ЁЯФ┤ India : рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ | ЁЯФ┤ Bihar : рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкी | ЁЯФ┤ Bihar: рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╡ाрд░्рдб рдиंрдмрд░ 45 рдоें рдкрд╣ुंрдЪे | ЁЯФ┤ Bihar: рдбॉ. рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд | ЁЯФ┤ India : рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо

рдмुрдзрд╡ाрд░, 13 рдордИ 2026

World: рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдиे рдХрд╣ा- рдоाрдирд╡рддा рд╣िंрд╕ा, рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ी

 рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдкрд░ рд╣рдорд▓े рдХी рд╕्рдоृрддि рдФрд░ рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдХा рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рд╕ंрджेрд╢

13 рдордИ рдХा рджिрди рдХैрдеोрд▓िрдХ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рджिрди рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдЬ рд╕े 45 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े, 13 рдордИ 1981 рдХो, рд░ोрдо рд╕्рдеिрдд рд╡ेрдЯिрдХрди рд╕िрдЯी рдоें рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдкрд░ рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рд╣рдорд▓ा рд╣ुрдЖ рдеा। рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рди рдХेрд╡рд▓ рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдХे рд▓िрдП, рдмрд▓्рдХि рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЧрд╣рд░ा рдЭрдЯрдХा рдеी। рдпрд╣ рд╣рдорд▓ा рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╣ुрдЖ рдЬрдм рд╡े рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░ рд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рдоें рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।

рдЗрд╕ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиा рдХो рдЖрдЬ рднी рдЪрд░्рдЪ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡рднрд░ рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ी рдЕрдд्рдпंрдд рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рднाрд╡ुрдХрддा рдХे рд╕ाрде рдпाрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рд╣рдорд▓े рдоें рдЧंрднीрд░ рд░ूрдк рд╕े рдШाрдпрд▓ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдХी рдЬाрди рдмрдЪ рдЧрдИ, рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡рдпं рдмाрд░-рдмाрд░ рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдХि рдпрд╣ рдЙрдирдХी рд░рдХ्рд╖ा рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рд╕े рд╣ुрдИ।

рдЖрдЬ 13 рдордИ 2026 рдХो, рдЗрд╕ी рд╕्рдоृрддि рджिрд╡рд╕ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░, рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдиे рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдХрджрдо рдЙрдаाрдпा। рдмुрдзрд╡ाрд░ीрдп рдЖрдо рджрд░्рд╢рди рд╕рдоाрд░ोрд╣ рд╢ुрд░ू рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े, рд╡े рдкाрдкाрдоोрдмाрдЗрд▓ рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХा рдЕрднिрд╡ाрджрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░ рд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рд╕े рдЧुрдЬрд░े। рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рд╣ी рдХ्рд╖рдг рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡ाрд╣рди рд╕े рдиीрдЪे рдЙрддрд░рдХрд░ рдЙрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдШुрдЯрдиे рдЯेрдХрдХрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी, рдЬрд╣ाँ 1981 рдоें рдпрд╣ рджुрдЦрдж рд╣рдорд▓ा рд╣ुрдЖ рдеा।

рдпрд╣ рд╕्рдеाрди рдЖрдЬ рднी рд╡ेрдЯिрдХрди рдоें рдПрдХ рд╕्рдоाрд░рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рд╡рд╣ाँ рд╕рдлेрдж рд╕ंрдЧрдорд░рдорд░ рдХी рдПрдХ рдкрдЯ्рдЯिрдХा рд▓рдЧी рд╣ुрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдХा рдХोрдЯ рдСрдл рдЖрд░्рдо्рд╕ рдЕंрдХिрдд рд╣ै। рдпрд╣ рд╕्рдоाрд░рдХ рдкрдд्рдерд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ु рдмрдб़ी рд╢्рд░рдж्рдзा рд╕े рджेрдЦрддे рд╣ैं। рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдХा рд╡рд╣ाँ рдШुрдЯрдиे рдЯेрдХрдХрд░ рдоौрди рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рдиा рдкूрд░े рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХा рд╕рдмрд╕े рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдХ्рд╖рдг рдмрди рдЧрдпा।

рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХे рджौрд░ाрди рд╕ंрдд рдкाрдкा рдиे рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рднाрд╖ी рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рджिрди рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдЖрдЬ рд╣рдо рдлाрддिрдоा рдХी рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рдкрд░्рд╡ рджिрд╡рд╕ рдХो рднी рдпाрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ी рджिрди 45 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рджुрдЦрдж рдШрдЯрдиा рдШрдЯी рдеी, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиा рдкूрд░ा рдзрд░्рдоोрдкрджेрд╢ рдзрди्рдп рдХुंрд╡ाрд░ी рдорд░िрдпा рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХिрдпा рд╣ै।

рдпрд╣ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рдлाрддिрдоा рдХी рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдХो рдХैрдеोрд▓िрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рд╢ांрддि, рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ंрдд рдкाрдкा рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ंрджेрд╢ рдоें рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рдХि рджुрдиिрдпा рдоें рдЖрдЬ рднी рд╕ंрдШрд░्рд╖, рдпुрдж्рдз рдФрд░ рд╣िंрд╕ा рдХी рд╕्рдеिрддिрдпाँ рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ैं, рдФрд░ рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдоाрдирд╡рддा рдХो рд╢ांрддि рдФрд░ рдПрдХрддा рдХी рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।

рд╕ंрдд рдкाрдкा рдиे рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ी рддीрд░्рдердпाрдд्рд░िрдпों рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдлाрддिрдоा рддीрд░्рдерд╕्рдерд▓ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рд╡рд╣ी рдкрд╡िрдд्рд░ рд╕्рдеाрди рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдиे рддीрди рдЪрд░рд╡ाрд╣े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╢ांрддि рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджिрдпा рдеा। рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рдЖрдЬ рднी рдкूрд░ी рдоाрдирд╡рддा рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ै।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдлाрддिрдоा рдПрдХ рдРрд╕ा рддीрд░्рдерд╕्рдерд▓ рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд╣рд░ рд╡рд░्рд╖ рджुрдиिрдпा рдХे рд╕рднी рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдкों рд╕े рд▓ाрдЦों рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ु рдЖрддे рд╣ैं। рд╡рд╣ाँ рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рднी рд▓ोрдЧ рд╕ांрдд्рд╡рдиा, рдПрдХрддा рдФрд░ рдЖрд╢ा рдХी рддрд▓ाрд╢ рдоें рд╣ैं। рд╕ंрдд рдкाрдкा рдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рджृрд╢्рдп рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╕ंрдХेрдд рд╣ै рдХि рдоाрдирд╡ рд╣ृрджрдп рдЕрднी рднी рд╢ांрддि рдХे рд▓िрдП рдкुрдХाрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЕрдкрдиे рд╕ंрджेрд╢ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣े рдпुрдж्рдзों рдФрд░ рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдХा рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХी рдкीрдб़ा рдФрд░ рд╡िрднाрдЬрди рдХो рдирдЬрд░рдЕंрджाрдЬ рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рднी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рдХि рд╡े рджुрдиिрдпा рдХे рд╣рд░ рд╣िрд╕्рд╕े рд╕े рдЙрда рд░рд╣ी рд╢ांрддि рдХी рдкुрдХाрд░ рдХो рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рдиिрд╖्рдХрд▓ंрдХ рд╣ृрджрдп рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░ें।

рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рдЬрдм рдоाрдирд╡рддा рд╣िंрд╕ा, рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ी рд╣ो, рддрдм рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХрддा рдФрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рд╣ी рд╡рд╣ рдоाрд░्рдЧ рд╣ै рдЬो рд╢ांрддि рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ोрдЧों рд╕े рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рдХि рд╡े рдЕрдкрдиे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬीрд╡рди рдоें рднी рд╢ांрддि, рдХ्рд╖рдоा рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рдХो рдЕрдкрдиाрдПँ।

13 рдордИ рдХी рдЗрд╕ рд╕्рдоृрддि рдиे рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдпрд╣ рдпाрдж рджिрд▓ाрдпा рдХि рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдШрдЯрдиाрдПँ рдХेрд╡рд▓ рдЕрддीрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддीं, рдмрд▓्рдХि рд╡े рд╡рд░्рддрдоाрди рдХो рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं। рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдкрд░ рд╣ुрдЖ рд╣рдорд▓ा рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЪрд░्рдЪ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдХ्рд╖рдг рдеा, рдЬिрд╕рдиे рджुрдиिрдпा рдХो рдпрд╣ рджिрдЦाрдпा рдХि рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╢рдХ्рддि рдХрдаिрди рд╕े рдХрдаिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднी рдордиुрд╖्рдп рдХो рд╕рд╣ाрд░ा рджे рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЖрдЬ рдЬрдм рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो XIV рдиे рдЙрд╕ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдоौрди рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी, рддो рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдирд╣ीं рдеी, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдЧрд╣рд░ा рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕ंрджेрд╢ рдеा—рдХि рд╣िंрд╕ा рдХे рдЕंрдзрдХाрд░ рдоें рднी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рд╢ांрддि рдХी рд░ोрд╢рдиी рд╣рдоेрд╢ा рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рддी рд╣ै।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ 13 рдордИ рдХा рджिрди рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЬрдЧрдд рдоें рд╕्рдоृрддि, рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рд╢ांрддि рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣рдоेрд╢ा рдпाрдж рд░рдЦा рдЬाрдПрдЧा। рдпрд╣ рджिрди рди рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиा рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рднी рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдоाрдирд╡рддा рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд░ुрдгा, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдПрдХрддा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

