд╖ा рдоें ‘рдЪुрд▓्рд▓ू’ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै—рдкाрдиी рдкीрдиा рдкрдб़рддा рдеा, рдпा рдлिрд░ рдХिрд╕ी рдКँрдЪी рдЬाрддि рдХे рд╡्рдпрдХ्рддि рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд░рд╣рдиा рдкрдб़рддा рдеा, рдЬो рдКрдкрд░ рд╕े рдЙрдирдХे рд╣ाрдеों рдоें рдкाрдиी рдбाрд▓рддा рдеा.рдпрд╣ рдЕрдкрдоाрди рдХेрд╡рд▓ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдирд╣ीं рдеा, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рджौрд░ рдХी рдХрдаोрд░ рдЬाрддि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдеा.
рдорд╣ाрдб़ рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣: рдкाрдиी рдирд╣ीं, рд╕рдо्рдоाрди рдХी рд▓рдб़ाрдИ рдбॉ. рдЕंрдмेрдбрдХрд░ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें 20 рдоाрд░्рдЪ 1927 рдХो рд╣ुрдЖ рдорд╣ाрдб़ рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ (рдЪाрд╡рджाрд░ рддाрд▓ाрдм рдЖंрджोрд▓рди) рдХेрд╡рд▓ рдкाрдиी рдкीрдиे рдХा рдЖंрджोрд▓рди рдирд╣ीं рдеा.рдпрд╣ рджрд▓िрддों рдХे рдоाрдирд╡ीрдп рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рд╕рдоाрди рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХी рд▓рдб़ाрдИ рдеी.рдмाрдж рдоें 1945 рдоें рдмंрдмрдИ рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдиे рдЗрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХो рдХाрдиूрдиी рдоाрди्рдпрддा рджी рдФрд░ рджрд▓िрддों рдХो рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЬрд▓ рд╕्рд░ोрддों рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдоिрд▓ा.рд╕ंрд╡िрдзाрди рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 17 рдХे рддрд╣рдд рдЫुрдЖрдЫूрдд рдХो рдЕрдкрд░ाрдз рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा.рдлिрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддा рд╣ै—рдЕрдЧрд░ рдХाрдиूрди рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै, рддो рдЬ़рдоीрдиी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдЗрддрдиी рдЕрд▓рдЧ рдХ्рдпों рд╣ै?
рдЖрдЬ рднी рдЬ़िंрджा рд╣ै рд╡рд╣ी рд╕ोрдЪ рдЪिंрдЧाрд░ी рдк्рд░ाрдЗрдо рди्рдпूрдЬ़ рдХे рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░ рдПрдХ рджिрди рдЬрд▓ेрдмी рдЦрд░ीрджрдиे рдПрдХ рджुрдХाрди рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪे। рд╡рд╣ाँ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджेрдЦा рдХि рдПрдХ рдбोрдо рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рджुрдХाрдирджाрд░ рдиे рдЧिрд▓ाрд╕ рдоें рдкाрдиी рджेрдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा.рдкाрдиी рдЬрдЧ рд╕े рдЧिрд░ाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा рдФрд░ рд╡рд╣ рд╡्рдпрдХ्рддि ‘рдЪुрд▓्рд▓ू’ рд╕े рдкाрдиी рдкीрдиे рдХो рдордЬрдмूрд░ рдеा.рдЬрдм рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░ рдиे рдЗрд╕рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдФрд░ рдЧिрд▓ाрд╕ рдоें рдкाрдиी рджेрдиे рдХो рдХрд╣ा, рддो рджुрдХाрдирджाрд░ рдХा рдЬрд╡ाрдм рдЪौंрдХाрдиे рд╡ाрд▓ा рдеा—“рдпрд╣ рдбोрдо рд╣ै। рдЧिрд▓ाрд╕ рдоें рдкाрдиी рджेंрдЧे рддो рд▓ोрдЧ рднрдб़рдХ рдЬाрдПंрдЧे। рдоेрд░ा рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдЪौрдкрдЯ рд╣ो рдЬाрдПрдЧा.”рдпрд╣ рд╕ोрдЪ рдмрддाрддी рд╣ै рдХि рд╕рдорд╕्рдпा рдХाрдиूрди рдХी рдирд╣ीं, рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХी рд╣ै.
