ЁЯФ┤ India : рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ | ЁЯФ┤ Bihar : рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкी | ЁЯФ┤ Bihar: рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╡ाрд░्рдб рдиंрдмрд░ 45 рдоें рдкрд╣ुंрдЪे | ЁЯФ┤ Bihar: рдбॉ. рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд | ЁЯФ┤ India : рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо

рдЧुрд░ुрд╡ाрд░, 20 рдирд╡ंрдмрд░ 2025

рдЬेрдбीрдпू, рдмीрдЬेрдкी рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧी рджрд▓ों рдХे рдмीрдЪ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХा рдмंрдЯрд╡ाрд░ा

 

рдкрдЯрдиा .рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджिрд╢ा рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддी рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣ी рд╣ै. рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХे рдирдП рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдиे рдЖрдХाрд░ рд▓े рд▓िрдпा рд╣ै рдФрд░ рд╡िрднाрдЧों рдХा рдм्рдпोрд░ा рдпрд╣ рд╕ंрдХेрдд рджेрддा рд╣ै рдХि рд╕рдд्рддा-рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдХा рд╕ंрддुрд▓рди, рдЕрдиुрднрд╡ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрджेрд╢—рддीрдиों рдХो рдХेंрдж्рд░ рдоें рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै.рдЬेрдбीрдпू, рдмीрдЬेрдкी рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧी рджрд▓ों рдХे рдмीрдЪ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХा рдмंрдЯрд╡ाрд░ा рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рджिрдиों рдХी рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдУं рдХो рднी рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХрд░рддा рд╣ै.

      рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕्рд╡рдпं рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдиे рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рди, рдЧृрд╣, рдХैрдмिрдиेрдЯ рд╕рдЪिрд╡ाрд▓рдп рдФрд░ рдиिрдЧрд░ाрдиी рдЬैрд╕े рдЕрд╣рдо рд╡िрднाрдЧ рдЕрдкрдиे рдкाрд╕ рд░рдЦрдХрд░ рдпрд╣ рд╕ाрдл рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै рдХि рд╢ाрд╕рди рдХी рдзुрд░ी рдЕрднी рднी рдЙрди्рд╣ीं рдХे рд╣ाрде рдоें рд╣ै. рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдФрд░ рд╡े рд╕рднी рд╡िрднाрдЧ рдЬो рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдХो рдЖрд╡ंрдЯिрдд рдирд╣ीं рд╣ैं, рдпрд╣ рджिрдЦाрддा рд╣ै рдХि рд╡े рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХो рдХेंрдж्рд░ीрдХृрдд рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं.

    рджो рдЙрдкрдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░िрдпों—рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЪौрдзрд░ी рдФрд░ рд╡िрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рд╕िрди्рд╣ा—рдХो рд╕ौंрдкे рдЧрдП рд╡िрднाрдЧ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдмीрдЬेрдкी рдХी рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рдФрд░ рддाрдХрдд рджोрдиों рдХो рдЗंрдЧिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं.рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЪौрдзрд░ी рдХो рд╡िрдд्рдд рдФрд░ рд╡ाрдгिрдЬ्рдп-рдХрд░ рдЬैрд╕े рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрднाрдЧ рд╕ौंрдкे рдЧрдП рд╣ैं, рдЬो рд░ाрдЬрдХोрд╖ीрдп рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдк्рд░рдмंрдзрди рдкрд░ рдЙрдирдХी рднूрдоिрдХा рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрдПंрдЧे. рд╡рд╣ीं рд╡िрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рд╕िрди्рд╣ा рдХो рдХृрд╖ि рдФрд░ рдЦाрди-рднूрддрдд्рд╡ рджिрдП рдЬाрдиे рд╕े рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдирдм्рдЬ рдкрд░ рдмीрдЬेрдкी рдХी рдкрдХрдб़ рдмрдв़ाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рд╕ाрдл рджिрдЦрддी рд╣ै.