 

World: рд╡िрд╢्рд╡ рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ोрдЪ рдкрд░ рднी рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рдЫोрдб़ा

 13 рдордИ 1981: рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдкрд░ рд╣рдорд▓ा—45 рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕्рдоृрддि

13 рдордИ 1981 рдХो рд╕ंрдд рдкेрдд्рд░ुрд╕ рдк्рд░ांрдЧрдг рдоें рд╣ुрдИ рдШрдЯрдиा рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рдХैрдеोрд▓िрдХ рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рдЭрдХрдЭोрд░ рджिрдпा, рдмрд▓्рдХि рд╡िрд╢्рд╡ рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ोрдЪ рдкрд░ рднी рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рдЫोрдб़ा। рдЖрдЬ, рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХो 45 рд╡рд░्рд╖ рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХी рд╕्рдоृрддि рдЖрдЬ рднी рдЙрддрдиी рд╣ी рдЬीрд╡ंрдд рд╣ै рдЬिрддрдиी рдЙрд╕ рджिрди рдеी, рдЬрдм рдЧोрд▓िрдпों рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рдиे рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рд╢ांрддि рд╕े рднрд░े рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХो рдЕрдЪाрдирдХ рднрдп рдФрд░ рд╕्рддрдм्рдзрддा рдоें рдмрджрд▓ рджिрдпा рдеा।

рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рдкрд░рдоाрдз्рдпрдХ्рд╖, рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп, рд╕ाрдк्рддाрд╣िрдХ рдЖрдо рджрд░्рд╢рди рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХे рджौрд░ाрди рдЦुрд▓े рд╡ाрд╣рди рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХा рдЕрднिрд╡ाрджрди рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рд╕ंрдд рдкेрдд्рд░ुрд╕ рдк्рд░ांрдЧрдг рд╣рдЬाрд░ों рддीрд░्рдердпाрдд्рд░िрдпों рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा। рд╣рд░ рдУрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा, рдЧीрдд рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзा рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдеा। рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рд╣ी рдХ्рд╖рдгों рдоें рдпрд╣ рд╢ांрддि рдЧोрд▓िрдпों рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рд╕े рдЯूрдЯ рдЧрдИ। рд╣рдорд▓ाрд╡рд░ рдиे рдиिрдХрдЯ рд╕े рдЧोрд▓ी рдЪрд▓ाрдИ, рдЬिрд╕рд╕े рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЧंрднीрд░ рд░ूрдк рд╕े рдШाрдпрд▓ рд╣ो рдЧрдП।

рдШрдЯрдиा рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рд░ोрдо рдХे рдЬेрдоेрд▓ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рд▓े рдЬाрдпा рдЧрдпा, рдЬрд╣ाँ рдбॉрдХ्рдЯрд░ों рдиे рдЙрдирдХी рдиाрдЬुрдХ рд╣ाрд▓рдд рдоें рдЬрдЯिрд▓ рд╢рд▓्рдп рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХी। рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдШंрдЯों рдоें рд╣ी рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдЧрдпा рдеा рдХि рдпрд╣ рд╣рдорд▓ा рдЕрдд्рдпंрдд рдЧंрднीрд░ рдеा рдФрд░ рдЬीрд╡рди-рдоृрдд्рдпु рдХा рд╕ंрдШрд░्рд╖ рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЪुрдХा рдеा।

рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдкрд░िрджृрд╢्рдп

рдордИ 1981 рдХा рд╕рдордп рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рддрдиाрд╡ рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा। рд╢ीрдд рдпुрдж्рдз рдЕрдкрдиे рдЪрд░рдо рдкрд░ рдеा। рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдоें рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдиे рдкूрд░्рд╡ рдФрд░ рдкрд╢्рдЪिрдо рдХे рдмीрдЪ рддрдиाрд╡ рдХो рдФрд░ рдмрдв़ा рджिрдпा рдеा। рдкूрд░्рд╡ी рдпूрд░ोрдк рдоें рдкोрд▓ैंрдб рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдоें рд╢्рд░рдоिрдХ рдЖंрджोрд▓рди рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рдоांрдЧें рдЙрднрд░ рд░рд╣ी рдеीं, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕ॉрд▓िрдбैрд░िрдЯी рдЖंрджोрд▓рди, рдЬिрд╕рдиे рд╕ोрд╡िрдпрдд рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рдеी।

рдЗрдЯрд▓ी рдоें рднी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдЪрд░рдо рдкрд░ рдеी। “рдПрдиी рджी рдкिрдпोрдо्рдмो” рдпाрдиी “рд▓ीрдб рдХे рд╡рд░्рд╖” рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдпрд╣ рд╕рдордп рдЖрддंрдХрд╡ाрджी рд╣рдорд▓ों рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╣िंрд╕ा рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा। рдРрд╕े рдоाрд╣ौрд▓ рдоें рдпрд╣ рд╣рдорд▓ा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рдиेрддा рдкрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕्рдеिрд░рддा рдХी рднाрд╡рдиा рдкрд░ рднी рдк्рд░рд╣ाрд░ рдоाрдиा рдЧрдпा।

рдк्рд░ांрдЧрдг рдоें рдлैрд▓ी рд╕्рддрдм्рдзрддा

рдШрдЯрдиा рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж рд╕ंрдд рдкेрдд्рд░ुрд╕ рдк्рд░ांрдЧрдг рдоें рдоौрдЬूрдж рд▓ोрдЧ рдХुрдЫ рд╕рдордп рддрдХ рд╕рдордЭ рд╣ी рдирд╣ीं рдкाрдП рдХि рд╣ुрдЖ рдХ्рдпा рд╣ै। рднीрдб़ рдоें рднрдп рдФрд░ рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдлैрд▓ рдЧрдИ। рдХрдИ рд▓ोрдЧ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдоें рдШुрдЯрдиों рдХे рдмрд▓ рдЧिрд░ рдкрдб़े, рдЬрдмрдХि рдЪрд░्рдЪ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी рдФрд░ рдзрд░्рдордЧुрд░ु рд▓рдЧाрддाрд░ рд╢ांрддि рдФрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।

рд╡ाрдЯिрдХрди рд░ेрдбिрдпो рдФрд░ рдЕрди्рдп рдоीрдбिрдпा рдоाрдз्рдпрдоों рд╕े рддुрд░ंрдд рдпрд╣ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдлैрд▓ рдЧрдпा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯों рдоें рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдеा рдХि рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдЧрд╣рд░ा рд╕рджрдоे рдФрд░ рдЪिंрддा рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рдеा।

рдоाрдл़ी рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдЧрд╡ाрд╣ी

рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдиे рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдХुрдЫ рд╣ी рд╕рдордп рдмाрдж, рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рд╕े рдПрдХ рд╕ंрджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдиे рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдХो рдЪрдХिрдд рдХрд░ рджिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╣рдорд▓ाрд╡рд░ рдоेрд╣рдордд рдЕрд▓ी рдЕрдЧाрдХा рдХो рдХ्рд╖рдоा рдХрд░ рджिрдпा। рдпрд╣ рдХ्рд╖рдоा рдХेрд╡рд▓ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдирд╣ीं рдеी, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдФрд░ рдИрд╕ाрдИ рдоूрд▓्рдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ंрджेрд╢ рдеा, рдЬिрд╕рдиे рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рд╡े рд╕्рд╡рдпं рдХो рдХुंрд╡ाрд░ी рдорд░िрдпрдо рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдкрд░ рдкूрд░्рдг рднрд░ोрд╕ा рд░рдЦрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХी рдпрд╣ рдШोрд╖рдгा “рдоैं рд╕िрд░्рдл рддुрдо्рд╣ाрд░ा рд╣ूँ” рдЙрдирдХे рдЧрд╣рд░े рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрди рдЧрдИ।

рдлाрддिрдоा рдХी рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рд╕े рд╕ंрдмंрдз

рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдХे рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдлाрддिрдоा рддीрд░्рдерд╕्рдерд▓ рдФрд░ рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХी рднрдХ्рддि рд╕े рдЬुрдб़ рдЧрдИ। рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдиे рдмाрд░-рдмाрд░ рдпрд╣ рдХрд╣ा рдХि рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЙрдирдХी рдЬाрди рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХी рдордз्рдпрд╕्рдерддा рд╕े рдмрдЪी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХो рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрд░्рде рдоें рджेрдЦा рдФрд░ рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХी рдПрдХ рджिрд╡्рдп рдпोрдЬрдиा рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдоाрдиा।