рд╕ंрд╡िрдзाрди рдмрдиाрдо рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдбрд░ рджुрдХाрдирджाрд░ рдХो рдЬрдм рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЫुрдЖрдЫूрдд рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै рдФрд░ рд╕рднी рдХो рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ैं, рддो рдЙрд╕рдиे рд╕ाрдл рдХрд╣ рджिрдпा—“рдпрд╣ рд╕рдм рдпрд╣ाँ рдирд╣ीं рдЪрд▓ेрдЧा, рдФрд░ рди рдЪрд▓рдиे рджेंрдЧे.”рдпрд╣ рдмрдпाрди рдЗрд╕ рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рднी рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕े рдЬ़्рдпाрджा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рджрдмाрд╡ рдФрд░ рдЬाрддिрдЧрдд рдбрд░ рд╣ाрд╡ी рд╣ै.
рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рд╡िрд░ोрдз рдФрд░ рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░ рдиे рдбोрдо рд░ाрдЬा рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╕ाрде рдмैрдардХ рдХрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдХि рдЗрд╕ рдЕрди्рдпाрдп рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╕ंрдЧрдаिрдд рдФрд░ рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рддрд░ीрдХे рд╕े рдЖрд╡ाрдЬ़ рдЙрдаाрдИ рдЬाрдПрдЧी.рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЬिрд▓ा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди, рдоुрдЦिрдпा рдФрд░ рдоीрдбिрдпा рдХो рд▓िрдЦिрдд рд░ूрдк рдоें рджी рдЧрдИ.3 рджिрд╕ंрдмрд░, рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдердо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдбॉ. рд░ाрдЬेंрдж्рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдХी рдЬрдпंрддी рдХे рджिрди, рдЗрд╕ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЧрдпा.рдбोрдо рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдлूрд▓ों рдХी рдоाрд▓ा рдкрд╣рдиाрдХрд░ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХी рдЧрдИ.рдЬрд╣ाँ рдкрд╣рд▓े рд╡िрд░ोрдз рд╣ुрдЖ, рд╡рд╣ीं рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХे рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХे рдмाрдж рдЧिрд▓ाрд╕ рдоें рдкाрдиी рдФрд░ рдЪाрдп рджी рдЧрдИ.рдмांрд╕рдХोрдаी рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдкрд░ рднी рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдХा рднेрджрднाрд╡ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ। рджुрдХाрдирджाрд░ рдиे рдкूрд░्рд╡рд╡рдд рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдвंрдЧ рд╕े рд╕ेрд╡ा рджी.
рдпрд╣ рдЬीрдд рдЫोрдЯी рдирд╣ीं рд╣ै рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рджिрдЦाрддी рд╣ै рдХि рдЬрдм рдЕрди्рдпाрдп рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЖрд╡ाрдЬ़ рдЙрдаाрдИ рдЬाрддी рд╣ै, рддो рдмрджрд▓ाрд╡ рд╕ंрднрд╡ рд╣ै.рдпрд╣ рд▓рдб़ाрдИ рд╕िрд░्рдл рдкाрдиी рдпा рдЪाрдп рдХे рдЧिрд▓ाрд╕ рдХी рдирд╣ीं рдеी—рдпрд╣ рд╕рдо्рдоाрди, рдмрд░ाрдмрд░ी рдФрд░ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдХी рд▓рдб़ाрдИ рдеी.
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдбॉ. рдЕंрдмेрдбрдХрд░ рдиे рдЬिрд╕ рднाрд░рдд рдХा рд╕рдкрдиा рджेрдЦा рдеा, рд╡рд╣ рд╕िрд░्рдл рдХाрдЧрдЬ़ों рдкрд░ рдирд╣ीं, рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рднी рдмрд░ाрдмрд░ी рдЪाрд╣рддा рд╣ै.рдЬрдм рддрдХ рдХिрд╕ी рднी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рдЬाрддि рдХे рдиाрдо рдкрд░ ‘рдЪुрд▓्рд▓ू’ рдФрд░ ‘рдЧिрд▓ाрд╕’ рдоें рдлрд░्рдХ рдЭेрд▓рдиा рдкрдб़ेрдЧा, рддрдм рддрдХ рдпрд╣ рдоाрдирдиा рдХрдаिрди рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै.рдЖрдЬ рдЬ़рд░ूрд░рдд рд╣ै рдХाрдиूрди рд╕े рдЬ़्рдпाрджा рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा, рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рд╕ाрд╣рд╕ рдХी.рдХ्рдпोंрдХि рд╕рдЪ्рдЪा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рд╡рд╣ी рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╣рд░ рдЗंрд╕ाрди рдмिрдиा рдбрд░ рдФрд░ рднेрджрднाрд╡ рдХे рдЧिрд▓ाрд╕ рдЙрдаाрдХрд░ рдкाрдиी рдкी рд╕рдХे.
рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░