     рдЬेрдбीрдпू рдХे рд╡рд░िрд╖्рда рдиेрддाрдУं рдоें рд╡िрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдЪौрдзрд░ी рдХो рдЬрд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдФрд░ рд╕ंрд╕рджीрдп рдХाрд░्рдп рд╕ौंрдкा рдЧрдпा рд╣ै—рджो рдРрд╕े рд╡िрднाрдЧ, рдЬो рдиीрддि рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡рдпрди рдХे рдмीрдЪ рдкुрд▓ рдХा рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं.рдмिрдЬेंрдж्рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдпाрджрд╡ рдХो рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рдпोрдЬрдиा рдЬैрд╕े рд╡िрднाрдЧ рджेрдХрд░ рдкाрд░्рдЯी рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╡िрдХाрд╕-рдвांрдЪे рдХा рдЪेрд╣рд░ा рдмрдиाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рд╣ै. рд╢्рд░рд╡рдг рдХुрдоाрд░ рдФрд░ рдЕрд╢ोрдХ рдЪौрдзрд░ी рдХो рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рд╕े рдЬुрдб़े рд╡िрднाрдЧ рджेрдиे рд╕े рдиीрддीрд╢ рдоॉрдбрд▓ рдХी рдоूрд▓ рднूрдоि—рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╡िрдХाрд╕—рдХो рдордЬрдмूрддी рдоिрд▓рддी рд╣ै.

    рднाрдЬрдкा рдХे рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбेрдп рдХो рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╡िрдзि рдХी рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкрдХрд░ рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рддाрд▓рдоेрд▓ рдХो рд╕ुрджृрдв़ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдЭрд▓рдХрддी рд╣ै. рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдХो рдкрде рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рдирдЧрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдЬैрд╕े рднाрд░ी-рднрд░рдХрдо рд╡िрднाрдЧ рджिрдП рдЬाрдиे рд╕े рд╢рд╣рд░ी рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे рдкрд░ рдЕрдзिрдХ рдлोрдХрд╕ рдХा рд╕ंрдХेрдд рдоिрд▓рддा рд╣ै.

           рд╡рд╣ीं рдЙрдж्рдпोрдЧ, рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рдЬैрд╕े рд╡िрднाрдЧ рд░ाрдордХृрдкाрд▓ рдпाрджрд╡ рдХो рджेрдХрд░ рдмीрдЬेрдкी рдиे рдЬрдоीрдиी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рдХो рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕े рдЬोрдб़рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै. рд╕ुрд╢ीрд▓ рдХुрдоाрд░ рд╕ुрдорди рдХे рдкाрд╕ рд▓рдШु рдЬрд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдФрд░ рдоो. рдЬाрдоा рдЦाрди рдХे рдкाрд╕ рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рдХрд▓्рдпाрдг рдХा рд╡िрднाрдЧ—рдпे рджोрдиों рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं.

         рд╕рд╣рдпोрдЧी рджрд▓ों рдХो рднी рдмрд░ाрдмрд░ рдХी рднूрдоिрдХा рджेрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рд╕ाрдл рджिрдЦрддी рд╣ै. рд▓ोрдЬрдкा (рд░ाрдорд╡िрд▓ाрд╕) рдХे рд╕ंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдХो рд╢्рд░рдо рд╕ंрд╕ाрдзрди рдФрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди-рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी, рдЬрдмрдХि рд╕ंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣ рдХो рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╡ рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЬैрд╕े рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╡िрднाрдЧ рд╕ौंрдкे рдЧрдП рд╣ैं.

       рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рд╕ंрд╡рд░्рдзрди рдХे рд╡्рдпाрдкрдХ рджाрдпрд░े рдоें рднाрдЬрдкा рдХी рд╢्рд░ेрдпрд╕ी рд╕िंрд╣ (рдкрд░्рдпрдЯрди рд╡ рдЦेрд▓), рдбॉ. рджिрд▓ीрдк рдХुрдоाрд░ рдЬाрдпрд╕рд╡ाрд▓ (рдЖрдкрджा рдк्рд░рдмंрдзрди) рдФрд░ рджीрдкрдХ рдк्рд░рдХाрд╢ (рд╕рд╣рдХाрд░िрддा) рдЬैрд╕े рдиाрдо рдпрд╣ рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдкाрд░्рдЯी рдирдИ рдкीрдв़ी рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ी рдЯीрдо рдХो рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै.

     рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рдпрд╣ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рди рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдУं рдХी рд░ोрдбрдоैрдк рднी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै.рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рджिрдиों рдоें рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рд╣ोрдЧी рдХि рдпे рд╡िрднाрдЧीрдп рд╡िрддрд░рдг рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдЬрдоीрди рдкрд░ рдХिрддрдиे рдЕрд╕рд░рджाрд░ рдкрд░िрдгाрдо рджे рдкाрддे рд╣ैं.

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рдмिрд╣ाрд░ рдХा рд╕рдд्рддा-рдЪрдХ्рд░: рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХा рджрд╕рд╡ां рдЕрд╡рддाрд░

 рдмिрд╣ाрд░ рдХा рд╕рдд्рддा-рдЪрдХ्рд░: рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХा рджрд╕рд╡ां рдЕрд╡рддाрд░


рдкрдЯрдиा. рд▓ोрдХ рдиाрдпрдХ рдЬрдпрдк्рд░рдХाрд╢ рдиाрд░ाрдпрдг рдХे рдЖंрджोрд▓рди рдХी рдзुंрдзрд▓ी рдЫाрдпा рдоें рдЬрди्рдоे рдмिрд╣ाрд░ рдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдиे рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЕрдкрдиी рдЪрдХ्рд░ीрдпрддा рдХा рдк्рд░рдоाрдг рджिрдпा рд╣ै. рд╡рд╣ рджौрд░ рдЬрдм рд▓ाрд▓ू рдк्рд░рд╕ाрдж рдпाрджрд╡ рдЕрдзिрд╡рдХ्рддा рдХी рд╡рдХाрд▓рдд рдЫोрдб़рдХрд░ рдЬрдирдиाрдпрдХ рдмрдиे, рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХी рдбिрдЧ्рд░ी рдХो рд╕рдд्рддा рдХी рдХुрд░्рд╕ी рдкрд░ рдЪрдв़рдиे рдХा рд╣ुрдирд░ рд╕ीрдЦ рдЪुрдХे рдеे. рдЖрдЬ, рдкрдЯрдиा рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХॉрд▓ेрдЬ рдХे рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдЫाрдд्рд░ рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рди рдХेрд╡рд▓ 'рдХुрд░्рд╕ी рдмрдЪाрдиे рдХे рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░' рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдП рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рджрдлा рд╢рдкрде рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдорд░ рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं.

     2025 рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдХे рдмाрдж рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдЧрдардмंрдзрди (рдПрдирдбीрдП) рдХी рдЬीрдд рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ 10рд╡ीं рдмाрд░ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкрдж рдХी рд╢рдкрде рд▓ेрдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं—рдПрдХ рдРрд╕ा рдХ्рд╖рдг рдЬो рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдФрд░ рд╕्рдеिрд░рддा рдХे рдж्рд╡ंрдж्рд╡ рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддा рд╣ै.рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкрдж рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рднाрд░рдд рдХे рдирд╡рдЬाрдд рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╣ुрдИ. 1947 рдоें, рдЬрдм рднाрд░рдд рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп рдмрдиा, рддो рдмिрд╣ाрд░ рдХा рдкрд╣рд▓ा рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рдХृрд╖्рдг рд╕िрди्рд╣ा рдмрдиे. рд╡े рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рджिрдЧ्рдЧрдЬ рдиेрддा рдеे рдФрд░ 20 рдЬुрд▓ाрдИ 1947 рд╕े 31 рдЬрдирд╡рд░ी 1961 рддрдХ—рдХрд░ीрдм 13 рд╡рд░्рд╖ों рдХी рд▓ंрдмी рдЕрд╡рдзि—рдЗрд╕ рдкрдж рдкрд░ рдЖрд╕ीрди рд░рд╣े. рдпрд╣ рдмिрд╣ाрд░ рдХा рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рджौрд░ рдеा, рдЬрдм рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдиींрд╡ рдкрдб़ी рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЖрдзाрд░рд╢िрд▓ा рд░рдЦी рдЧрдИ.