рдЪрд░्рдЪ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдк्рд░рднाрд╡

8 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2005 рдХो рдЙрдирдХे рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХे рджौрд░ाрди, рдХाрд░्рдбिрдирд▓ рдЬोрд╕ेрдл рд░ाрдЯрдЬ़िंрдЧрд░ рдиे рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдиे рдкीрдб़ा рдХो рдк्рд░ेрдо рдоें рдмрджрд▓рдиे рдХी рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рдЧрд╡ाрд╣ी рджी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдХрд╖्рдЯ рдХो рдорд╕ीрд╣ рдХे рджुःрдЦ рдФрд░ рдкुрдирд░ुрдд्рдеाрди рдХे рд░рд╣рд╕्рдп рд╕े рдЬोрдб़ा।

рдЙрдирдХी рд╢िрдХ्рд╖ाрдПँ рдФрд░ рдЙрдирдХा рдХ्рд╖рдоा рдХा рд╕ंрджेрд╢ рдЖрдЬ рднी рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рджिрдЦाрдпा рдХि рд╣िंрд╕ा рдХा рдЙрдд्рддрд░ рд╣िंрд╕ा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рдХ्рд╖рдоा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕्рдорд░рдг рдФрд░ рд╕ंрдд рдкाрдкा рдл्рд░ाँрд╕िрд╕ рдХा рд╕ंрджेрд╢

2021 рдоें рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХी 40рд╡ीं рд╡рд░्рд╖рдЧांрда рдкрд░ рд╕ंрдд рдкाрдкा рдл्рд░ाँрд╕िрд╕ рдиे рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХो рдпाрдж рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддी рд╣ै рдХि рдоाрдирд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдпा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рд╣ाрдеों рдоें рднी рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рд╣рдоें рд╡िрдирдо्рд░рддा, рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддी рд╣ै, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдЬрдм рджुрдиिрдпा рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЪुрдиौрддिрдпों рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ी рд╣ै।

рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो 14рд╡ें рдХा рд╕ंрджेрд╢

рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें, рдирдП рдкрд░рдоाрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕ंрдд рдкाрдкा рд▓िрдпो 14рд╡ें рдиे рднी рдЕрдкрдиे рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╕ंрджेрд╢ों рдоें рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдХी рд╕्рдоृрддि рдХो рджोрд╣рд░ाрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा, “рдбрд░ें рдирд╣ीं! рдорд╕ीрд╣ рдФрд░ рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдХे рдиिрдоंрдд्рд░рдг рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ें।” рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдХी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЕрдкीрд▓ рдХी рдкुрдирд░ाрд╡ृрдд्рддि рдеा, рдЬो рдЖрдЬ рднी рд▓ाрдЦों рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

13 рдордИ 1981 рдХी рдШрдЯрдиा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣рдд्рдпा рдк्рд░рдпाрд╕ рдирд╣ीं рдеी, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдоाрдирд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕, рдХ्рд╖рдоा рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╢рдХ्рддि рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпाрдп рдмрди рдЧрдИ। рд╕ंрдд рдкाрдкा рдЬॉрди рдкॉрд▓ рдж्рд╡िрддीрдп рдХा рдЬीрд╡рди рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै рдХि рдкीрдб़ा рдХो рднी рдк्рд░ेрдо рдоें рдмрджрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдХрдаिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднी рдИрд╢्рд╡рд░ рдкрд░ рднрд░ोрд╕ा рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЖрдЬ, 45 рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рднी, рдЙрдирдХी рд╕्рдоृрддि рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕рдоुрджाрдп рдХो рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддी рд╣ै рдХि рд╢ांрддि, рдХ्рд╖рдоा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ी рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╕рдЪ्рдЪा рдоाрд░्рдЧ рд╣ैं।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

 

India : рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं, рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдФрд░ рд╕्рдоृрддिрдпों рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рд╣ै

рд╡िрд╢्рд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдХрдИ рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдПँ рд╣ुрдИ рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рджेрд╢ों рдХी рджिрд╢ा рдФрд░ рджрд╢ा рдмрджрд▓ рджी

рдХैрд▓ेंрдбрд░ рдХा рд╣рд░ рджिрди рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рддिрдеिрдпाँ рдРрд╕ी рднी рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬो рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмрди рдЬाрддी рд╣ैं। 13 рдордИ рднी рдЙрди्рд╣ीं рддिрдеिрдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै, рдЬो рд╡िрд╢्рд╡ рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं, рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдФрд░ рд╕्рдоृрддिрдпों рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рди рдХेрд╡рд▓ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдШрдЯрдиाрдУं рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓िрдП рднी рд╕ीрдЦ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।

рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े 13 рдордИ рдХा рдорд╣рдд्рд╡

13 рдордИ рдХे рджिрди рд╡िрд╢्рд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдХрдИ рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдПँ рд╣ुрдИ рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рджेрд╢ों рдХी рджिрд╢ा рдФрд░ рджрд╢ा рдмрджрд▓ рджी। рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕рдордп рдкрд░ рдЗрд╕ рджिрди рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЦोрдЬें, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдиिрд░्рдгрдп рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓े рд╣ैं। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ी рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рднी рддिрдеि рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдЫिрдкी рдШрдЯрдиाрдУं рд╕े рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рднी рдпрд╣ рджिрди рдХрдИ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЗрд╕ рджिрди рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдиिрд░्рдгрдп, рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпों рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рд╕े рдЬुрдб़े рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рдпрд╣ рджिрди рдЬрдирдЬीрд╡рди рд╕े рднी рдЬुрдб़ рдЬाрддा рд╣ै।

рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдорд╣рдд्рд╡

13 рдордИ рдХेрд╡рд▓ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднी рдЗрд╕рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрд╡िрдзрддा рд╡ाрд▓े рджेрд╢ рдоें рд╣рд░ рджिрди рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рд░ूрдк рдоें рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЗрд╕ рджिрди рдХрдИ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЖрдпोрдЬрди, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдФрд░ рдЬрди-рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдЕрднिрдпाрди рдЪрд▓ाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рд╕рдоाрдЬ рдоें рдПрдХрддा, рднाрдИрдЪाрд░ा рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХिрддрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдЬрдм рд╕рдоाрдЬ рдЕрдиेрдХ рдЪुрдиौрддिрдпों рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рдРрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣рдоें рдПрдХрдЬुрдЯ рд╣ोрдХрд░ рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддे рд╣ैं।

рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХा рд╕ंрджेрд╢

13 рдордИ рдХा рджिрди рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХрдИ рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдоें рдЗрд╕ рджिрди рд╡िрд╢ेрд╖ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЬाрддी рд╣ै।

рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХेрд╡рд▓ рдХिрддाрдмी рдЬ्рдЮाрди рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЬीрд╡рди рдХो рд╕рдордЭрдиे рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХा рдоाрдз्рдпрдо рднी рд╣ै। 13 рдордИ рдЬैрд╕े рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рдпोрдЧрджाрди рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдЪुрдиौрддिрдпाँ

рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдПрдХ рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै। 13 рдордИ рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ों рдкрд░ рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ों рдкрд░ рд╡ृрдХ्рд╖ाрд░ोрдкрдг, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдЕрднिрдпाрди рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдХृрддि рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╣рдоाрд░ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै।

рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди, рдк्рд░рджूрд╖рдг рдФрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХी рдХрдоी рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдоें рдпोрдЧрджाрди рджे।

рддрдХрдиीрдХी рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рджिрд╢ा

21рд╡ीं рд╕рджी рддрдХрдиीрдХी рдХ्рд░ांрддि рдХी рд╕рджी рд╣ै। 13 рдордИ рдЬैрд╕े рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрддे рд╣ैं рдХि рддрдХрдиीрдХ рдиे рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХो рдХिрддрдиा рдЖрд╕ाрди рдФрд░ рддेрдЬ рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै। рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ, рдоोрдмाрдЗрд▓, рдЖрд░्рдЯिрдлिрд╢िрдпрд▓ рдЗंрдЯेрд▓िрдЬेंрд╕ рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ेрд╡ाрдУं рдиे рджुрдиिрдпा рдХो рдПрдХ рдЫोрдЯे рдЧांрд╡ рдХी рддрд░рд╣ рдЬोрдб़ рджिрдпा рд╣ै।

рднाрд░рдд рднी рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рддेрдЬी рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै। рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा, рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк рдЗंрдбिрдпा рдФрд░ рдоेрдХ рдЗрди рдЗंрдбिрдпा рдЬैрд╕े рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рджेрд╢ рдХो рдирдИ рджिрд╢ा рджे рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕ рджिрди рдХो рд╣рдо рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдк्рд░ेрд░рдгा рдФрд░ рдЖрдд्рдордоंрдерди рдХा рджिрди

