ЁЯФ┤ India : рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ | ЁЯФ┤ Bihar : рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкी | ЁЯФ┤ Bihar: рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╡ाрд░्рдб рдиंрдмрд░ 45 рдоें рдкрд╣ुंрдЪे | ЁЯФ┤ Bihar: рдбॉ. рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд | ЁЯФ┤ India : рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо

рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░, 5 рдордИ 2026

West Bengal: “29 рд╡рд░्рд╖ों рдмाрдж рднाрдЬрдкा рд╕рдд्рддा рдоें”



рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдкिрдЫрд▓े рддीрди рджрд╢рдХों рдоें рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдмрджрд▓ी рд╣ै, рдЙрд╕рдоें рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХी рднूрдоिрдХा рдмेрд╣рдж рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░рд╣ी рд╣ै। 1990 рдХे рджрд╢рдХ рдХे рдЕंрдд рдоें рдЬрдм рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдХрд░ рдирдИ рдкाрд░्рдЯी рдмрдиाрдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рд▓िрдпा, рддрдм рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдХिрд╕ी рдиे рд╕ोрдЪा рд╣ोрдЧा рдХि рдпрд╣ рдХрджрдо рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмрджрд▓ рджेрдЧा। 1997 рдоें рдСрд▓ рдЗंрдбिрдпा рддृрдгрдоूрд▓ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ (рдЯीрдПрдорд╕ी) рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдиे рдоुрдХुрд▓ рд░ॉрдп рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓рдХрд░ рдХी। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рднाрд░рддीрдп рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी (рдоाрд░्рдХ्рд╕рд╡ाрджी) рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рд╡ाрд▓ा рд╡ाрдо рдоोрд░्рдЪा рдордЬрдмूрдд рд╕्рдеिрддि рдоें рдеा рдФрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рдЪुрдиाрд╡ рдЬीрдд рд░рд╣ा рдеा।

рдЯीрдПрдорд╕ी рдХे рдЧрдарди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп

рдЯीрдПрдорд╕ी рдХे рдЧрдарди рдХे рдкीрдЫे рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдеा рд╡ाрдордкंрдеी рджрд▓ों—рдЦाрд╕рддौрд░ рдкрд░ CPM—рдХी рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЪрд▓ी рдЖ рд░рд╣ी рд╕рдд्рддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджेрдиा। рд╕ाрде рд╣ी рдХांрдЧ्рд░ेрд╕, рдЬो рдХрднी рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдкाрд░्рдЯी рд╣ुрдЖ рдХрд░рддी рдеी, рд╡рд╣ рднी рдХрдордЬोрд░ рд╣ो рдЪुрдХी рдеी। рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдиे рдЦुрдж рдХो рдПрдХ рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдФрд░ рдЬрдирд╕ंрд╡ाрджी рдиेрддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा, рдЬो рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рдоुрдж्рджों рдХो рд╕ीрдзे рдЙрдаाрддी рдеीं।

рднाрдЬрдкा рдХे рд╕ाрде рд╢ुрд░ुрдЖрддी рд╕ंрдмंрдз                                                      

рдЯीрдПрдорд╕ी рдХे рд╢ुрд░ुрдЖрддी рд╡рд░्рд╖ों рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдХा рдЧрдардмंрдзрди рдмрдиा। 1998 рдФрд░ 1999 рдХे рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рдЯीрдПрдорд╕ी рдиे рднाрдЬрдкा рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓рдХрд░ рдЪुрдиाрд╡ рд▓рдб़ा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рднाрдЬрдкा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЙрднрд░рддी рд╣ुрдИ рддाрдХрдд рдеी рдФрд░ рдЕрдЯрд▓ рдмिрд╣ाрд░ी рд╡ाрдЬрдкेрдпी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдмрдиा рдЪुрдХी рдеी। рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдиे рдЗрд╕ рдЧрдардмंрдзрди рдХे рдЬрд░िрдП рди рдХेрд╡рд▓ рдХेंрдж्рд░ рдоें рдЕрдкрдиी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдордЬрдмूрдд рдХी, рдмрд▓्рдХि рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рд╡ाрдо рджрд▓ों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдПрдХ рдордЬрдмूрдд рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдЦрдб़ा рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рднी рдХी।

рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдХि рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдиे “рднाрдЬрдкा рдХी рдПंрдЯ्рд░ी рдХрд░ाрдИ” рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдЯीрдХ рдирд╣ीं рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рднाрдЬрдкा рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рдеी рдФрд░ рдмंрдЧाрд▓ рдоें рднी рдЙрд╕рдХी рд╕ीрдоिрдд рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдеी। рд╣ाрд▓ांрдХि, рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдЯीрдПрдорд╕ी-рднाрдЬрдкा рдЧрдардмंрдзрди рдиे рдмंрдЧाрд▓ рдоें рднाрдЬрдкा рдХो рдПрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕्рдкेрд╕ рджिрдпा рдФрд░ рдЙрд╕े рдзीрд░े-рдзीрд░े рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдиे рдХा рдоौрдХा рдоिрд▓ा।

рд╡ाрдордкंрде рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╕ंрдШрд░्рд╖

1990 рдФрд░ 2000 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдиे рд╡ाрдо рдоोрд░्рдЪे рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХрдИ рдЖंрджोрд▓рди рдХिрдП। рдЦाрд╕рдХрд░ рдиंрджीрдЧ्рд░ाрдо рдФрд░ рд╕िंрдЧूрд░ рдХे рдоुрдж्рджों рдкрд░ рдЙрдирдХा рдЖंрджोрд▓рди рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рд╕ाрдмिрдд рд╣ुрдЖ। рдЗрди рдЖंрджोрд▓рдиों рдиे рдЙрди्рд╣ें рдХिрд╕ाрдиों рдФрд░ рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рдмीрдЪ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдмрдиा рджिрдпा। рдЗрд╕рдХा рдкрд░िрдгाрдо 2011 рдХे рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдоें рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ा, рдЬрдм рдЯीрдПрдорд╕ी рдиे рд╡ाрдо рдоोрд░्рдЪे рдХो рд╕рдд्рддा рд╕े рдмेрджрдЦрд▓ рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдмрдиीं।

рднाрдЬрдкा рдХा рдЙрднाрд░

2011 рдХे рдмाрдж рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдоुрдЦ्рдп рдоुрдХाрдмрд▓ा рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЯीрдПрдорд╕ी рдФрд░ рднाрдЬрдкा рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрдиे рд▓рдЧा। рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдФрд░ рд╡ाрдо рджрд▓ рдХрдордЬोрд░ рд╣ोрддे рдЧрдП। 2014 рдХे рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдмाрдж рднाрдЬрдкा рдиे рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдЕрдкрдиी рддाрдХрдд рдмрдв़ाрдиे рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рджिрдпा। рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдФрд░ рдЕрдоिрдд рд╢ाрд╣ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рднाрдЬрдкा рдиे рд╕ंрдЧрдарди рдХो рдордЬрдмूрдд рдХिрдпा рдФрд░ рдЬрдоीрдиी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХाрдо рдмрдв़ाрдпा।

2019 рдХे рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдоें рднाрдЬрдкा рдиे рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें 18 рд╕ीрдЯें рдЬीрддрдХрд░ рд╕рдмрдХो рдЪौंрдХा рджिрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж 2021 рдХे рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдоें рднाрдЬрдкा рдиे рдкूрд░ी рддाрдХрдд рдЭोंрдХ рджी рдФрд░ рдЯीрдПрдорд╕ी рдХो рдХрдб़ी рдЪुрдиौрддी рджी। рд╣ाрд▓ांрдХि, рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдЯीрдПрдорд╕ी рдиे рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЬीрдд рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी рдФрд░ рд╕рдд्рддा рдоें рдмрдиी рд░рд╣ी।

“29 рд╡рд░्рд╖ों рдмाрдж рднाрдЬрдкा рд╕рдд्рддा рдоें” – рддрде्рдпाрдд्рдордХ рд╕्рдеिрддि

рдпрд╣ рджाрд╡ा рдХि “29 рд╡рд░्рд╖ों рдмाрдж рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рднाрдЬрдкा рд╕рдд्рддाрд░ूрдв़ рд╣ो рдкाрдИ” рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै। 2026 рддрдХ рднाрдЬрдкा рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें рд╕рдд्рддा рдоें рдирд╣ीं рдЖрдИ рд╣ै। рд╡рд╣ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдоुрдЦ्рдп рд╡िрдкрдХ्рд╖ी рдкाрд░्рдЯी рдЬрд░ूрд░ рдмрди рдЪुрдХी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕рд░рдХाрд░ рдЯीрдПрдорд╕ी рдХे рдкाрд╕ рд╣ी рд╣ै।

рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХा рдмрджрд▓ाрд╡

рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдЕрдм рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдж्рд╡िрдз्рд░ुрд╡ीрдп рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै—рдПрдХ рддрд░рдл рдЯीрдПрдорд╕ी рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рднाрдЬрдкा। рд╡ाрдо рджрд▓ рдФрд░ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рд╣ाрд╢िрдП рдкрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП рд╣ैं। рдпрд╣ рдмрджрд▓ाрд╡ рдХाрдлी рд╣рдж рддрдХ рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХी рд░рдгрдиीрддि рдФрд░ рднाрдЬрдкा рдХे рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рд╡िрд╕्рддाрд░ рджोрдиों рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХा 1997 рдоें рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдиा рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдоोрдб़ рдеा। рдЗрд╕рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдирдИ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдкाрд░्рдЯी рдХा рдЙрджрдп рд╣ुрдЖ, рдмрд▓्рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдирдИ рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рднी рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИ। рднाрдЬрдкा рдХे рд╕ाрде рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдЧрдардмंрдзрди рдиे рдЙрд╕े рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдХुрдЫ рдЖрдзाрд░ рдЬрд░ूрд░ рджिрдпा, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХा рд╡рд░्рддрдоाрди рдЙрднाрд░ рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ों рдХी рд░рдгрдиीрддि, рд╕ंрдЧрдарди рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдиेрддृрдд्рд╡ рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХा рдирддीрдЬा рд╣ै।

рдЗрд╕ рддрд░рд╣, рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдЬ्рдпाрджा рд╕ंрддुрд▓िрдд рд╣ोрдЧा рдХि рдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдХрджрдоों рдиे рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рднाрдЬрдкा рдХो рдЕрд╡рд╕рд░ рджिрдпा, рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬ рдХी рд╕्рдеिрддि рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪрдиे рдоें рдХрдИ рдЕрди्рдп рдХाрд░рдХों рдХी рднी рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рд░рд╣ी рд╣ै।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Kurji: рдоौрд╕рдо рдХी рдХрдаोрд░рддा рдХो рднी рдоाрдирд╡ीрдп рднाрд╡рдиाрдУं рдХे рд╕ाрдордиे рдЫोрдЯा рдХрд░ рджिрдпा।

                           рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рдоें рд╢ोрдХ рдХी рд▓рд╣рд░ рджौрдб़ рдЧрдИ

рд░ाрдЬрдзाрдиी рдкрдЯрдиा рдоें 4 рдордИ рдХा рджिрди рдПрдХ рдУрд░ рдоौрд╕рдо рдХी рдЙрдерд▓-рдкुрдерд▓ рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЧрд╣рд░े рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиाрдУं рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ी рдмрдиा। рднाрд░рдд рдоौрд╕рдо рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╡िрднाрдЧ рдиे рдкрд╣рд▓े рд╣ी рджिрди рдоें рддेрдЬ рдЖंрдзी, рдмाрд░िрд╢ рдФрд░ рдмिрдЬрд▓ी рдЧिрд░рдиे рдХी рдЖрд╢ंрдХा рдЬрддाрддे рд╣ुрдП рдЕрд▓рд░्рдЯ рдЬाрд░ी рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рд▓ोрдЧों рдХो рдШрд░ों рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣рдиे, рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдпाрдд्рд░ा рд╕े рдмрдЪрдиे рдФрд░ рдЦुрд▓े рд╕्рдеाрдиों рд╕े рджूрд░ рд░рд╣рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдЧрдИ рдеी। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ी рдЪेрддाрд╡рдиी рдХे рдмीрдЪ рд╢рд╣рд░ рдоें рдПрдХ рдРрд╕ी рдШрдЯрдиा рдШрдЯी, рдЬिрд╕рдиे рдоौрд╕рдо рдХी рдХрдаोрд░рддा рдХो рднी рдоाрдирд╡ीрдп рднाрд╡рдиाрдУं рдХे рд╕ाрдордиे рдЫोрдЯा рдХрд░ рджिрдпा।

рд╕ंрдд рд╡िंрд╕ेंрдЯ рдбी рдкॉрд▓ рд╕рдоाрдЬ рд╕े рдЬुрдб़े рдХुрд░्рдЬी рдХॉрди्рдл्рд░ेंрд╕ рдХे рд╕рдХ्рд░िрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдФрд░ рдкрдЯрдиा рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдХाрдЙंрд╕िрд▓ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд░рд╣े рднाрдИ рдЬोрд╕ेрдл рдл्рд░ांрд╕िрд╕ рдХा рдиिрдзрди рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдЙрдирдХे рдиिрдзрди рдХी рдЦрдмрд░ рд╕े рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рдоें рд╢ोрдХ рдХी рд▓рд╣рд░ рджौрдб़ рдЧрдИ। рд╕рдоाрдЬрд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЬीрд╡рди рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдирдХी рдиिрд╖्рдаा рдиे рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдмрдиा рджिрдпा рдеा। рдЙрдирдХे рдЕंрддिрдо рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд▓ोрдЧ рдЙрдордб़े, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдоौрд╕рдо рдХी рдЪेрддाрд╡рдиिрдпों рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЕрдкрдиी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рджрд░्рдЬ рдХрд░ाрдИ।

рднाрдИ рдЬोрд╕ेрдл рдл्рд░ांрд╕िрд╕ рдХा рдкाрд░्рдеिрд╡ рд╢рд░ीрд░ рдХुрд░्рдЬी рдкрд▓्рд▓ी рдоें рд▓ाрдпा рдЧрдпा, рдЬрд╣ां рдИрд╕ाрдИ рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХी рддैрдпाрд░ी рдХी рдЧрдИ। рдкрдЯрдиा рдорд╣ाрдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХे рдорд╣ाрдзрд░्рдоाрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕ेрдмेрд╕्рдЯिрдпрди рдХрд▓्рд▓ूрдкुрд░ा рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें “рдк्рд░ेрд░िрддों рдХी рд░ाрдиी рдИрд╢ рдоंрджिрд░” рдоें рдкрд╡िрдд्рд░ рдоिрд╕्рд╕ा рдЕрд░्рдкिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдпрд╣ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рд╕рднा рдЕрдд्рдпंрдд рднाрд╡ुрдХ рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзाрдкूрд░्рдг рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рд╕ंрдкрди्рди рд╣ुрдИ। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рд╡िрд▓िрдпрдо рдбिрд╕ूрдЬा рдФрд░ рд╡िрдорд▓ рдХिрд╢ोрд░ рднी рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рджिрд╡ंрдЧрдд рдЖрдд्рдоा рдХी рд╢ांрддि рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी।

рдоिрд╕्рд╕ा рдХे рджौрд░ाрди рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд▓ोрдЧों рдХी рдЖंрдЦें рдирдо рдеीं। рд╣рд░ рдХोрдИ рднाрдИ рдЬोрд╕ेрдл рдл्рд░ांрд╕िрд╕ рдХे рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдЙрдирдХे рдпोрдЧрджाрди рдХो рдпाрдж рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЬрд░ूрд░рддрдоंрджों рдХी рд╕ेрд╡ा рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджी рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдк्рд░ेрдо, рдХрд░ुрдгा рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджिрдпा। рдЙрдирдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХी рдпрд╣ी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рд╕рдЪ्рдЪे рд╕рдоाрдЬрд╕ेрд╡ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддी рд╣ैं।

рдЬैрд╕े рд╣ी рдЕंрддिрдо рдк्рд░ाрд░्рдердиा рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ुрдИ рдФрд░ рдкाрд░्рдеिрд╡ рд╢рд░ीрд░ рдХो рдХुрд░्рдЬी рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрди рд▓े рдЬाрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИ, рддрднी рдоौрд╕рдо рдиे рдЕрдЪाрдирдХ рдЕрдкрдиा рд░ौрдж्рд░ рд░ूрдк рджिрдЦाрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджिрдпा। рддेрдЬ рдЖंрдзी рдЪрд▓рдиे рд▓рдЧी, рдЖрд╕рдоाрди рдоें рдХрдб़рдХрддी рдмिрдЬрд▓ी рдЪрдордХрдиे рд▓рдЧी рдФрд░ рдХुрдЫ рд╣ी рдкрд▓ों рдоें рдоूрд╕рд▓ाрдзाрд░ рдмाрд░िрд╢ рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдИ। рдпрд╣ рджृрд╢्рдп рдЕрдд्рдпंрдд рдоाрд░्рдоिрдХ рдеा—рдПрдХ рдУрд░ рд▓ोрдЧों рдХी рдЖंрдЦों рд╕े рдЖंрд╕ू рдмрд╣ рд░рд╣े рдеे рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЖрд╕рдоाрди рд╕े рдмाрд░िрд╢ рдХी рдмूंрджें рдЧिрд░ рд░рд╣ी рдеीं।

рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрди рдоें рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХे рджौрд░ाрди рдЬрдм рдкाрд░्рдеिрд╡ рд╢рд░ीрд░ рдХो рдХрдлрди рдмॉрдХ्рд╕ рдоें рдмंрдж рдХрд░ рдоिрдЯ्рдЯी рдХे рд╣рд╡ाрд▓े рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा, рддрдм рдкрд░िрдЬрдиों рдФрд░ рд╢ुрднрдЪिंрддрдХों рдХा рд╡िрд▓ाрдк рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХो рдФрд░ рднी рднाрд╡ुрдХ рдмрдиा рд░рд╣ा рдеा। рднाрд░ी рдмाрд░िрд╢ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдХिрд╕ी рдиे рд╡рд╣ां рд╕े рд╣рдЯрдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рд╕рдордЭा। рд▓ोрдЧ рднीрдЧрддे рд╣ुрдП рднी рдЕंрддिрдо рд╡िрджाрдИ рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдбрдЯे рд░рд╣े। рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рд╣ाрдеों рд╕े рдоिрдЯ्рдЯी рдбाрд▓рдХрд░ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рдеा।

рдЗрд╕ рдкूрд░े рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо рдХो рдХрдИ рд▓ोрдЧों рдиे рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рджेрдЦा। рдЙрдирдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиे рдк्рд░िрдпрдЬрди рдХे рдиिрдзрди рдкрд░ рдЖंрд╕ू рдмрд╣ाрддे рд╣ैं, рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдк्рд░рдХृрддि рднी рдЗрд╕ рдХ्рд╖рдг рдоें рд╢ोрдХ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी। рдЖрдХाрд╢ рд╕े рдЧिрд░рддी рдмाрд░िрд╢ рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЖंрд╕ुрдУं рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा। рдпрд╣ рдЖрд╕्рдеा рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХा рдРрд╕ा рд╕ंрдЧрдо рдеा, рдЬिрд╕рдиे рд╡рд╣ां рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдорди рдХो рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЫू рд▓िрдпा।

рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рдоौрд╕рдо рд╡िрднाрдЧ рдХी рдЪेрддाрд╡рдиी рднी рд╕рд╣ी рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрддी рджिрдЦी। рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдХрдИ рдЬिрд▓ों—рдЬैрд╕े рдЧрдпा, рдоुрдЬрдл्рдлрд░рдкुрд░, рднाрдЧрд▓рдкुрд░ рдФрд░ рджрд░рднंрдЧा—рдоें рддेрдЬ рд╣рд╡ा рдФрд░ рдмाрд░िрд╢ рджрд░्рдЬ рдХी рдЧрдИ। рдХрдИ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдмिрдЬрд▓ी рдЧिрд░рдиे рдХी рднी рдЦрдмрд░ें рд╕ाрдордиे рдЖрдИं। рдпрд╣ рдоौрд╕рдо рдХा рдЕрдЪाрдирдХ рдмрджрд▓ाрд╡ рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рд╕ाрдмिрдд рд╣ुрдЖ, рд▓ेрдХिрди рд╕ाрде рд╣ी рдЗрд╕рдиे рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдХा рднी рдПрд╣рд╕ाрд╕ рдХрд░ाрдпा।

рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдиे рдпрд╣ рднी рджрд░्рд╢ाрдпा рдХि рд╡िрдкрд░ीрдд рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднी рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиाрдПं рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдПрдХрдЬुрдЯрддा рдХिрддрдиी рдордЬрдмूрдд рд╣ोрддी рд╣ैं। рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиे рдк्рд░िрдпрдЬрди рдХे рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рд░ рдмाрдзा рдХो рдкाрд░ рдХрд░ рдЬाрддे рд╣ैं। рднाрдИ рдЬोрд╕ेрдл рдл्рд░ांрд╕िрд╕ рдХे рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдоें рдЙрдордб़ी рднीрдб़ рдФрд░ рдЙрдирдХी рд╡िрджाрдИ рдХे рд╕рдордп рдХी рднाрд╡рдиाрдПं рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ैं।

рдЕंрддрддः, рдпрд╣ рджिрди рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдиिрдзрди рдХा рджिрди рдирд╣ीं рдеा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдоाрдирд╡рддा, рдЖрд╕्рдеा рдФрд░ рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЕрдж्рднुрдд рд╕ंрдЧрдо рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрди рдЧрдпा। рднाрдИ рдЬोрд╕ेрдл рдл्рд░ांрд╕िрд╕ рднрд▓े рд╣ी рдЗрд╕ рджुрдиिрдпा рд╕े рд╡िрджा рд╣ो рдЧрдП рд╣ों, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдП рдЧрдП рдХाрд░्рдп, рдЙрдирдХी рд╕ेрд╡ा рднाрд╡рдиा рдФрд░ рдЙрдирдХा рд╡िрдирдо्рд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд▓ोрдЧों рдХे рджिрд▓ों рдоें рд╣рдоेрд╢ा рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣ेрдЧा। рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдк्рд░ेрд░рдгा рдмрдиा рд░рд╣ेрдЧा, рдФрд░ рдЙрдирдХी рдпाрджें рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीрдв़िрдпों рдХो рднी рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдХрд░ुрдгा рдХे рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдЪрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддी рд░рд╣ेंрдЧी।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Bihar: рд╕ाрд▓ 2005 рдХा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдоोрдб़

           рдРрд╕े рдоाрд╣ौрд▓ рдоें рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдЬрдирддा рджрд▓ (рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб) рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी (рдПрдирдбीрдП рдЧрдардмंрдзрди) рдиे рдЪुрдиाрд╡ी рдоैрджाрди рдоें рдХрджрдо рд░рдЦा рдФрд░ рдПрдХ рдирдП рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдпुрдЧ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХी

рд╕ाрд▓ 2005 рдХा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдоोрдб़ рд▓ेрдХрд░ рдЖрдпा। рдпрд╣ рд╡рд╣ी рджौрд░ рдеा рдЬрдм рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा, рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдФрд░ рдХाрдиूрди-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдоुрдж्рджों рд╕े рдЬрдирддा рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ो рдЪुрдХी рдеी। рдРрд╕े рдоाрд╣ौрд▓ рдоें рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдЬрдирддा рджрд▓ (рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб) рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी (рдПрдирдбीрдП рдЧрдардмंрдзрди) рдиे рдЪुрдиाрд╡ी рдоैрджाрди рдоें рдХрджрдо рд░рдЦा рдФрд░ рдПрдХ рдирдП рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдпुрдЧ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХी।

рдлрд░рд╡рд░ी 2005 рдоें рд╣ुрдП рдкрд╣рд▓े рдЪрд░рдг рдХे рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдХिрд╕ी рднी рджрд▓ рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдмрд╣ुрдордд рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд╕рдХा। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЬрдирддा рджрд▓, рдЬिрд╕рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рд▓ाрд▓ू рдк्рд░рд╕ाрдж рдпाрджрд╡ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рд╡рд╣ рднी рдмрд╣ुрдордд рд╕े рджूрд░ рд░рд╣ рдЧрдИ। рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдмिрд╣ाрд░ рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдХी рд╕्рдеिрддि рдмрдиी рд░рд╣ी рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдЧрдарди рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдпा। рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдиे рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ाрд╕рди рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдХी рдиौрдмрдд рд▓ा рджी। рдЬрдирддा рдХे рдмीрдЪ рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдЧрдпा рдХि рдПрдХ рдордЬрдмूрдд рдФрд░ рд╕्рдеिрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै, рдЬो рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд░ाрд╕्рддे рдкрд░ рд▓े рдЬा рд╕рдХे।

рдЗрд╕ी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдоें рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░-рдирд╡ंрдмрд░ 2005 рдоें рджोрдмाрд░ा рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░ाрдП рдЧрдП। рдЗрд╕ рдмाрд░ рдорддрджाрддाрдУं рдиे рдкрд╣рд▓े рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЕрдзिрдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЬрдиाрджेрд╢ рджिрдпा। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЬрдирддांрдд्рд░िрдХ рдЧрдардмंрдзрди рдХो рдмрд╣ुрдордд рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдпрд╣ рдЬीрдд рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рд╕ंрдХेрдд рдмрдиी। рдПрдирдбीрдП рдХी рдЗрд╕ рдЬीрдд рдоें рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХी рд╕ाрдл-рд╕ुрдерд░ी рдЫрд╡ि, рд╡िрдХाрд╕ рдХा рд╡ाрджा рдФрд░ рд╕ुрд╢ाрд╕рди рдХा рдПрдЬेंрдбा рдк्рд░рдоुрдЦ рдХाрд░рдг рд░рд╣ा।

24 рдирд╡ंрдмрд░ 2005 рдХो рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдиे рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкрдж рдХी рд╢рдкрде рд▓ी। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рд╕ुрд╢ीрд▓ рдХुрдоाрд░ рдоोрджी рдХो рдЙрдкрдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдмрдиाрдпा рдЧрдпा। рдпрд╣ рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдПрдирдбीрдП рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕्рдеिрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдеी, рдЬिрд╕рдиे рд▓ंрдмे рд╕рдордп рдмाрдж рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдПрдХ рдордЬрдмूрдд рдиेрддृрдд्рд╡ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा। рдЗрд╕ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдЧрдарди рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдЬрдирддा рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдПं рднी рдХाрдлी рдмрдв़ рдЧрдИ рдеीं।

рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдмрдиी рдЗрд╕ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдмिрд╣ाрд░ рдоें рд╕ुрд╢ाрд╕рди рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХाрдиूрди-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рд╕рдЦ्рдд рдХрджрдо рдЙрдаाрдП। рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдд्рд╡рд░िрдд рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХी рдЧрдИ рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдордЬрдмूрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рдХा рдЕрд╕рд░ рдпрд╣ рд╣ुрдЖ рдХि рдзीрд░े-рдзीрд░े рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдЫрд╡ि рдПрдХ рдЕрдкрд░ाрдз-рдк्рд░рд╡рдг рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рдмрджрд▓рдХрд░ рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдУрд░ рдмрдв़рдиे рд▓рдЧी।

рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ुрдзाрд░ рдХिрдП рдЧрдП। рд╕्рдХूрд▓ों рдоें рдЫाрдд्рд░ाрдУं рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдЗрдХिрд▓ рдпोрдЬрдиा рд╢ुрд░ू рдХी рдЧрдИ, рдЬिрд╕рд╕े рд▓рдб़рдХिрдпों рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рдоिрд▓ा। рд╕рдб़рдХों рдФрд░ рдкुрд▓ों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рддेрдЬी рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрд╕рд╕े рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╣िрд╕्рд╕ों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдкрд░्рдХ рдмेрд╣рддрд░ рд╣ुрдЖ। рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ाрдУं рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХे рд▓िрдП рднी рдХрдИ рдпोрдЬрдиाрдПं рд▓ाрдЧू рдХी рдЧрдИं।

рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЗрд╕ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдХрд╣ाрдиी рдпрд╣ीं рд╕рдоाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें 2005 рдХे рдмाрдж рднी рдХрдИ рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓े। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рддрде्рдп рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХि 2005 рдоें рдмрдиी рдПрдирдбीрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдПрдХ рдирдИ рджिрд╢ा рджी рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦी।

рдЖрдкрдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦिрдд рдпрд╣ рдХрдерди рдХि “21 рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдЗंрддрдЬाрд░ рдХे рдмाрдж рдмीрдЬेрдкी рдХा рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдмрдиा”, рдЗрд╕рдоें рдеोрдб़ी рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рджрд░рдЕрд╕рд▓, 2005 рдоें рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ (рдЬेрдбीрдпू) рдмрдиे рдеे, рдЬो рдПрдирдбीрдП рдЧрдардмंрдзрди рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдеे, рдЬрдмрдХि рдмीрдЬेрдкी рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЬूрдиिрдпрд░ рдкाрд░्рдЯрдирд░ рдХी рднूрдоिрдХा рдоें рдеी рдФрд░ рд╕ुрд╢ीрд▓ рдХुрдоाрд░ рдоोрджी рдЙрдкрдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдмрдиे рдеे। рдЗрд╕рд▓िрдП 2005 рдоें рд╕ीрдзे рддौрд░ рдкрд░ рдмीрдЬेрдкी рдХा рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдирд╣ीं рдмрдиा рдеा, рдмрд▓्рдХि рдПрдирдбीрдП рдЧрдардмंрдзрди рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рдмрдиी рдеी।

рдпрджि “21 рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдЗंрддрдЬाрд░” рдХी рдмाрдд рдХрд░ें, рддो рдпрд╣ рд╕ंрджрд░्рдн рдмाрдж рдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдоों рд╕े рдЬुрдб़рддा рд╣ै। рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдмीрдЬेрдкी рдХो рдЕрдкрдиे рджрдо рдкрд░ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкрдж рдкाрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдмрд╣ुрдд рд▓ंрдмे рд╕рдордп рдмाрдж рдоिрд▓ा, рдЬрдм рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдЖрдпा। 2005 рдоें рдпрд╣ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЬрд░ूрд░ рд╣ुрдИ рдеी, рдЬिрд╕рдиे рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдмीрдЬेрдкी рдХी рднूрдоिрдХा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХा рд░ाрд╕्рддा рддैрдпाрд░ рдХिрдпा।

рдЕंрддрддः, 2005 рдХा рдЪुрдиाрд╡ рдмिрд╣ाрд░ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЯрд░्рдиिंрдЧ рдкॉрдЗंрдЯ рд╕ाрдмिрдд рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рд╕рдд्рддा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХिрдпा, рдмрд▓्рдХि рд╢ाрд╕рди рдХी рд╢ैрд▓ी рдФрд░ рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдУं рдоें рднी рдмрдб़ा рдмрджрд▓ाрд╡ рд▓ाрдпा। рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдмрдиी рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдпрд╣ рджिрдЦाрдпा рдХि рдЕрдЧрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЗрдЪ्рдЫाрд╢рдХ्рддि рдордЬрдмूрдд рд╣ो, рддो рдХिрд╕ी рднी рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдкрде рдкрд░ рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░, 2005 рдХा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЪुрдиाрд╡ рдирд╣ीं рдеा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдПрдХ рдирдИ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдеी—рдПрдХ рдРрд╕े рдмिрд╣ाрд░ рдХी, рдЬो рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдФрд░ рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдиिрдХрд▓рдХрд░ рд╡िрдХाрд╕, рд╕ुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╕्рдеिрд░рддा рдХी рдУрд░ рдмрдв़рдиे рд▓рдЧा।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Iindia: 5 рдордИ рдХो рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджाрдИ рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЬाрддा

            рд╣рдоें рдпрд╣ рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдоाрддृрдд्рд╡ рдФрд░ рд╢िрд╢ु рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХрд░्рдоिрдпों рдХी рдХिрддрдиी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै


5 рдордИ
рдХा рджिрди рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдХाрдлी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рджिрди рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдПँ рдШрдЯी рд╣ैं, рд╕ाрде рд╣ी рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ рджिрд╡рд╕ рднी рдордиाрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рдЬिрдирдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдлैрд▓ाрдиा рдФрд░ рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиा рд╣ै। рдЖрдЗрдП 5 рдордИ рдХे рджिрди рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рддे рд╣ैं।

рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े, 5 рдордИ рдХो рд╣рд░ рд╕ाрд▓ International Midwives Day рдпाрдиी рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджाрдИ рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рджिрди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рджाрдЗрдпों (рдоिрдбрд╡ाрдЗрдл) рдХे рдпोрдЧрджाрди рдХो рд╕рдо्рдоाрди рджेрдиा рд╣ै, рдЬो рдЧрд░्рднрд╡рддी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдФрд░ рдирд╡рдЬाрдд рд╢िрд╢ुрдУं рдХी рджेрдЦрднाрд▓ рдоें рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддी рд╣ैं। рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ाрдУं рдоें рджाрдЗрдпों рдХा рдпोрдЧрджाрди рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬрд╣ां рдбॉрдХ्рдЯрд░ों рдХी рдХрдоी рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдоाрддृрдд्рд╡ рдФрд░ рд╢िрд╢ु рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХрд░्рдоिрдпों рдХी рдХिрддрдиी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।

рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ों рдоें 5 рдордИ рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдпा рдЗрд╕ी рджिрди World Asthma Day рднी рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै (рд╣ाрд▓ांрдХि рдпрд╣ рдордИ рдХे рдкрд╣рд▓े рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░ рдХो рдкрдб़рддा рд╣ै)। рдЗрд╕ рджिрди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЕрд╕्рдердоा рдЬैрд╕ी рдЧंрднीрд░ рдмीрдоाрд░ी рдХे рдк्рд░рддि рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдмрдв़ाрдиा рд╣ै। рджुрдиिрдпाрднрд░ рдоें рд▓ाрдЦों рд▓ोрдЧ рдЕрд╕्рдердоा рд╕े рдкीрдб़िрдд рд╣ैं, рдФрд░ рд╕рдордп рдкрд░ рдЗрд▓ाрдЬ рддрдеा рд╕рд╣ी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕े рдЗрд╕ рдмीрдоाрд░ी рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрд╕्рдеाрди рд▓ोрдЧों рдХो рд╢्рд╡рд╕рди рд╕ंрдмंрдзी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рдк्рд░рддि рд╕рддрд░्рдХ рд░рд╣рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджेрддे рд╣ैं।

рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдкрди्рдиों рдоें рднी 5 рдордИ рдХा рджिрди рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ी рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡рд░्рд╖ 1818 рдоें Karl Marx рдХा рдЬрди्рдо рд╣ुрдЖ рдеा। рдХाрд░्рд▓ рдоाрд░्рдХ्рд╕ рдПрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рджाрд░्рд╢рдиिрдХ, рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдФрд░ рд╕рдоाрдЬрд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдеे, рдЬिрдирдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдиे рджुрдиिрдпा рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा। рдЙрдирдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдЬैрд╕े “рджाрд╕ рдХैрдкिрдЯрд▓” рдФрд░ “рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдоेрдиिрдлेрд╕्рдЯो” рдЖрдЬ рднी рдЕрдз्рдпрдпрди рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ैं। рдЙрдирдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдиे рд╢्рд░рдоिрдХ рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдоाрдирддा рдХी рджिрд╢ा рдоें рдирдИ рд╕ोрдЪ рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा।

рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рднी 5 рдордИ рдХा рджिрди рдХुрдЫ рдШрдЯрдиाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рджेрд╢ рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдШрдЯрдиाрдУं рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै। рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЗрд╕ рджिрди рд╡िрднिрди्рди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी рдЧрдИ рд╣ैं, рдЬिрдирд╕े рджेрд╢ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХो рдмрд▓ рдоिрд▓ा рд╣ै।

рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднी 5 рдордИ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕ेрд╡ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рдоूрд▓्рдпों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрддा рд╣ै। рджाрдЗрдпों рдХे рд╕рдо्рдоाрди рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЕрд╕्рдердоा рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рддрдХ, рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рднूрдоिрдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддी рд╣ै। рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдк्рд░рдпाрд╕ рднी рдмрдб़े рдмрджрд▓ाрд╡ рд▓ा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдЗрд╕ рджिрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рдХॉрд▓ेрдЬों рдоें рдЗрд╕ рджिрди рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо, рд╕ेрдоिрдиाрд░ рдФрд░ рдЪрд░्рдЪाрдПँ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рди рдХेрд╡рд▓ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓рддी рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╡े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХो рднी рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдЖрдпोрдЬрди рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

5 рдордИ рдХा рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рднी рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХेрд╡рд▓ рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╣рдоाрд░े рд╡рд░्рддрдоाрди рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рджिрд╢ा рджेрдиे рдХा рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै। рдЗрд╕ рджिрди рдШрдЯी рдШрдЯрдиाрдУं рдФрд░ рдордиाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рджिрд╡рд╕ों рд╕े рд╣рдоें рдпрд╣ рдк्рд░ेрд░рдгा рдоिрд▓рддी рд╣ै рдХि рд╣рдо рд╕рдоाрдЬ рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдкрдиी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХो рд╕рдордЭें рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдиिрднाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ें।

рдЕंрддрддः, 5 рдордИ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдХेрд╡рд▓ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдпा рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рджिрди рдоाрдирд╡рддा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоें рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рд╕рдоाрдЬ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдоें рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдпोрдЧрджाрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоें рдоिрд▓рдХрд░ рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ рджुрдиिрдпा рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рд╕ोрдорд╡ाрд░, 4 рдордИ 2026

India: рд╕ोрдиा-рдЪांрджी рдХे рджाрдо: 4 рдордИ 2026 рдХा рддाрдЬा рднाрд╡

                       рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХे рд░ुрдЭाрди рдХे рдЪрд▓рддे рдХीрдорддों рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै

рд╕ोрдиा рдФрд░ рдЪांрджी рднाрд░рддीрдп рдмाрдЬाрд░ рдоें рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рдиिрд╡ेрд╢ рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рдордЬрдмूрдд рдЖрдзाрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। 4 рдордИ 2026 рдХो рдЗрди рджोрдиों рдХी рдХीрдорддों рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╣рд▓рдЪрд▓ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ी рд╣ै। рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों, рдбॉрд▓рд░ рдХी рдордЬрдмूрддी, рдФрд░ рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХे рд░ुрдЭाрди рдХे рдЪрд▓рддे рдХीрдорддों рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рдиे рдпा рдЦрд░ीрджाрд░ी рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрдиा рд░рд╣े рд╣ैं, рддो рддाрдЬा рднाрд╡ рдЬाрдирдиा рдмेрд╣рдж рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рдЖрдЬ рдХा рддाрдЬा рднाрд╡ (4 рдордИ 2026)

рд░ाрдЬрдзाрдиी рджिрд▓्рд▓ी рдоें рдЖрдЬ рд╕ोрдиे рдХी рдХीрдорддों рдоें рд╣рд▓्рдХी рдмрдв़ोрддрд░ी рджрд░्рдЬ рдХी рдЧрдИ рд╣ै।

24 рдХैрд░ेрдЯ рд╕ोрдиा: рд▓рдЧрднрдЧ ₹72,000 рдк्рд░рддि 10 рдЧ्рд░ाрдо

22 рдХैрд░ेрдЯ рд╕ोрдиा: рд▓рдЧрднрдЧ ₹66,000 рдк्рд░рддि 10 рдЧ्рд░ाрдо

рд╡рд╣ीं, рдЪांрджी рдХी рдХीрдордд рдоें рднी рдмрджрд▓ाрд╡ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ा рд╣ै:

рдЪांрджी (Silver): рд▓рдЧрднрдЧ ₹85,000 рдк्рд░рддि рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо

рдоुंрдмрдИ, рдХोрд▓рдХाрддा рдФрд░ рдЪेрди्рдирдИ рдЬैрд╕े рдмрдб़े рд╢рд╣рд░ों рдоें рднी рдХीрдорддें рд▓рдЧрднрдЧ рдЗрд╕ी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ैं, рд╣ाрд▓ांрдХि рд╕्рдеाрдиीрдп рдЯैрдХ्рд╕ рдФрд░ рдоांрдЧ рдХे рдХाрд░рдг рдоाрдоूрд▓ी рдЕंрддрд░ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдХीрдорддों рдоें рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рдХी рд╡рдЬрд╣

рд╕ोрдиा рдФрд░ рдЪांрджी рдХे рджाрдо рдХрдИ рдШрд░ेрд▓ू рдФрд░ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХाрд░рдгों рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।

1. рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрдЬाрд░ рдХा рдЕрд╕рд░

рднाрд░рдд рдоें рд╕ोрдиे-рдЪांрджी рдХी рдХीрдорддें рд╕ीрдзे рддौрд░ рдкрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдмाрдЬाрд░ рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЬрдм рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрдЬाрд░ рдоें рд╕ोрдиे рдХी рдХीрдордд рдмрдв़рддी рд╣ै, рддो рдЗрд╕рдХा рдЕрд╕рд░ рднाрд░рддीрдп рдмाрдЬाрд░ рдкрд░ рднी рдкрдб़рддा рд╣ै। рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рдпूрд░ोрдк рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддिрдпां рдЗрд╕рдоें рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддी рд╣ैं।

2. рдбॉрд▓рд░ рдФрд░ рд░ुрдкрдпे рдХा рд╕ंрдмंрдз

рдЬрдм рдЕрдоेрд░िрдХी рдбॉрд▓рд░ рдордЬрдмूрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рд╕ोрдиा рдорд╣ंрдЧा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рд╕ोрдиा рдЖрдпाрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рд░ुрдкрдпे рдХे рдХрдордЬोрд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдХीрдорддें рдФрд░ рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ैं।

3. рдм्рдпाрдЬ рджрд░ें рдФрд░ рдорд╣ंрдЧाрдИ

рдХрдо рдм्рдпाрдЬ рджрд░ों рдХे рджौрд░ाрди рдиिрд╡ेрд╢рдХ рд╕ोрдиे рдХी рдУрд░ рдЬ्рдпाрджा рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╡рд╣ीं, рдмрдв़рддी рдорд╣ंрдЧाрдИ рднी рд╕ोрдиे рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдиिрд╡ेрд╢ (Safe Haven) рдмрдиाрддी рд╣ै।

4. рдд्рдпोрд╣ाрд░ рдФрд░ рд╢ाрджी рдХा рд╕ीрдЬрди

рднाрд░рдд рдоें рд╕ोрдиे рдХी рдоांрдЧ рдд्рдпोрд╣ाрд░ों рдФрд░ рд╢ाрджी рдХे рдоौрд╕рдо рдоें рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ै। рдЦाрд╕рдХрд░ рджिрд╡ाрд▓ी, рдЕрдХ्рд╖рдп рддृрддीрдпा рдФрд░ рд╡िрд╡ाрд╣ рд╕ीрдЬрди рдоें рдХीрдорддों рдоें рдЙрдЫाрд▓ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै।

рдиिрд╡ेрд╢ рдХे рдирдЬрд░िрдП рд╕े рд╕ोрдиा-рдЪांрджी

рд╕ोрдиा рдФрд░ рдЪांрджी рджोрдиों рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдиिрд╡ेрд╢ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рджोрдиों рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдЕрд▓рдЧ рд╣ै।

рд╕ोрдиा (Gold Investment)

рд╕ोрдиा рд▓ंрдмे рд╕рдордп рдХे рдиिрд╡ेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рддрд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдХे рд╕рдордп рд╕्рдеिрд░рддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि рд╕े рдмрдЪाрд╡ рдХрд░рддा рд╣ै।

рдЪांрджी (Silver Investment)

рдЪांрджी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЙрдж्рдпोрдЧों рдоें рднी рдмрдб़े рдкैрдоाрдиे рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬैрд╕े рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ्рд╕, рд╕ोрд▓рд░ рдкैрдирд▓ рдЖрджि। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕рдХी рдХीрдорддें рдЕрдзिрдХ рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рд╡ाрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдоें рддेрдЬी рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рднी рдЬ्рдпाрджा рд░рд╣рддी рд╣ै।

рдХ्рдпा рдЕрднी рдЦрд░ीрджрдиा рд╕рд╣ी рд╕рдордп рд╣ै?

рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рд╕ोрдиे рдХी рдХीрдорддें рд╕्рдеिрд░ рд▓ेрдХिрди рдКंрдЪे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ैं। рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рд▓ंрдмी рдЕрд╡рдзि рдХे рдиिрд╡ेрд╢рдХ рд╣ैं, рддो рдеोрдб़ा-рдеोрдб़ा рдХрд░рдХे рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рдиा рдмेрд╣рддрд░ рд░рдгрдиीрддि рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЪांрджी рдХे рдоाрдорд▓े рдоें, рдЗрд╕рдХी рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдоांрдЧ рдмрдв़рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рдХीрдорддों рдоें рддेрдЬी рдЖ рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдиिрд╡ेрд╢ рдХे рд╡िрдХрд▓्рдк

рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рд╕ोрдиा-рдЪांрджी рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХे рдХрдИ рд╡िрдХрд▓्рдк рдоौрдЬूрдж рд╣ैं:

рдлिрдЬिрдХрд▓ рдЧोрд▓्рдб (рдЬ्рд╡ेрд▓рд░ी, рд╕िрдХ्рдХे, рдмाрд░)

рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЧोрд▓्рдб

рдЧोрд▓्рдб ETF

рд╕ॉрд╡рд░ेрди рдЧोрд▓्рдб рдмॉрди्рдб (SGB)

рд╕िрд▓्рд╡рд░ ETF

рдЗрди рд╡िрдХрд▓्рдкों рдХे рдЬрд░िрдП рдЖрдк рдЕрдкрдиी рд╕ुрд╡िрдзा рдФрд░ рдмрдЬрдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рд╕ाрд╡рдзाрдиिрдпां

рд╕ोрдиा рдпा рдЪांрджी рдЦрд░ीрджрддे рд╕рдордп рдХुрдЫ рдЬрд░ूрд░ी рдмाрддों рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП:

рд╣рдоेрд╢ा рд╣ॉрд▓рдоाрд░्рдХ рд╡ाрд▓ा рд╕ोрдиा рд╣ी рдЦрд░ीрджें

рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдЬ्рд╡ेрд▓рд░ рд╕े рд╣ी рдЦрд░ीрджाрд░ी рдХрд░ें

рдоेрдХिंрдЧ рдЪाрд░्рдЬ рдФрд░ рдЯैрдХ्рд╕ рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЬрд░ूрд░ рд▓ें

рдиिрд╡ेрд╢ рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдЦрд░ीрдж рд░рд╣े рд╣ैं рддो рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдпा ETF рд╡िрдХрд▓्рдк рдмेрд╣рддрд░ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं

рдЖрдЧे рдХा рдЕрдиुрдоाрди

рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдорд╣ीрдиों рдоें рд╕ोрдиे рдХी рдХीрдорддों рдоें рд╣рд▓्рдХी рддेрдЬी рдЬाрд░ी рд░рд╣ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा, рднू-рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдорд╣ंрдЧाрдИ рдХे рдЪрд▓рддे рд╕ोрдиा рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдиिрд╡ेрд╢ рдмрдиा рд░рд╣ेрдЧा।

рд╡рд╣ीं, рдЪांрджी рдХी рдХीрдорддों рдоें рдЕрдзिрдХ рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд▓ंрдмी рдЕрд╡рдзि рдоें рдЗрд╕рдоें рднी рдЕрдЪ्рдЫा рд░िрдЯрд░्рди рдоिрд▓рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

4 рдордИ 2026 рдХो рд╕ोрдиा рдФрд░ рдЪांрджी рджोрдиों рд╣ी рдКंрдЪे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЬрд╣ां рд╕ोрдиा рд╕्рдеिрд░ рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдиिрд╡ेрд╢ рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै, рд╡рд╣ीं рдЪांрджी рдоें рддेрдЬी рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХो рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै।

рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рддो рдмाрдЬाрд░ рдХी рдЪाрд▓ рдХो рд╕рдордЭрддे рд╣ुрдП рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рд▓ेрдХрд░ рд╣ी рдиिрд░्рдгрдп рд▓ें। рд╕рд╣ी рд╕рдордп рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдиिрд╡ेрд╢ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЕрдЪ्рдЫा рд▓ाрдн рджे рд╕рдХрддा рд╣ै।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Bihar: рддेрдЬ рдЖंрдзी рдФрд░ рдмाрд░िрд╢ рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा

рдЪेрддाрд╡рдиी рдХे рдмाрдж рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рднी рд╕рддрд░्рдХ рд╣ो рдЧрдпा 

рдмिрд╣ाрд░
рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдоौрд╕рдо рдиे рдЕрдЪाрдирдХ рдХрд░рд╡рдЯ рд▓े рд▓ी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЖрдо рдЬрдирдЬीрд╡рди рдкрд░ рдЕрд╕рд░ рдкрдб़рдиे рдХी рдЖрд╢ंрдХा рдмрдв़ рдЧрдИ рд╣ै। рднाрд░рдд рдоौрд╕рдо рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╡िрднाрдЧ (IMD) рдиे 4 рдФрд░ 5 рдордИ рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдХрдИ рдЬिрд▓ों рдоें рддेрдЬ рдЖंрдзी, рдмाрд░िрд╢ рдФрд░ рд╡рдЬ्рд░рдкाрдд (рдмिрдЬрд▓ी рдЧिрд░рдиे) рдХा рдЕрд▓рд░्рдЯ рдЬाрд░ी рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЪेрддाрд╡рдиी рдХे рдмाрдж рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рднी рд╕рддрд░्рдХ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рд▓ोрдЧों рд╕े рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдмрд░рддрдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।

рдоौрд╕рдо рд╡िрднाрдЧ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдкрдЯрдиा, рдЧрдпा, рдоुрдЬрдл्рдлрд░рдкुрд░, рднाрдЧрд▓рдкुрд░ рдФрд░ рджрд░рднंрдЧा рд╕рдоेрдд рдХрдИ рдЬिрд▓ों рдоें рддेрдЬ рд╣рд╡ा рдХे рд╕ाрде рдордз्рдпрдо рд╕े рднाрд░ी рдмाрд░िрд╢ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдХुрдЫ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ 40 рд╕े 60 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдк्рд░рддि рдШंрдЯे рдХी рд░рдл्рддाрд░ рд╕े рд╣рд╡ाрдПं рдЪрд▓рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै, рдЬो рдкेрдб़ों рдФрд░ рдХрдордЬोрд░ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुंрдЪा рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдЖрдХाрд╢ीрдп рдмिрдЬрд▓ी рдЧिрд░рдиे рдХी рдШрдЯрдиाрдПं рднी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं, рдЬो рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдФрд░ рдЦुрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдоौрд╕рдо рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг рдмंрдЧाрд▓ рдХी рдЦाрдб़ी рд╕े рдЖ рд░рд╣ी рдирдоी рдФрд░ рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╡िрдХ्рд╖ोрдн рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрди рджोрдиों рдХाрд░рдХों рдХे рдоिрд▓рди рд╕े рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдмрдв़ рдЧрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЖंрдзी рдФрд░ рдмाрд░िрд╢ рдХी рд╕्рдеिрддि рдмрди рд░рд╣ी рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рдоौрд╕рдо рдмрджрд▓ाрд╡ рдЧрд░्рдоी рдХे рдоौрд╕рдо рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХी рддीрд╡्рд░рддा рдХрднी-рдХрднी рдЬ्рдпाрджा рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЬрдирдЬीрд╡рди рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдоौрд╕рдо рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЪिंрддा рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕рдордп рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ों рдкрд░ рдЧेрд╣ूं рдХी рдХрдЯाрдИ рдкूрд░ी рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЕрднी рднी рдлрд╕рд▓ рдЦेрддों рдоें рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рд╕рдм्рдЬिрдпों рдФрд░ рдлрд▓ों рдХी рдлрд╕рд▓ рднी рдЗрд╕ рдоौрд╕рдо рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рддेрдЬ рд╣рд╡ा рдФрд░ рдмाрд░िрд╢ рдХे рдХाрд░рдг рдлрд╕рд▓ рдЧिрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै рдпा рдЦрд░ाрдм рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдЖрд░्рдеिрдХ рдиुрдХрд╕ाрди рдЙрдаाрдиा рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЦाрд╕рдХрд░ рдЖрдо рдФрд░ рд▓ीрдЪी рдЬैрд╕े рдлрд▓ों рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рдЕрд╕рд░ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдЙрдирдХा рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╕рдордп рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдмिрдЬрд▓ी рдЧिрд░рдиे рдХी рдШрдЯрдиाрдПं рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдХрдИ рд▓ोрдЧों рдХी рдЬाрди рд▓े рд▓ेрддी рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдоौрд╕рдо рд╡िрднाрдЧ рдиे рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕ाрдиों рдФрд░ рдордЬрджूрд░ों рдХो рдЪेрддाрд╡рдиी рджी рд╣ै рдХि рдЦрд░ाрдм рдоौрд╕рдо рдХे рджौрд░ाрди рдЦेрддों рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╕े рдмрдЪें рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рд░рд╣ें। рдкेрдб़ों рдХे рдиीрдЪे рдЦрдб़े рд╣ोрдиे рд╕े рднी рдмрдЪрдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдЧрдИ рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдмिрдЬрд▓ी рдЕрдХ्рд╕рд░ рдКंрдЪे рдФрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдерд▓рдЧ рдЦрдб़े рдкेрдб़ों рдкрд░ рдЧिрд░рддी рд╣ै।