     рд╢्рд░ी рдХृрд╖्рдг рд╕िрди्рд╣ा рдХे рдмाрдж рдж्рд╡ीрдк рдиाрд░ाрдпрдг рдЬ्рд╣ा рдиे 1 рдлрд░рд╡рд░ी 1961 рд╕े 18 рдлрд░рд╡рд░ी 1961 рддрдХ рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рд╕ंрднाрд▓ा, рд▓ेрдХिрди рдЬрд▓्рдж рд╣ी рдЕрдиुрдЪंрдж्рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╣ेрдЧрдб़े (18 рдлрд░рд╡рд░ी 1961 рд╕े 2 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1963) рдФрд░ рдлिрд░ рд╢्рд░ी рдХृрд╖्рдг рд╕िрди्рд╣ा рдХा рджूрд╕рд░ा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (2 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1963 рд╕े 31 рдЬрдирд╡рд░ी 1968) рдЖрдпा.рдЗрди рд╢ुрд░ुрдЖрддी рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд╕рдд्рддा рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рдПрдХрдЫрдд्рд░ рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдоें рд░рд╣ी, рдЬो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХी рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़ा рд░рд╣ी рдеी.1960 рдХे рджрд╢рдХ рдХे рдЕंрдд рддрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдиे рджрд╕्рддрдХ рджे рджी.

     1968 рдоें рд╕рддीрд╢ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िंрд╣ рдиे рдоाрдд्рд░ 5 рджिрдиों (28 рдЬрдирд╡рд░ी рд╕े 1 рдлрд░рд╡рд░ी) рдХा рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рд╕ंрднाрд▓ा, рдЬो рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдиाрдЬुрдХ рд╕рдд्рддा-рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдеा. рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╣рд░िрд╣рд░ рд╕िंрд╣ (22 рдлрд░рд╡рд░ी 1967 рд╕े 28 рдЬрдирд╡рд░ी 1968), рднोрд▓ा рдкाрд╕рд╡ाрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी (29 рдЬрдирд╡рд░ी 1968 рд╕े 26 рдлрд░рд╡рд░ी 1969; рдФрд░ рдлिрд░ 4 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1969 рд╕े 22 рдЬूрди 1969), рд░ाрдо рд▓рдЦрди рд╕िंрд╣ рдпाрджрд╡ (22 рдЬूрди 1969 рд╕े 29 рдЬूрди 1969), рджрд░ोрдЧा рдк्рд░рд╕ाрдж рд░ाрдп (29 рдЬूрди 1969 рд╕े 22 рджिрд╕ंрдмрд░ 1970), рднोрд▓ा рдкाрд╕рд╡ाрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдХा рджूрд╕рд░ा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (29 рджिрд╕ंрдмрд░ 1970 рд╕े 4 рдЬूрди 1971), рдФрд░ рдмिंрджेрд╢्рд╡рд░ी рджूрдмे (4 рдЬूрди 1971 рд╕े 24 рдЬрдирд╡рд░ी 1972) рдЬैрд╕े рдиाрдо рдЖрдП. рдпрд╣ рджौрд░ рдеा рдЬрдм рд░ाрдЬ्рдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ाрд╕рди рдХे рдЕрдзीрди рдЖрда рдмाрд░ рдЪрд▓ा—рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдХा рдк्рд░рдоाрдг.