13 рдордИ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЖрдд्рдордоंрдерди рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╣рдордиे рдЕрдм рддрдХ рдХ्рдпा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХिрдпा рдФрд░ рдЖрдЧे рдХ्рдпा рдХрд░рдиा рд╣ै। рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдоेрд╣рдирдд рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рдФрд░ рд╕рд╣ी рдиिрд░्рдгрдп рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।

рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдРрд╕े рджिрди рдЖрддे рд╣ैं рдЬрдм рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдЕрддीрдд рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рджोрдиों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। 13 рдордИ рднी рдРрд╕ा рд╣ी рдПрдХ рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рджिрди рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬो рд╣рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдЕंрдд рдоें рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि 13 рдордИ рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгाрдд्рдордХ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рджिрди рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рд╕рдордп рдХा рд╣рд░ рдХ्рд╖рдг рдоूрд▓्рдпрд╡ाрди рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоें рдЙрд╕рдХा рд╕рджुрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕े рд╕ीрдЦрдиे, рд╡рд░्рддрдоाрди рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиे рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै। рдпрджि рд╣рдо рдЗрди рдоूрд▓्рдпों рдХो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрдкрдиाрдПँ, рддो рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╣рдо рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдпोрдЧрджाрди рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

 

рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░, 12 рдордИ 2026

India : рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдХा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЬीрд╡рди рдХेрд╡рд▓ рд╕рдд्рддा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं


рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдЖрдЬ рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдПрдХ рдРрд╕े рдпुрд╡ा рдЪेрд╣рд░े рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд╕ंрдЧрдарди рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рджोрдиों рд╕्рддрд░ों рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдЕрд▓рдЧ рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдИ рд╣ै। рдкрдЯрдиा рдХी рдмांрдХीрдкुрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рд╕ीрдЯ рд╕े рд▓рдЧाрддाрд░ рдкांрдЪ рдмाрд░ рд╡िрдзाрдпрдХ рдЪुрдиे рдЬाрдиा рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рдлрд▓рддा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЬрдирддा рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХा рдк्рд░рдоाрдг рднी рд╣ै। рджिрд╕ंрдмрд░ 2025 рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрди्рд╣ें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХाрд░्рдпрдХाрд░ी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкрдиा рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╕ंрдХेрдд рд╣ै рдХि рдкाрд░्рдЯी рдЙрди्рд╣ें рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рдмрдб़े рдиेрддृрдд्рд╡ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦ рд░рд╣ी рд╣ै। рдХрдо рдЙрдо्рд░ рдоें рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдоिрд▓рдиा рдЙрдирдХे рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдХौрд╢рд▓, рдХाрд░्рдпрд╢ैрд▓ी рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрдкрдХ्рд╡рддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।

рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдХा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЬीрд╡рди рдХेрд╡рд▓ рд╕рдд्рддा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ा, рдмрд▓्рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рднी рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдИ। рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдоें рдкрде рдиिрд░्рдоाрдг, рдирдЧрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рдЖрд╡ाрд╕ рдоंрдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдЧрддि рджी। рдЗрди्рд╣ीं рдоें рд╕े рдПрдХ рдеा рдкрдЯрдиा рдХा рдмрд╣ुрдк्рд░рддीрдХ्рд╖िрдд “рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा”। рдпрд╣ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рд▓ोрдЧों рдХी рдоांрдЧ рд░рд╣ी рдеी, рдХ्рдпोंрдХि рдЦुрд▓ा рдиाрд▓ा рди рдХेрд╡рд▓ рдмрджрдмू рдФрд░ рдЧंрджрдЧी рдХा рдХाрд░рдг рдмрдирддा рдеा, рдмрд▓्рдХि рдпाрддाрдпाрдд рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдмंрдзी рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рднी рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддा рдеा।

рдЗрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХी рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рднी рд░рд╣ी рд╣ै। рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдиे рд╕्рд╡рдпं рдХрд╣ा рдХि рдЬрдм рдЙрдирдХे рдкिрддाрд╢्рд░ी рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдкрд╢्рдЪिрдоी рдкрдЯрдиा рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рддрдм рдЙрдирдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдеी рдХि рдкрдЯрдиा рдХे рдЦुрд▓े рдиाрд▓ों рдХो рднूрдЧрд░्рдн рдиाрд▓े рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХिрдпा рдЬाрдП। рдЙрдирдХा рд╕рдкрдиा рдеा рдХि рд╢рд╣рд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдмрдиे, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдмрдиे рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдпाрддाрдпाрдд рд╕ुрд╡िрдзा рдоिрд▓े। рд╡рд░्рд╖ों рдмाрдж рдЬрдм рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓े рдХो рдврдХрдХрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдб़рдХ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ, рддрдм рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдирд╣ीं рд░рд╣ी, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдкिрддा рдХे рд╕рдкрдиे рдХो рдкुрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдмрди рдЧрдИ।

11 рдордИ 2026 рдХो рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЪौрдзрд░ी рдиे рдЗрд╕ рдирд╡рдиिрд░्рдоिрдд рд╕рдб़рдХ рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдХिрдпा। рдЗрд╕ рд╕рдб़рдХ рдХो “рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рд╕िрди्рд╣ा рдкрде” рдиाрдо рджिрдпा рдЧрдпा, рдЬो рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै। рдЖрдпрдХрд░ рдЧोрд▓ंрдмрд░ рдХे рд╕рдоीрдк рд╕्рдеिрдд рдпрд╣ рд╕рдб़рдХ рд▓рдЧрднрдЧ 115 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдХी рд▓ाрдЧрдд рд╕े рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдб़рдХ рдмेрд▓ी рд░ोрдб рдХो рдЕрд╢ोрдХ рд░ाрдЬрдкрде рд╕े рдЬोрдб़рддी рд╣ै рдФрд░ рдкрдЯрдиा рд╢рд╣рд░ рдХे рдпाрддाрдпाрдд рджрдмाрд╡ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдПрдЧी।

рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдкрдЯрдиा рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िрдЯी рдоिрд╢рди рдХे рддрд╣рдд рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рд╕рдб़рдХ рдмрдиाрдиा рдирд╣ीं рдеा, рдмрд▓्рдХि рд╢рд╣рд░ рдХे рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рд░ूрдк рджेрдиा рдеा। рдкрд╣рд▓े рдЬрд╣ां рдЦुрд▓ा рдиाрд▓ा рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдкрд░ेрд╢ाрдиी рдХा рдХाрд░рдг рдеा, рд╡рд╣ीं рдЕрдм рдЙрд╕ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдб़рдХ рдмрдирдиे рд╕े рд╢рд╣рд░ рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ рдмрджрд▓ рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рдЗрд▓ाрдХों рдоें рд╕рдлाрдИ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ुрдзрд░ेрдЧी, рдЬрд▓рдЬрдоाрд╡ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдХрдо рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдпाрддाрдпाрдд рд╕ुрдЧрдо рдмрдиेрдЧा।

рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдХी рдХाрд░्рдпрд╢ैрд▓ी рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рдХेрд╡рд▓ рднाрд╖рдгों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рдЦा। рд╡े рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпों рдХे рдЬрд░िрдП рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ें рднाрдЬрдкा рд╕ंрдЧрдарди рдоें рдордЬрдмूрдд рдиेрддा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। 2020 рдХे рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрднिрдиेрддा рд▓рд╡ рд╕िрди्рд╣ा рдХो рдмрдб़े рдЕंрддрд░ рд╕े рд╣рд░ाрдпा рдеा। рдпрд╣ рдЬीрдд рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдоुрдХाрдмрд▓े рдХी рдЬीрдд рдирд╣ीं рдеी, рдмрд▓्рдХि рдЬрдирддा рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдордЬрдмूрддी рдкрд░ рд▓рдЧाрдП рдЧрдП рднрд░ोрд╕े рдХी рдЬीрдд рднी рдеी।

рдЖрдЬ рдЬрдм рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХा рд╕рдкрдиा рд╕ाрдХाрд░ рд╣ुрдЖ рд╣ै, рддрдм рдпрд╣ рдкंрдХ्рддि рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕рдЯीрдХ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддी рд╣ै— “рдпрд╣ рдоेрд░ा рдиाрдо рдХрд░ेрдЧा рд░ोрд╢рди, рдЬрдЧ рдоें рдоेрд░ा рд░ाрдЬрджुрд▓ाрд░ा।” рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдиे рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХे рд╕рдкрдиों рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдХрд░ рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд░ाрдЬрдиीрддि рдХेрд╡рд▓ рдкрдж рдкाрдиे рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╢рд╣рд░ рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк рднी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХी рд╕ोрдЪ рдХो рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рдоें рдмрджрд▓ा, рд╡рд╣ рдирдИ рдкीрдв़ी рдХे рдиेрддाрдУं рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै।