рд╢рд╣рд░ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рднी рдЗрд╕ рдоौрд╕рдо рдХा рдЕрд╕рд░ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдкрдЯрдиा рдЬैрд╕े рдмрдб़े рд╢рд╣рд░ों рдоें рд╣рд▓्рдХी рд╕े рдордз्рдпрдо рдмाрд░िрд╢ рднी рдЬрд▓рдЬрдоाрд╡ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдкैрджा рдХрд░ рджेрддी рд╣ै। рдХрдИ рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдиाрд▓िрдпों рдХी рд╕рдлाрдИ рдаीрдХ рд╕े рдирд╣ीं рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдкाрдиी рд╕рдб़рдХों рдкрд░ рдЬрдоा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЯ्рд░ैрдлिрдХ рдЬाрдо рдХी рд╕्рдеिрддि рдмрди рдЬाрддी рд╣ै। рдСрдлिрд╕ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдФрд░ рдЫाрдд्рд░ों рдХो рдЗрд╕рд╕े рдХाрдлी рдкрд░ेрд╢ाрдиी рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рддेрдЬ рд╣рд╡ा рдХे рдХाрд░рдг рдмिрдЬрд▓ी рдЖрдкूрд░्рддि рднी рдмाрдзिрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдХрдИ рдмाрд░ рдмिрдЬрд▓ी рдХे рдЦंрднे рдпा рддाрд░ рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рдмिрдЬрд▓ी рдХрдЯौрддी рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рд▓ोрдЧों рдХो рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рддैрдпाрд░ी рдХрд░рдХे рд░рдЦрдиी рдЪाрд╣िрдП, рдЬैрд╕े рдоोрдмाрдЗрд▓ рдЪाрд░्рдЬ рд░рдЦрдиा, рдЯॉрд░्рдЪ рдпा рдЖрдкाрддрдХाрд▓ीрди рд▓ाрдЗрдЯ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рдиा рдЖрджि।

рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдиे рднी рдЗрд╕ рдЕрд▓рд░्рдЯ рдХो рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд▓िрдпा рд╣ै। рдЬिрд▓ा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рд╕рддрд░्рдХ рд░рд╣рдиे рдФрд░ рдЖрдкрджा рдк्рд░рдмंрдзрди рдЯीрдоों рдХो рддैрдпाрд░ рд░рдЦрдиे рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЬрд░ूрд░рдд рдкрдб़рдиे рдкрд░ рд░ाрд╣рдд рдФрд░ рдмрдЪाрд╡ рдХाрд░्рдп рддुрд░ंрдд рд╢ुрд░ू рдХिрдП рдЬा рд╕рдХें, рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдХो рднी рдЕрд▓рд░्рдЯ рдкрд░ рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै рддाрдХि рдХिрд╕ी рднी рдЖрдкाрдд рд╕्рдеिрддि рдоें рддुрд░ंрдд рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕рд╣ाрдпрддा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдИ рдЬा рд╕рдХे।

рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рд╡े рдоौрд╕рдо рд╡िрднाрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬाрд░ी рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ें। рдЦрд░ाрдм рдоौрд╕рдо рдХे рджौрд░ाрди рдШрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдиे рд╕े рдмрдЪें, рдЦाрд╕рдХрд░ рдЬрдм рддेрдЬ рдЖंрдзी рдпा рдмिрдЬрд▓ी рдЧिрд░рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ो। рдпрджि рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ो, рддो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рд░рд╣ें рдФрд░ рдЦुрд▓े рдоैрджाрди, рдкेрдб़ рдпा рдмिрдЬрд▓ी рдХे рдЦंрднों рдХे рдкाрд╕ рдЦрдб़े рди рд╣ों। рд╡ाрд╣рди рдЪрд▓ाрддे рд╕рдордп рднी рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдмрд░рддें, рдХ्рдпोंрдХि рддेрдЬ рд╣рд╡ा рдФрд░ рдмाрд░िрд╢ рд╕े рджृрд╢्рдпрддा рдХрдо рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХो рднी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рд╡े рдоौрд╕рдо рдХी рд╕्рдеिрддि рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХрджрдо рдЙрдаाрдПं। рдпрджि рдоौрд╕рдо рдмрд╣ुрдд рдЦрд░ाрдм рд╣ो, рддो рдЫुрдЯ्рдЯी рджेрдиे рдпा рд╕рдордп рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХрд░рдиे рдЬैрд╕े рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं, рддाрдХि рдмрдЪ्рдЪों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬा рд╕рдХे।

рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░, рдмिрд╣ाрд░ рдоें 4 рдФрд░ 5 рдордИ рдХो рдоौрд╕рдо рдХा рдпрд╣ рдмрджрд▓ाрд╡ рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рд╕рддрд░्рдХ рд░рд╣рдиे рдХा рд╕ंрдХेрдд рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдмाрд░िрд╢ рд╕े рдЧрд░्рдоी рд╕े рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдЖंрдзी рдФрд░ рдмिрдЬрд▓ी рдЦрддрд░ा рднी рдкैрджा рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рд╕ाрд╡рдзाрдиी рд╣ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдмрдЪाрд╡ рд╣ै। рдпрджि рд▓ोрдЧ рд╕рдордп рд░рд╣рддे рд╕рддрд░्рдХ рд╣ो рдЬाрдПं рдФрд░ рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ें, рддो рдХिрд╕ी рднी рдмрдб़ी рджुрд░्рдШрдЯрдиा рд╕े рдмрдЪा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Nepal: рдХрдИ рдШрд░ों рдФрд░ рдЗрдоाрд░рддों рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдЪрд░्рдЪ рдХो рднी рдЧिрд░ा рджिрдпा

                                       рд╕рдЦ्рдд рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╢ैрд▓ी рдФрд░ рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХे рдЦिрд▓ाрдл рддेрдЬ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ

рдиेрдкाрд▓ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд╣ाрд▓ рдХे рджिрдиों рдоें рдЬिрд╕ рдиाрдо рдиे рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╕ुрд░्рдЦिрдпां рдмрдЯोрд░ी рд╣ैं, рд╡рд╣ рд╣ैं рдмाрд▓ेрди рд╢ाрд╣। рдЕрдкрдиी рд╕рдЦ्рдд рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╢ैрд▓ी рдФрд░ рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХे рдЦिрд▓ाрдл рддेрдЬ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХे рдХाрд░рдг рд╡े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЪрд░्рдЪा рдоें рдеे, рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рдПрдХ рдирдП рд╡िрд╡ाрдж рдиे рдЙрдирдХी рдЫрд╡ि рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рджोрдиों рдХो рдХрдаिрди рд╕्рдеिрддि рдоें рд▓ा рдЦрдб़ा рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╡ाрдж рднрдХ्рддрдкुрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рдордиोрд╣рд░ा рдмрд╕्рддी рдоें рдЪрд▓ाрдП рдЧрдП рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рд╣рдЯाрдУ рдЕрднिрдпाрди рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै, рдЬрд╣ां рдХрдИ рдШрд░ों рдФрд░ рдЗрдоाрд░рддों рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдЪрд░्рдЪ рдХो рднी рдЧिрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा।

рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рд╣рдЯाрдУ рдЕрднिрдпाрди рдФрд░ рд╡िрд╡ाрдж рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд

рдиेрдкाрд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЕрд╡ैрдз рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЕрднिрдпाрди рдЪрд▓ाрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рднूрдоि рдХो рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░ाрдиा рдеा। рдЗрд╕ी рдХ्рд░рдо рдоें рдордиोрд╣рд░ा рдмрд╕्рддी рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдиे рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрдИ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдХो рдЕрд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рдз्рд╡рд╕्рдд рдХрд░ рджिрдпा। рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХा рджाрд╡ा рд╣ै рдХि рдпे рд╕рднी рдиिрд░्рдоाрдг рдмिрдиा рдХाрдиूрдиी рдЕрдиुрдорддि рдХे рдХिрдП рдЧрдП рдеे рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдЬрдоीрди рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХрд░рдХे рдмрдиाрдП рдЧрдП рдеे।

рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЗрд╕ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдиे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЧंрднीрд░ рд░ूрдк рд▓े рд▓िрдпा рдЬрдм рдПрдХ рдЪрд░्рдЪ рдХो рднी рддोрдб़ рджिрдпा рдЧрдпा। рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рд░рд╡िрд╡ाрд░ рдХे рджिрди рд╣ुрдИ, рдЬрдм рдЪрд░्рдЪ рдоें рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпां рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЪрд░्рдЪ рдЧिрд░ाрдП рдЬाрдиे рдХी рдЦрдмрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрддे рд╣ी рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рдоें рдЧрд╣рд░ा рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рдлैрд▓ рдЧрдпा।

рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा

рдЪрд░्рдЪ рдЧिрд░ाрдиे рдХी рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рд╡िрднिрди्рди рдИрд╕ाрдИ рд╕ंрдЧрдардиों рдФрд░ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддाрдУं рдиे рдХрдб़ा рд╡िрд░ोрдз рдЬрддाрдпा। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рднрд▓े рд╣ी рдЬрдоीрди рдХा рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рдЪрд░्рдЪ рдХे рдкाрд╕ рди рд╣ो, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рдерд▓ рдеा, рдЬिрд╕े рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЕрдЪाрдирдХ рдФрд░ рдмिрдиा рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдХे рддोрдб़ा рдЬाрдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рдеा।

рдИрд╕ाрдИ рдиेрддाрдУं рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдкрд╣рд▓े рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП рдеी। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рдерд▓ों рдХे рд╕ाрде рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдмрд░рддी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП, рдХ्рдпोंрдХि рд╡े рдХेрд╡рд▓ рднрд╡рди рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдмрд▓्рдХि рд▓ोрдЧों рдХी рдЖрд╕्рдеा рдФрд░ рдкрд╣рдЪाрди рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं।

рдХुрдЫ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддाрдУं рдиे рдпрд╣ рднी рдЪेрддाрд╡рдиी рджी рдХि рдпрджि рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪिрдд рдХрджрдо рдирд╣ीं рдЙрдаाрдпा, рддो рдЗрд╕рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЧंрднीрд░ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ां рддрдХ рдХрд╣ा рдХि рдпрджि рдЪрд░्рдЪ рдХे рд▓िрдП рджूрд╕рд░ी рдЬрдЧрд╣ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рдХрд░ाрдИ рдЧрдИ, рддो рд╡े рдмрдб़े рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╡िрд░ोрдз рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХрд░ेंрдЧे।

рдХाрдиूрдиी рдмрдиाрдо рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा

рдпрд╣ рдкूрд░ा рд╡िрд╡ाрдж рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди рдЦрдб़ा рдХрд░рддा рд╣ै—рдХ्рдпा рдХाрдиूрди рдХा рдкाрд▓рди рдзाрд░्рдоिрдХ рднाрд╡рдиाрдУं рд╕े рдКрдкрд░ рд╣ै, рдпा рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै?

рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдкрдХ्рд╖ рд╕ाрдл рд╣ै рдХि рдпрджि рдХोрдИ рдиिрд░्рдоाрдг рдЕрд╡ैрдз рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рд╣рдЯाрдиा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै। рдХाрдиूрди рд╕рднी рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдШрд░ рд╣ो, рджुрдХाрди рд╣ो рдпा рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рдерд▓।

рд╡рд╣ीं рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рдЖрд▓ोрдЪрдХों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рдерд▓ों рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЕрдзिрдХ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдФрд░ рд╕ंрд╡ाрджाрдд्рдордХ рд░рд╡ैрдпा рдЕрдкрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдеा। рдпрджि рдЪрд░्рдЪ рдЕрд╡ैрдз рднूрдоि рдкрд░ рдмрдиा рдеा, рддो рднी рдЙрд╕े рд╣рдЯाрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕рдоुрджाрдп рд╕े рдмाрддрдЪीрдд, рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд╕्рдеाрди рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕рдордп рджेрдиा рдЬрд░ूрд░ी рдеा।

рдмाрд▓ेрди рд╢ाрд╣ рдХी рдЫрд╡ि рдкрд░ рдЕрд╕рд░

рдмाрд▓ेрди рд╢ाрд╣ рдХो рдЕрдм рддрдХ рдПрдХ рд╕рдЦ्рдд рдФрд░ рдИрдоाрдирджाрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдФрд░ рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХрдИ рдХрдб़े рдХрджрдо рдЙрдаाрдП рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдиे рдЙрдирдХी рдХाрд░्рдпрд╢ैрд▓ी рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЦрдб़े рдХрд░ рджिрдП рд╣ैं।

рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдЙрдирдХी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХो рдХाрдиूрди рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдоाрди рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рдЗрд╕े рдЕрд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдФрд░ рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी рдоें рд▓िрдпा рдЧрдпा рдлैрд╕рд▓ा рдмрддा рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рд╡िрд╡ाрдж рдЙрдирдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдХрд░िрдпрд░ рдкрд░ рднी рдЕрд╕рд░ рдбाрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЦाрд╕рдХрд░ рддрдм рдЬрдм рдиेрдкाрд▓ рдЬैрд╕े рдмрд╣ुрдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рдмेрд╣рдж рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рднाрд╡

рдиेрдкाрд▓ рдПрдХ рдмрд╣ु-рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдФрд░ рдмрд╣ु-рдзाрд░्рдоिрдХ рджेрд╢ рд╣ै, рдЬрд╣ां рд╡िрднिрди्рди рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рдмीрдЪ рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдХिрд╕ी рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рдерд▓ рдХो рдЧिрд░ाрдиे рдЬैрд╕ी рдШрдЯрдиा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддрдиाрд╡ рдХो рдмрдв़ा рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдпрджि рдЗрд╕ рдоुрдж्рджे рдХो рд╕рдордп рд░рд╣рддे рд╕ुрд▓рдЭाрдпा рдирд╣ीं рдЧрдпा, рддो рдпрд╣ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╡िрд░ोрдз рдФрд░ рдЕрд╕ंрддोрд╖ рдХा рдХाрд░рдг рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡िрдкрдХ्рд╖ी рджрд▓ рднी рдЗрд╕ рдоुрдж्рджे рдХो рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдоुрд╢्рдХिрд▓ें рдФрд░ рдмрдв़ рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рд╕рдоाрдзाрди рдХी рдЬрд░ूрд░рдд

рдЗрд╕ рдкूрд░े рд╡िрд╡ाрдж рдХा рд╕рдоाрдзाрди рд╕ंрд╡ाрдж рдФрд░ рд╕ंрддुрд▓рди рдоें рд╣ी рдиिрд╣िрдд рд╣ै। рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╡рд╣ рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рд╕े рдмाрддрдЪीрдд рдХрд░े рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЪिंрддाрдУं рдХो рд╕рдордЭे। рдпрджि рд╕ंрднрд╡ рд╣ो, рддो рдЪрд░्рдЪ рдХे рд▓िрдП рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд╕्рдеाрди рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдпा рдЬाрдП рдпा рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рджी рдЬाрдП।

рд╕ाрде рд╣ी, рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХрд░рддे рд╕рдордп рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢ рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдп рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЕрдкрдиाрдиा рд╣ोрдЧा, рддाрдХि рдХाрдиूрди рдХा рдкाрд▓рди рднी рд╣ो рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдХी рдЖрд╕्рдеा рдХो рднी рдаेрд╕ рди рдкрд╣ुंрдЪे।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдордиोрд╣рд░ा рдмрд╕्рддी рдоें рдЪрд░्рдЪ рдЧिрд░ाрдиे рдХी рдШрдЯрдиा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоुрдж्рджा рдмрди рдЪुрдХी рд╣ै। рдмाрд▓ेрди рд╢ाрд╣ рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдПрдХ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХी рдШрдб़ी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдЙрди्рд╣ें рдХाрдиूрди рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдиा рд╣ोрдЧा।

рдпрджि рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХो рд╕рдордЭрджाрд░ी рд╕े рдирд╣ीं рд╕ंрднाрд▓ा рдЧрдпा, рддो рдпрд╣ рди рдХेрд╡рд▓ рдЙрдирдХी рдЫрд╡ि рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुंрдЪा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдиेрдкाрд▓ рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддाрдиे-рдмाрдиे рдкрд░ рднी рдЕрд╕рд░ рдбाрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡рд╣ीं, рдпрджि рд╕рд░рдХाрд░ рд╕ंрд╡ाрдж рдФрд░ рд╕рд╣рдорддि рдХे рд░ाрд╕्рддे рдкрд░ рдЪрд▓рддी рд╣ै, рддो рдпрд╣ рд╕ंрдХрдЯ рдПрдХ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕рдоाрдзाрди рдоें рднी рдмрджрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

india: 18 рдордИ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕

  рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕ (World AIDS Vaccine Day) рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рджिрд╡рд╕ (International Museum Day) рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдЗрд╕ рджिрди...