    1970 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдХे рдЙрджрдп рдХे рд╕ाрде рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЖрдпा. рдХрд░्рдкूрд░ी рдаाрдХुрд░ (20 рджिрд╕ंрдмрд░ 1970 рд╕े 2 рдЬूрди 1971 рдФрд░ рдлिрд░ 24 рдЬूрди 1977 рд╕े 1 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1979) рдиे рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рдЙрдд्рдеाрди рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦी. рдЕрдм्рджुрд▓ рдЧрдлूрд░ (2 рдЬूрди 1971 рд╕े 11 рдЬрдирд╡рд░ी 1972), рд░ाрдо рд▓рдЦрди рд╕िंрд╣ рдпाрджрд╡ рдХा рджूрд╕рд░ा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (2 рдЬूрди 1977 рд╕े 24 рдЬूрди 1977), рдФрд░ рдЬрдЧрди्рдиाрде рдоिрд╢्рд░ (11 рдлрд░рд╡рд░ी 1972 рд╕े 19 рдоाрд░्рдЪ 1975; 14 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1980 рд╕े 14 рдЕрдЧрд╕्рдд 1983; рдФрд░ 14 рдоाрд░्рдЪ 1989 рд╕े 10 рдоाрд░्рдЪ 1990) рдЬैрд╕े рдиेрддाрдУं рдиे рд╕рдд्рддा рд╕ंрднाрд▓ी. рдЗंрджिрд░ा рдЧांрдзी рдХे рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдХे рдмाрдж 1977 рдХा рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рд╕рд░рдХाрд░ рдмिрд╣ाрд░ рдоें рднी рдЖрдИ, рд▓ेрдХिрди рдЬрд▓्рдж рд╣ी рд╡िрдШрдЯिрдд рд╣ो рдЧрдИ.

     1980 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХी рд╡ाрдкрд╕ी рд╣ुрдИ, рд▓ेрдХिрди рд▓ाрд▓ू рдк्рд░рд╕ाрдж рдпाрджрд╡ рдХे рдЙрджрдп рдиे рд╕рдм рдмрджрд▓ рджिрдпा. рдЬрдЧрди्рдиाрде рдоिрд╢्рд░ рдХे рдмाрдж рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рд╕िंрд╣ (8 рдоाрд░्рдЪ 1985 рд╕े 12 рдоाрд░्рдЪ 1985), рдмिंрджेрд╢्рд╡рд░ी рджुрдмे рдХा рджूрд╕рд░ा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (12 рдоाрд░्рдЪ 1985 рд╕े 13 рдлрд░рд╡рд░ी 1988), рдФрд░ рдЬрдЧрди्рдиाрде рдоिрд╢्рд░ рдХा рддीрд╕рд░ा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдЖрдпा.

     рдлिрд░ 10 рдоाрд░्рдЪ 1990 рдХो рд▓ाрд▓ू рдк्рд░рд╕ाрдж рдпाрджрд╡ рдмрдиे—рд╡рд╣ рдЪाрдгрдХ्рдп рдЬैрд╕े рд░рдгрдиीрддिрдХाрд░ рдЬो рдЬрдирддा рджрд▓ рдХे рдмैрдирд░ рддрд▓े рдмिрд╣ाрд░ рдХो 1997 рддрдХ рд╣ांрдХрддे рд░рд╣े.рд▓ाрд▓ू рдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (10 рдоाрд░्рдЪ 1990 рд╕े 28 рдоाрд░्рдЪ 1995; 4 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1995 рд╕े 25 рдЬुрд▓ाрдИ 1997) рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХी рд▓рд╣рд░ рдЪрд▓ी, рд▓ेрдХिрди рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХे рдЖрд░ोрдкों рдиे рдЙрдирдХी рдЫрд╡ि рдзूрдоिрд▓ рдХी. рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд░ाрдмрдб़ी рджेрд╡ी (25 рдЬुрд▓ाрдИ 1997 рд╕े 11 рдлрд░рд╡рд░ी 2000; 11 рдоाрд░्рдЪ 2000 рд╕े 6 рдоाрд░्рдЪ 2005) рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдорд╣िрд▓ा рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдмрдиीं, рдЬो рд▓ाрд▓ू рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЬрдирддा рджрд▓ (рдЖрд░рдЬेрдбी) рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рдЪрд▓ा рд░рд╣ी рдеी.