рдкрдЯрдиा рдЬैрд╕े рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рддे рд╢рд╣рд░ рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдПं рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं। рд░ाрдЬрдзाрдиी рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़рддी рдЖрдмाрджी рдФрд░ рдпाрддाрдпाрдд рдХे рдХाрд░рдг рдирдИ рд╕рдб़рдХों рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдЬрд▓рдиिрдХाрд╕ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рдеी। рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдиे рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджिрдпा рд╣ै рдХि рдпрджि рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЗрдЪ्рдЫाрд╢рдХ्рддि рдордЬрдмूрдд рд╣ो, рддो рд╡рд░्рд╖ों рдкुрд░ाрдиी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рдоाрдзाрди рд╕ंрднрд╡ рд╣ै। рдЗрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХे рдкूрд░्рдг рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╢्рдЪिрдоी рдкрдЯрдиा рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдмрдб़ी рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓ेрдЧी рдФрд░ рд╢рд╣рд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдирдИ рджिрд╢ा рдоिрд▓ेрдЧी।

рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд╡िрд░ाрд╕рдд рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЬрдирддा рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХाрд░्рдпों рд╕े рд╣ी рдЕрд░्рдЬिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рдпрд╣ рджिрдЦाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╡े рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдХ्рд░िрдп рдФрд░ рдкрд░िрдгाрдо рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдиेрддा рд╣ैं। рднाрдЬрдкा рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрди्рд╣ें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмрдб़ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рджेрдиा рдЗрд╕ी рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै।

рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдХी рднूрдоिрдХा рдФрд░ рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдпुрд╡ा рдиेрддृрдд्рд╡, рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдХ्рд╖рдорддा рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдЖрдзाрд░िрдд рд░ाрдЬрдиीрддि рдХे рдХाрд░рдг рд╡े рднाрдЬрдкा рдХे рдЙрднрд░рддे рдЪेрд╣рд░ों рдоें рдЧिрдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं। рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдФрд░ “рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рд╕िрди्рд╣ा рдкрде” рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕рдб़рдХ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рд╕ोрдЪ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╡िрдХाрд╕, рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рддीрдиों рдХा рд╕ुंрджрд░ рд╕ंрдЧрдо рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░    

Bihar : рд╕рдоाрдЬ рдХे рдХрдИ рд╣िрд╕्рд╕ों рдХी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдЕрдм рднी рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рд╕ोрдЪ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдирд╣ीं рдиिрдХрд▓ рдкाрдИ

 

рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡िрд╡ाрд╣ рдХो рдХेрд╡рд▓ рджो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рджो рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдФрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рджो рдЬाрддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдз рдоाрдиा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЬрдм рдХोрдИ рдпुрд╡рдХ рдпा рдпुрд╡рддी рдЕрдкрдиी рдкрд╕ंрдж рд╕े, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рджूрд╕рд░ी рдЬाрддि рдоें рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рд╕рдоाрдЬ рдХा рдПрдХ рдмрдб़ा рд╡рд░्рдЧ рдЗрд╕े рдЕрдкрдиी рдкрд░ंрдкрд░ा рдФрд░ рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдоाрди рд▓ेрддा рд╣ै। рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдоुрдЬрдл्рдлрд░рдкुрд░ рдЬिрд▓े рдХे рдордб़рд╡рди рдк्рд░рдЦंрдб рдХे рдЬिрдпрди рдЦुрд░्рдж рдЧांрд╡ рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рдШрдЯрдиा рдиे рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै рдХि рдХाрдиूрди рднрд▓े рдЖрдзुрдиिрдХ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ो, рд▓ेрдХिрди рд╕рдоाрдЬ рдХे рдХрдИ рд╣िрд╕्рд╕ों рдХी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдЕрдм рднी рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рд╕ोрдЪ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдирд╣ीं рдиिрдХрд▓ рдкाрдИ рд╣ै।

рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдд्рд░ाрд╕рджी рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рднрдпाрд╡рд╣ рдЪेрд╣рд░ा рд╣ै, рдЬрд╣ां рдкंрдЪाрдпрдд рдХा рджрдмाрд╡ рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕े рдмрдб़ा рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдПрдХ рдмाрд▓िрдЧ рдпुрд╡рддी рдиे рдЕрдкрдиी рдЗрдЪ्рдЫा рд╕े рдЕंрддрд░рдЬाрддीрдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХिрдпा। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдЙрд╕े рдпрд╣ рдЕрдзिрдХाрд░ рджेрддा рд╣ै। рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рднी рдХрдИ рдмाрд░ рд╕ाрдл рдХрд░ рдЪुрдХा рд╣ै рдХि рджो рдмाрд▓िрдЧ рдпрджि рдЕрдкрдиी рдорд░्рдЬी рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдХोрдИ рднी рд╕ंрд╕्рдеा, рдкंрдЪाрдпрдд рдпा рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЙрд╕рдоें рдмाрдзा рдирд╣ीं рдбाрд▓ рд╕рдХрддा। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЧांрд╡ рдХी рддрдеाрдХрдеिрдд рдкंрдЪाрдпрдд рдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдкрд░ рдРрд╕ा рджрдмाрд╡ рдмрдиाрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдЬीрд╡िрдд рдмेрдЯी рдХो “рдоृрдд” рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рджाрд╣ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा।

рдпрд╣ рджृрд╢्рдп рдХिрд╕ी рдлिрд▓्рдо рдХी рдХрд╣ाрдиी рдЬैрд╕ा рд▓рдЧ рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╣рдоाрд░े рд╕рдоाрдЬ рдХी рдХрдаोрд░ рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рд╣ै। рдЬिрд╕ рдмेрдЯी рдХो рдоाрддा-рдкिрддा рдиे рдЬрди्рдо рджिрдпा, рдкाрд▓ा-рдкोрд╕ा, рдЙрд╕ी рдмेрдЯी рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рднрдп рдФрд░ рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХे рдбрд░ рд╕े рдоृрдд рдоाрди рд▓ेрдиा рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рддाрдб़рдиा рдХिрддрдиी рдЧрд╣рд░ी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЧांрд╡ рдоें рд╣ुрдХ्рдХा-рдкाрдиी рдмंрдж рдХрд░рдиे, рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХрд░рдиे рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдмंрдз рддोрдб़рдиे рдХी рдзрдордХिрдпां рдЖрдЬ рднी рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЗрддрдиी рднрдпाрд╡рд╣ рд╣ैं рдХि рд╡े рдЕрдкрдиी рднाрд╡рдиाрдУं рдФрд░ рд░िрд╢्рддों рддрдХ рдХो рдХुрд░्рдмाрди рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं।

рд╕рдмрд╕े рдЧंрднीрд░ рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬрдм рдЕंрддрд░рдЬाрддीрдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдиूрди рдоौрдЬूрдж рд╣ैं, рддрдм рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдПं рдХ्рдпों рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ैं? рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ें рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдорд░рд╕рддा рдХी рдмाрддें рдХрд░рддी рд╣ैं। рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी “рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдЕंрддрд░рдЬाрддीрдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рдпोрдЬрдиा” рдХे рддрд╣рдд рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рднी рджी рдЬाрддी рд╣ै, рддाрдХि рд▓ोрдЧ рдЬाрддीрдп рдмंрдзрдиों рдХो рддोрдб़рдХрд░ рд╕рдоाрдирддा рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджें। рд▓ेрдХिрди рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рдЧांрд╡ों рдоें рдкंрдЪाрдпрддें рдЖрдЬ рднी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрджाрд▓рдд рдмрдирдХрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдиिрдЬी рдЬीрд╡рди рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдкुрд▓िрд╕ рдХी рднूрдоिрдХा рднी рд╕рд╡ाрд▓ों рдХे рдШेрд░े рдоें рд╣ै। рдкुрд▓िрд╕ рдиे рдпрд╣ рддो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдХि рдпुрд╡рддी рдмाрд▓िрдЧ рдеी рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рдорд░्рдЬी рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рдХिрдпा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдЬो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЙрдд्рдкीрдб़рди рд╣ुрдЖ, рдЙрд╕े рд░ोрдХрдиे рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдиाрдХाрдо рджिрдЦा। рдпрджि рдкंрдЪाрдпрдд рдЦुрд▓ेрдЖрдо рдкрд░िрд╡ाрд░ рдкрд░ рджрдмाрд╡ рдмрдиा рд░рд╣ी рдеी, рддो рдХ्рдпा рд╕्рдеाрдиीрдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдЗрд╕рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдирд╣ीं рдеी? рдХ्рдпा рдХाрдиूрди рдХा рднрдп рдХेрд╡рд▓ рдХрдордЬोрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рд╣ै?

рдЖрдЬ рдЬрд░ूрд░рдд рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рд╣ै рдХि рдЕंрддрд░рдЬाрддीрдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рджंрдкрддिрдпों рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рджेрдХрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдЕрдкрдиी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдкूрд░ी рдоाрдирдиे рдХी рднूрд▓ рди рдХрд░े। рдЙрди्рд╣ें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдХाрдиूрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рднी рджेрдиी рд╣ोрдЧी। рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдоें рджेрдЦा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдк्рд░ेрдо рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЬोрдб़े рдорд╣ीрдиों рддрдХ рдЫिрдкрддे рдлिрд░рддे рд╣ैं, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиे рд╣ी рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╕े рдЦрддрд░ा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рдХिрд╕ी рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдФрд░ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рд╢рд░्рдордиाрдХ рд╣ै।

рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджेрддा рд╣ै। рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 рдХे рддрд╣рдд рд╣рд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рдЕрдкрдиी рдкрд╕ंрдж рд╕े рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдФрд░ рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे “рдСрдирд░ рдХिрд▓िंрдЧ” рдФрд░ рдЦाрдк рдкंрдЪाрдпрддों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╕рдЦ्рдд рдЯिрдк्рдкрдгिрдпां рдХी рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдпрджि рдкंрдЪाрдпрддें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХा рд╣рдеिрдпाрд░ рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं, рддो рдпрд╣ рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдЕрд╡рдоाрдирдиा рд╣ै।

рд╕рдоाрдЬ рдХो рднी рдЖрдд्рдордоंрдерди рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рдЖрдЦिрд░ рдЬाрддि рдХी рд╢ुрдж्рдзрддा рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣рдо рдХिрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं? рдПрдХ рдУрд░ рджेрд╢ рдЪंрдж्рд░рдоा рдФрд░ рдоंрдЧрд▓ рдХी рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा рдХा рд╕рдкрдиा рджेрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ीं рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЧांрд╡ों рдоें рдЖрдЬ рднी рдЬाрддि рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд░िрд╢्рддों рдХा рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ рдЪिंрддाрдЬрдирдХ рд╣ै।

рдоाрддा-рдкिрддा рдХी рдкीрдб़ा рдХो рднी рд╕рдордЭрдиा рд╣ोрдЧा। рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рд╡े рдЕрдкрдиी рдмेрдЯी рд╕े рдк्рд░ेрдо рдХрд░рддे рд╣ों, рд▓ेрдХिрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рджрдмाрд╡ рдЗрддрдиा рдЕрдзिрдХ рд░рд╣ा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рдХрджрдо рдЙрдаाрдпा। рдЕрд╕рд▓ी рджोрд╖ рдЙрд╕ рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХा рд╣ै, рдЬिрд╕рдиे рд╕рдоाрдЬ рдоें рдбрд░ рдФрд░ рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा рд╣ै। рдЬрдм рддрдХ рдЧांрд╡ों рдФрд░ рдХрд╕्рдмों рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдирд╣ीं рдмрдв़ेрдЧी, рддрдм рддрдХ рдХाрдиूрди рдЕрдХेрд▓े рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рдирд╣ीं рд░ोрдХ рдкाрдПंрдЧे।

рд╢िрдХ्рд╖ा рдпрд╣ां рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╣рдеिрдпाрд░ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рдХॉрд▓ेрдЬों рдоें рдХेрд╡рд▓ рдХिрддाрдмों рдХी рдкрдв़ाрдИ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдоूрд▓्рдпों, рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рднी рджी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдиेрддाрдУं рдХो рднी рдЖрдЧे рдЖрдХрд░ рдЬाрддीрдп рднेрджрднाрд╡ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЖрд╡ाрдЬ рдЙрдаाрдиी рд╣ोрдЧी। рдоीрдбिрдпा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдЧрдардиों рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рднी рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ै।

рдоुрдЬрдл्рдлрд░рдкुрд░ рдХी рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдЪेрддाрд╡рдиी рд╣ै। рдпрджि рдЖрдЬ рднी рдЕंрддрд░рдЬाрддीрдп рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоृрдд्рдпु рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़ рд░рд╣ा рд╣ै, рддो рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдЕрднी рдЕрдзूрд░ी рд╣ै। рдХाрдиूрди рддрднी рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрдЧा, рдЬрдм рд╕рдоाрдЬ рдЙрд╕рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ेрдЧा।


рдПрдХ рдЬीрд╡िрдд рдмेрдЯी рдХा рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рджाрд╣ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд╣ाрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдоाрдирд╡рддा, рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХी рднी рдкрд░ाрдЬрдп рд╣ै। рдЬрд░ूрд░рдд рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░, рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоिрд▓рдХрд░ рдРрд╕ी рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЦрдб़े рд╣ों, рддाрдХि рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдХिрд╕ी рдмेрдЯी рдХो рдЕрдкрдиी рдкрд╕ंрдж рд╕े рдЬीрд╡рдирд╕ाрдеी рдЪुрдирдиे рдХी рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рдХीрдордд рди рдЪुрдХाрдиी рдкрдб़े।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░    

Bihar : рд░ाрдЬрдзाрдиी рдкрдЯрдиा рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдирдИ рдЗрдмाрд░рдд рд▓िрдЦрддे рд╣ुрдП рд╕ोрдорд╡ाрд░, 11 рдордИ

                             рд╡рд░िрд╖्рда рдиेрддा рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХी 77рд╡ीं рдЬрдпंрддी рднी рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди рдХे рд╕ाрде рдордиाрдИ рдЧрдИ

рд░ाрдЬрдзाрдиी рдкрдЯрдиा рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдирдИ рдЗрдмाрд░рдд рд▓िрдЦрддे рд╣ुрдП рд╕ोрдорд╡ाрд░, 11 рдордИ 2026 рдХा рджिрди рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдмрди рдЧрдпा। рдЗрд╕ рджिрди рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рднрд╡्рдп рд▓ोрдХाрд░्рдкрдг рдХिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрд╕рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рд╢рд╣рд░ рдХे рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे рдХो рдПрдХ рдирдИ рджिрд╢ा рджी, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдЬрдирдк्рд░िрдп рдиेрддा рдХी рд╕्рдоृрддिрдпों рдХो рднी рдЕрдорд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдкूрд░्рд╡ рд╡िрдзाрдпрдХ рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╡рд░िрд╖्рда рдиेрддा рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХी 77рд╡ीं рдЬрдпंрддी рднी рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди рдХे рд╕ाрде рдордиाрдИ рдЧрдИ। рдЙрдирдХे рд╕рдо्рдоाрди рдоें рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдиाрдордХрд░рдг “рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдкрде” рдХिрдпा рдЧрдпा। рдпрд╣ рдЖрдпोрдЬрди рд╡िрдХाрд╕, рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдФрд░ рдЬрдирд╕рд░ोрдХाрд░ों рдХा рдЕрдж्рднुрдд рд╕ंрдЧрдо рдмрдирдХрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрдпा।

рдЗрд╕ рдЧрд░िрдоाрдордп рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЕрддिрдеि рдХे рд░ूрдк рдоें рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЪौрдзрд░ी рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рднाрдЬрдкा рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдПрд╡ं рд░ाрдЬ्рдпрд╕рднा рд╕ांрд╕рдж рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдиे рднी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा। рджोрдиों рдиेрддाрдУं рдиे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рд▓ोрдХाрд░्рдкрдг рдХिрдпा рдФрд░ рдЗрд╕े рдкрдЯрдиा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрджрдо рдмрддाрдпा।

рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЪौрдзрд░ी рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ंрдмोрдзрди рдоें рдХрд╣ा рдХि рдкрдЯрдиा рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░ाрдЬрдзाрдиी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рдк्рд░рдпाрд╕рд░рдд рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рд╕рдб़рдХ, рдиाрд▓ा рдФрд░ рдпाрддाрдпाрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХिрд╕ी рднी рд╢рд╣рд░ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ोрддी рд╣ै। рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рди рдХेрд╡рд▓ рдпाрддाрдпाрдд рдХो рд╕ुрдЧрдо рдмрдиाрдПрдЧा, рдмрд▓्рдХि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЬрд▓рдЬрдоाрд╡ рдЬैрд╕ी рдкुрд░ाрдиी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рднी рд░ाрд╣рдд рджिрд▓ाрдПрдЧा। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдиे рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЬрдирддा рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджी рдеी рдФрд░ рдпрд╣ рдкрде рдЙрдирдХे рд╕рдкрдиों рдХो рд╕ाрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рд╕ाрд░्рдердХ рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै।                  