    21рд╡ीं рд╕рджी рдоें рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХा рдпुрдЧ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ.рдЬрдирддा рджрд▓ (рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб) рдХे рдиेрддा рдиीрддीрд╢ рдиे рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ 3 рдоाрд░्рдЪ 2000 рд╕े 11 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2000 рддрдХ рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рд╕ंрднाрд▓ा.рдлिрд░ 24 рдирд╡ंрдмрд░ 2005 рд╕े 20 рдордИ 2014 рддрдХ рд▓ंрдмा рд╢ाрд╕рди рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЧрддि рдкрдХрдб़ी. 22 рдлрд░рд╡рд░ी 2015 рд╕े 26 рдЬुрд▓ाрдИ 2017, 27 рдЬुрд▓ाрдИ 2017 рд╕े 2 рдордИ 2018 (рдорд╣ाрдЧрдардмंрдзрди рдХे рд╕ाрде), 19 рдордИ 2018 рд╕े 16 рдирд╡ंрдмрд░ 2020, 20 рдлрд░рд╡рд░ी 2021 рд╕े 9 рдЕрдЧрд╕्рдд 2022, 12 рдЕрдЧрд╕्рдд 2022 рд╕े 28 рдЬрдирд╡рд░ी 2024, рдФрд░ 28 рдЬрдирд╡рд░ी 2024 рд╕े рдирд╡ंрдмрд░ 2025 рддрдХ—рдпे рдЙрдирдХे рдиौ рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рд╣ैं.

     рдЕрдм 2025 рдЪुрдиाрд╡ों рдХे рдмाрдж 10рд╡ां рд╢рдкрде рдЧ्рд░рд╣рдг. рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░, рдиीрддीрд╢ рдХे 18 рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдмिрд╣ाрд░ рдХो рд╕рдб़рдХों, рдкुрд▓ों рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕े рдЬोрдб़рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЧрдардмंрдзрди-рдзोрдЦे рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдиे рдЙрдирдХी рдЫрд╡ि рдХो 'рдкрд▓рдЯू рд░ाрдо' рдХा рд░ूрдк рджे рджिрдпा।рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдпрд╣ рд╕рдд्рддा-рдпाрдд्рд░ा—1947 рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрдХрд░ рдЖрдЬ рдХे 10рд╡ें рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рддрдХ—рдПрдХ рд╕рдмрдХ рд╣ै: рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рд╕्рдеिрд░рддा рджुрд░्рд▓рдн рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЕрдкрд░िрд╣ाрд░्рдп। рдЬрдпрдк्рд░рдХाрд╢ рдиाрд░ाрдпрдг рдХा рд╕рдкрдиा рдЖрдЬ рднी рдЕрдзूрд░ा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдХुрд░्рд╕ी рдХी рд╣ोрдб़ рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЧрддि рдХрднी рддेрдЬ, рдХрднी рд╕ुрд╕्рдд। рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХा рджрд╕рд╡ां рдЕрд╡рддाрд░ рдХ्рдпा рдмिрд╣ाрд░ рдХो рдирдИ рджिрд╢ा рджेрдЧा, рдпा рдлिрд░ рд╡рд╣ी рдкुрд░ाрдиा рдЪрдХ्рд░? рд╕рдордп рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рджेрдЧा.

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

india: 18 рдордИ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕

  рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕ (World AIDS Vaccine Day) рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рджिрд╡рд╕ (International Museum Day) рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдЗрд╕ рджिрди...