рднाрдЬрдкा рдиेрддा рдиिрддिрди рдирд╡ीрди рдиे рдЕрдкрдиे рдкिрддा рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХो рдпाрдж рдХрд░рддे рд╣ुрдП рднाрд╡ुрдХ рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ा рдХि рдЙрдирдХे рдкिрддा рдХी рд╣рдоेрд╢ा рдпрд╣ рдЗрдЪ्рдЫा рдеी рдХि рдоंрджिрд░ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдЦुрд▓े рдиाрд▓ों рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рднूрдоिрдЧрдд рдиाрд▓ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдмрджрд▓ा рдЬाрдП рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рд╕рдб़рдХों рдХो рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдХिрдпा рдЬाрдП। рдЖрдЬ рдЙрдирдХा рд╡рд╣ рд╕рдкрдиा рд╕ाрдХाрд░ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕рдб़рдХ рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЬрдирддा рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै।

рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддा рдХो рдФрд░ рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдирдЧрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рдЖрд╡ाрд╕ рд╡िрднाрдЧ рдХे рдоंрдд्рд░ी рдиीрддीрд╢ рдоिрд╢्рд░ा рднी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЕрддिрдеि рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рд╢рд╣рд░ों рдХे рдЖрдзुрдиिрдХीрдХрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЗрд╕ी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрддाрдпा рдХि рдЗрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд╕े рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдХो рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдб़рдХ рд╕ुрд╡िрдзा рдоिрд▓ेрдЧी рдФрд░ рдпाрддाрдпाрдд рдХा рджрдмाрд╡ рднी рдХрдо рд╣ोрдЧा।

рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рд░рд╡ि рд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж, рдкрдЯрдиा рдХी рдорд╣ाрдкौрд░ рд╕ीрддा рд╕ाрд╣ू, рдЙрдк рдорд╣ाрдкौрд░ рд░ेрд╢рдоी рдХुрдоाрд░ी рддрдеा рд╡ाрд░्рдб рдкाрд░्рд╖рдж рд░ाрдиी рдХुрдоाрд░ी рд╕рдоेрдд рд╢рд╣рд░ рдХे рдЕрдиेрдХ рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзि рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े। рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╕्рдеाрдиीрдп рдиाрдЧрд░िрдХों, рднाрдЬрдкा рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддाрдУं рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдЧрдардиों рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдиे рднाрдЧ рд▓िрдпा। рдкूрд░ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЙрдд्рд╕рд╡ рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзा рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╕े рд╕рд░ाрдмोрд░ рджिрдЦाрдИ рджिрдпा।

рдпрд╣ рдЖрдпोрдЬрди рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдоेрдоोрд░िрдпрд▓ рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдХी рдУрд░ рд╕े рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХो рд╕рдлрд▓ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпाрдкрдХ рддैрдпाрд░ी рдХी рдЧрдИ рдеी। рд╕ुрдмрд╣ рд╕े рд╣ी рд▓ोрдЧों рдХा рдЖрдиा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╕्рдерд▓ рдкрд░ рднाрд░ी рднीрдб़ рдЙрдордб़ рдкрдб़ी। рдоंрдЪ рдХो рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдвंрдЧ рд╕े рд╕рдЬाрдпा рдЧрдпा рдеा рддрдеा рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХे рдЪिрдд्рд░ рдкрд░ рдкुрд╖्рдкांрдЬрд▓ि рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рджी рдЧрдИ।

рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рднाрдЬрдкा рдХे рдПрдХ рд╕рдорд░्рдкिрдд рдФрд░ рдЬрдирдк्рд░िрдп рдиेрддा рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкрд╢्рдЪिрдоी рдкрдЯрдиा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдЕрдиेрдХ рдХाрд░्рдп рдХिрдП рдеे। рдЬрдирддा рдХे рдмीрдЪ рдЙрдирдХी рд╕ाрджрдЧी, рд╕ंрдШрд░्рд╖рд╢ीрд▓рддा рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕рдкрд░рдХ рд╕ोрдЪ рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдо्рдоाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдеा। рдЙрдирдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЗрд╕ рдкрде рдХा рдиाрдордХрд░рдг рд╣ोрдиा рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЙрдирдХे рдпोрдЧрджाрди рдХो рд╕्рдеाрдпी рд╕рдо्рдоाрди рджेрдиे рдЬैрд╕ा рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीрдв़िрдпों рдХो рднी рдЙрдирдХे рдХाрд░्рдпों рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд░рд╣ेрдЧा।

рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХो рдкрдЯрдиा рд╢рд╣рд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓ोрдЧ рдЦрд░ाрдм рд╕рдб़рдХ, рдЬрд▓рдЬрдоाрд╡ рдФрд░ рдпाрддाрдпाрдд рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣े рдеे। рдЕрдм рдЗрд╕ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдб़рдХ рдФрд░ рднूрдоिрдЧрдд рдиाрд▓ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рд╕े рд▓ोрдЧों рдХो рдмрдб़ी рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓ेрдЧी। рд╕्рдеाрдиीрдп рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдХो рднी рдЗрд╕рд╕े рд▓ाрдн рд╣ोрдЧा, рдХ्рдпोंрдХि рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдб़рдХ рд╕ंрдкрд░्рдХ рд╕े рдмाрдЬाрд░ों рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдЖрд╕ाрди рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХो рдЧрддि рдоिрд▓ेрдЧी।

рдЗрд╕ рд▓ोрдХाрд░्рдкрдг рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдиे рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рднी рджिрдпा рдХि рд╡िрдХाрд╕ рдХेрд╡рд▓ рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдпों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдоें рдЬрдирднाрд╡рдиाрдУं рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рдоृрддिрдпों рдХा рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬрдм рдХिрд╕ी рдЬрдирдиाрдпрдХ рдХे рд╕рдкрдиों рдХो рдзрд░ाрддрд▓ рдкрд░ рдЙрддाрд░ा рдЬाрддा рд╣ै, рддрдм рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рджोрдиों рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдкूрд░्рдг рд╣ोрддा рд╣ै।

рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░, рдоंрджिрд░ी рдиाрд▓ा рдкрде рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдкрдЯрдиा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рджрд░्рдЬ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд░ाрдЬрдзाрдиी рдХी рдЖрдзाрд░рднूрдд рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдирд╡ीрди рдХिрд╢ोрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा рдХी рд╕्рдоृрддिрдпों рдХो рднी рд╕рджैрд╡ рдЬीрд╡िрдд рд░рдЦेрдЧी। рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рдпрд╣ рдкрде рди рдХेрд╡рд▓ рдпाрддाрдпाрдд рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рджेрдЧा, рдмрд▓्рдХि рд▓ोрдЧों рдХो рдпрд╣ рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрдПрдЧा рдХि рдЬрдирд╕ेрд╡ा рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдорд░्рдкिрдд рдиेрддाрдУं рдХा рдпोрдЧрджाрди рдХрднी рднुрд▓ाрдпा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░    

World : рдЖрдзुрдиिрдХ рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХी рдЬрдирдиी рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓

                                 рдоाрдирд╡ рд╕ेрд╡ा рдХो рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै

рдоाрдирд╡ рд╕ेрд╡ा рдХो рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдЬрдм рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд╕्рд╡ाрд░्рде рдХे рдкीрдб़िрддों рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рд╡рд╣ рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рдмрди рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕ी рд╣ी рдорд╣ाрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдеीं Florence Nightingale, рдЬिрди्рд╣ें рдЖрдзुрдиिрдХ рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХी рдЬрдирдиी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рди рдХेрд╡рд▓ рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХो рдПрдХ рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдкेрд╢ा рдмрдиाрдпा, рдмрд▓्рдХि рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ेрд╡ा рдХी рдирдИ рдкрд░ंрдкрд░ा рд╕्рдеाрдкिрдд рдХी। рдЙрдирдХे рдХाрд░्рдпों рдиे рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдмрджрд▓ рджिрдпा। рдЖрдЬ рднी рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрдирдХा рдиाрдо рдЕрдд्рдпंрдд рд╕рдо्рдоाрди рдХे рд╕ाрде рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХा рдЬрди्рдо 12 рдордИ 1820 рдХो рдЗрдЯрд▓ी рдХे рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рд╢рд╣рд░ рдоें рдПрдХ рд╕рдоृрдж्рдз рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрдирдХे рдЬрди्рдорд╕्рдеाрди рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣ी рдЙрдирдХा рдиाрдо рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рд░рдЦा рдЧрдпा। рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рд╡े рджрдпाрд▓ु, рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдФрд░ рд╕ेрд╡ा рднाрд╡ рд╕े рдкрд░िрдкूрд░्рдг рдеीं। рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╕рдоाрдЬ рдоें рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХो рдЕрдЪ्рдЫा рдкेрд╢ा рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиे рд╕рдоाрдЬ рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдХिрдП рдмिрдиा рдоाрдирд╡ рд╕ेрд╡ा рдХो рдЕрдкрдиा рдЬीрд╡рди рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдмрдиा рд▓िрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХрд░ рджिрдпा рдХि рд╕ेрд╡ा рдХा рдХोрдИ рдЫोрдЯा рдпा рдмрдб़ा рд░ूрдк рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

рдЙрдирдХे рдоाрддा-рдкिрддा рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рд╡े рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдЙрдЪ्рдЪрд╡рд░्рдЧीрдп рдорд╣िрд▓ा рдХी рддрд░рд╣ рдЬीрд╡рди рдмिрддाрдПँ, рд▓ेрдХिрди рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдХा рдорди рдЧрд░ीрдмों рдФрд░ рдмीрдоाрд░ों рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рд▓рдЧрддा рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬрд░्рдордиी рдФрд░ рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдоें рдЬाрдХрд░ рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЖрдиा рдЕрд╕ाрдоाрди्рдп рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा, рдлिрд░ рднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ाрд╣рд╕ рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиी рд░ाрд╣ рдЪुрдиी। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ें рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдпाрдж рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХो рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдзि рдХ्рд░ीрдоिрдпрди рдпुрдж्рдз (1853-1856) рдХे рджौрд░ाрди рдоिрд▓ी। рдЗрд╕ рдпुрдж्рдз рдоें рд╣рдЬाрд░ों рд╕ैрдиिрдХ рдШाрдпрд▓ рд╣ो рд░рд╣े рдеे рдФрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХी рд╕्рдеिрддि рдЕрдд्рдпंрдд рдЦрд░ाрдм рдеी। рдЧंрджрдЧी, рдмрджрдмू, рд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рдкाрдиी рдФрд░ рдЙрдЪिрдд рджेрдЦрднाрд▓ рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рд╕ैрдиिрдХों рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рд░рд╣ी рдеी। рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдЕрдкрдиे рдирд░्рд╕ों рдХे рджрд▓ рдХे рд╕ाрде рдпुрдж्рдз рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкрд╣ुँрдЪीं рдФрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрджрд▓рдиे рдХा рдмीрдб़ा рдЙрдаाрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХी рд╕рдлाрдИ рдХрд░рд╡ाрдИ, рд░ोрдЧिрдпों рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдмिрд╕्рддрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░рд╡ाрдП, рд╣рд╡ाрджाрд░ рдХрдорд░ों рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдФрд░ рдкौрд╖्рдЯिрдХ рднोрдЬрди рдкрд░ рдз्рдпाрди рджिрдпा।

рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╡े рд░ाрдд рдоें рд╣ाрде рдоें рджीрдкрдХ рд▓ेрдХрд░ рдШाрдпрд▓ рд╕ैрдиिрдХों рдХा рд╣ाрд▓рдЪाрд▓ рдЬाрдирдиे рдиिрдХрд▓рддी рдеीं। рд╕ैрдиिрдХ рдЙрди्рд╣ें рджेрдЦрдХрд░ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕्рдиेрд╣ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рдеे। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें “рд▓ेрдбी рд╡िрдж рдж рд▓ैंрдк” рдХрд╣ा рдЬाрдиे рд▓рдЧा। рдЙрдирдХा рдпрд╣ рд░ूрдк рдоाрдирд╡рддा, рдХрд░ुрдгा рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрди рдЧрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХिрдпा рдХि рдХेрд╡рд▓ рджрд╡ाрдЗрдпाँ рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рднी рд░ोрдЧी рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рдмрдиाрдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддी рд╣ैं।           

рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдиे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ा рдоें рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХिрдпा। рдЙрдирдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд░ोрдЧों рдХो рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд░ोрдЧी рдХो рдЬрд▓्рджी рд╕्рд╡рд╕्рде рд╣ोрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рд╕ाрдл рдкाрдиी, рддाрдЬी рд╣рд╡ा, рдк्рд░рдХाрд╢ рдФрд░ рд╕рдлाрдИ рдХो рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдмрддाрдпा। рдЖрдЬ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдЬो рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдХे рдиिрдпрдо рдЕрдкрдиाрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рдЙрдирдоें рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдХे рд╕िрдж्рдзांрддों рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЭрд▓рдХ рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХेрд╡рд▓ рд╕ेрд╡ा рдХाрд░्рдп рд╣ी рдирд╣ीं рдХिрдпा, рдмрд▓्рдХि рдирд░्рд╕िंрдЧ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рднी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░ूрдк рджिрдпा। рд╡рд░्рд╖ 1860 рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ंрджрди рдХे рд╕ेंрдЯ рдеॉрдорд╕ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें “рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рд╕्рдХूрд▓ рдСрдл рдирд░्рд╕िंрдЧ” рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी। рдпрд╣ рджुрдиिрдпा рдХा рдкрд╣рд▓ा рдЖрдзुрдиिрдХ рдирд░्рд╕िंрдЧ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдирд░्рд╕ों рдиे рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдирд░्рд╕िंрдЧ рд╕ेрд╡ा рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХिрдпा। рдЗрд╕ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдиे рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХो рдПрдХ рдкेрд╢ेрд╡рд░ рдкрд╣рдЪाрди рджी рдФрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рд░ोрдЬрдЧाрд░ рддрдеा рд╕рдо्рдоाрди рдХा рдирдпा рдоाрд░्рдЧ рдЦोрд▓ा।

рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдПрдХ рдХुрд╢рд▓ рд╕ांрдЦ्рдпिрдХीрд╡िрдж рднी рдеीं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рдоृрдд्рдпु рджрд░ рдФрд░ рдмीрдоाрд░िрдпों рдХे рдХाрд░рдгों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖँрдХрдб़ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкाрдп рдЪाрд░्рдЯ рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдл рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХो рдпрд╣ рд╕рдордЭाрдпा рдХि рдЕрд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдХिрддрдиी рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЖँрдХрдб़ों рдФрд░ рд╢ोрдз рдХे рдХाрд░рдг рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ेрдиा рдХे рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рдХрдИ рд╕ुрдзाрд░ рдХिрдП рдЧрдП। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡े рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдЕрдЧ्рд░рдгी рд╕ाрдмिрдд рд╣ुрдИं।

рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा “рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╕िрдж्рдзांрдд” рдЖрдЬ рднी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╣рд╡ा, рд╕ाрдл рдкाрдиी, рдЙрдЪिрдд рдк्рд░рдХाрд╢, рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ рд░ोрдЧी рдХे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ुрдзाрд░ рдоें рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं। рдЖрдзुрдиिрдХ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдмंрдзी рдиीрддिрдпों рдоें рдЙрдирдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдХा рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।

рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХा рдЬीрд╡рди рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг рдХा рднी рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрд╕ рджौрд░ рдоें рд╕рдоाрдЬ рдХी рд░ूрдв़िрдпों рдХो рдЪुрдиौрддी рджी, рдЬрдм рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд╕ीрдоिрдд рднूрдоिрдХाрдУं рдоें рдмाँрдзрдХрд░ рд░рдЦा рдЬाрддा рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпों рд╕े рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рдХि рдорд╣िрд▓ाрдПँ рдХेрд╡рд▓ рдШрд░ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднा рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдЙрдирдХी рдорд╣ाрди рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдоें рд╣рд░ рд╡рд░्рд╖ 12 рдордИ рдХो “рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдирд░्рд╕ рджिрд╡рд╕” рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХी рдирд░्рд╕ों рдХे рд╕рдорд░्рдкрдг, рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдд्рдпाрдЧ рдХो рд╕рдо्рдоाрди рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдХोрд╡िрдб-19 рдЬैрд╕ी рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рджौрд░ाрди рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдиे рдирд░्рд╕ों рдХी рдорд╣рдд्рддा рдХो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рд╕рдордЭा। рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХे рдЖрджрд░्рд╢ рдФрд░ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं।

13 рдЕрдЧрд╕्рдд 1910 рдХो рд▓ंрджрди рдоें рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХा рдиिрдзрди рд╣ो рдЧрдпा, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХा рдпोрдЧрджाрди рдЖрдЬ рднी рдЬीрд╡िрдд рд╣ै। рд╡े рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдирд░्рд╕ рдирд╣ीं рдеीं, рдмрд▓्рдХि рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕рдЪ्рдЪी рд╕ेрд╡िрдХा, рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░рдХ рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгाрд╕्рд░ोрдд рдеीं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдирд░्рд╕िंрдЧ рдХो рд╕ेрд╡ा, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдХрд░ुрдгा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрдиाрдпा। рдЖрдзुрдиिрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЙрдирдХा рдпोрдЧрджाрди рдЕрдоूрд▓्рдп рд╣ै।

рдЖрдЬ рдЬрдм рднी рдХिрд╕ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдирд░्рд╕ рд░ोрдЧिрдпों рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░рддी рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рдл्рд▓ोрд░ेंрд╕ рдиाрдЗрдЯिंрдЧेрд▓ рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै। рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै рдХि рд╕рдЪ्рдЪी рд╕ेрд╡ा рд╣ी рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рд╣ै।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

india: 18 рдордИ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕

  рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕ (World AIDS Vaccine Day) рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рджिрд╡рд╕ (International Museum Day) рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдЗрд╕ рджिрди...