рдкрдЯрдиा।
рджेрд╢ рдХे рдЬाрдиे
рдоाрдиे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ
рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддा рдФрд░ рджेрд╢рднрд░
рдоें рд╕ूрдЪрдиा рдХे
рдЕрдзिрдХाрд░ рдПрд╡ं рдХाрдо
рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдЖंрджोрд▓рди
рдХे рдЕрдЧ्рд░рдгी рдиिрдЦिрд▓
рдбे рдХी рдоौрдЬूрджрдЧी
рдоें рдмिрд╣ाрд░ рдЬрди
рд╕ंрд╕рдж рдХा рджूрд╕рд░ा
рджिрди рд░ाрдЬрдзाрдиी рдХे
рдЖрд░.рдм्рд▓ॉрдХ рдоें
рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдпा।
рдоौрдХे
рдкрд░ рдПрдХрддा рдкрд░िрд╖рдж
рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдорди्рд╡рдпрдХ
рдк्рд░рджीрдк рдк्рд░िрдпрджрд░्рд╢ी рдиे рдХрд╣ा
рдХि рдЧрд░ीрдмी рдЙрди्рдоूрд▓рди
рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें
рдЬрдоीрди рдХे рдорд╣рдд्рд╡
рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░
рдХे рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд╕िрдж्рдзांрддों
рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рдирд╣ीं
рдЬा рд╕рдХрддा। рдПрдХ
рднूрдоिрд╣ीрди рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП
рдЬрдоीрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡
рд╕िрд░्рдл рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдХे
рд╕ाрдзрди рдпा рд╡ाрд╕рд╕्рдеाрди
рдХे рд░ूрдк рдоें
рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि
рдкрд╣рдЪाрди,рд╕рдо्рдоाрди рдПрд╡ं
рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рдЖрдзाрд░
рдХे рд░ूрдк рдоें
рдХрдИ рдЧुрдиा рдЬ्рдпाрджा
рд╣ै।
рд╕рд░्рд╡рд╡िрджिрдд
рд╣ै рдХि рдмिрд╣ाрд░
рдЬैрд╕े рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк
рд╕े рдкिрдЫреЬे рд░ाрдЬ्рдп
рдоें рдХृрд╖ि рд╣ी
рдмрд╣ुрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рдЖрдмाрджी рдХे рдЬीрд╡рди
рдпाрдкрди рдХा рдЖрдзाрд░
рд╣ै। рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЖрдмाрджी
рдЦेрддी рдХे рд╕рд╣ाрд░े
рд╣ी рдЕрдкрдиा рдЧुрдЬाрд░ा
рдЪрд▓ाрддी рд╣ै,рдЪाрд╣े
рд╡рд╣ рдЦेрдд рдоाрд▓िрдХ
рд╣ो, рднूрдоिрд╣ीрди рдЦेрддिрд╣рд░ рд╣ो рдпा
рдмрдЯाрдИрджाрд░। рдПрди рдПрд╕
рдПрд╕ рдУ рдж्рд╡ाрд░ा
1999-2000 рдоें рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╕рд░्рд╡े рдХे
рдоुрддाрдмिрдХ рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдХुрд▓
рдЦेрдд рдордЬрджूрд░ों рдХा
76рдг्6 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдкूрд░्рдгрддः
рднूрдоिрд╣ीрди рд╣ै। рднूрдоिрд╣ीрдирддा
рдХे рдоाрдорд▓े рдоें
рдмिрд╣ाрд░ рдЕрди्рдп рд╕рдоुрджाрдп
рдХी рддुрд▓рдиा рдоें
рджрд▓िрддों рдХी рд╕्рдеिрддि
рдмрд╣ुрдд рдЬ्рдпाрджा рдЪिंрддाрдЬрдирдХ
рд╣ै। рд╡рд╣ीं рднूрдоि
рд╡िрддрд░рдг рдХी рд╡िрд╖рдорддाрдУं
рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे
рдоें рдмिрд╣ाрд░ рдоें
рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░рдпाрд╕ рдЕрддрддрдХ рдЕрдк्рд░рдпाрдк्рдд
рд░рд╣े рд╣ैं। рдЬिрд╕
рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЧ्рд░ाрдоीрдг
рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╣िंрд╕ा
рдк्рд░рддिрд╣िंрд╕ा рдЬ्рдпाрджा рд╣ुрдИ рд╣ै।
рдмिрд╣ाрд░
рдоें рдоौрдЬूрджा рднूрдоि
рд╕ुрдзाрд░ рдХे рдЙрдкाрдпों
рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें
рдПрдХрддा рдкрд░िрд╖рдж рдХी
рдоांрдЧ рд╣ै рдХि
рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдЧांрд╡
рдоें рдХृрд╖ि/рдЧैрд░
рдХृрд╖ि рдЖрдзाрд░िрдд рдЬीрд╡рди
рдЬीрдиे рд╡ाрд▓े 6 рд▓ाрдЦ
рдЖрд╡ाрд╕ीрдп рднूрдоिрд╣ीрди рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो
рди्рдпूрдирддрдо рджрд╕ рдбिрд╕рдоिрд▓
рдЖрд╡ाрд╕рднूрдоि рдЖрд╡ंрдЯिрдд рдХрд░рдиा। рдЗрд╕рдХे
рд▓िрдП рдЖрд╡ाрд╕рднूрдоि рдЕрдзिрдХाрд░
рдХाрдиूрди рдмрдиाрдиा। рднूрдоि
рд╣рджрдмंрджी рдХाрдиूрдиों рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди
рдХрд░рдиा рддрдеा рд╣рджрдмंрджी
рд╕ीрдоाрдУं рдХो рдХрдо
рдХрд░рдиा, рдЬिрд╕рдоें рдзाрд░्рдоिрдХ
рд╕्рдеाрдкрдиाрдПं рдПрд╡ं рдЪीрдиी
рдоीрд▓ों рдХो рд╢ाрдоिрд▓
рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХे।
рд╣рджрдмंрджी рд╕े рдлाрдЬिрд▓
рднूрдоि рдХे рд╡िрддрд░рдг
рдХрд░рдиा। рдмिрд╣ाрд░ рдХाрд╢्рддрдХाрд░ी
рдЬोрдд рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1973 рдХे
рдЕрдиुрд░ूрдк рдиाрдоांрддрд░рдг рдоैрдиुрдПрд▓ рддैрдпाрд░
рдХрд░рдиा рддрдеा рдПрдХ
рд╕рдордпрдмрдж्рдз рд╕ीрдоा рдоें
рд╕рднी рднू рдЕрдзिрдХाрд░
рдЕрднिрд▓ेрдЦों рдоें рдиाрдоांрддрд░рдг
рдХрд░рдиा। рдЦाрд╕рдорд╣рд▓ рднूрдоि
рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХी
рд╢рд░्рддों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░
рдЗрд╕рдХी рдоौрдЬूрджा рд╕्рдеिрддि
рдкрд░ рдкुрдиः рд╡िрдЪाрд░
рдХрд░рдиा рддрдеा рдорд╣ाрджрд▓िрдд
рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे
рддрд╣рдд рднूрдоिрд╣ीрди рдкрд░िрд╡ाрд░ों
рдоें рд╡ाрд╕рд╕्рдеाрди рдЖрд╡ंрдЯрди
рд╣ेрддु рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░рд╡ाрдиा।
рдЧैрд░ рдордЬрд░ूрдЖ рдЦाрд╕
рднूрдоि рдкрд░ рдмреЬे
рднूрдзाрд░िрдпों рдХा рдХрдм्рдЬा
рд╣рдЯाрдиा рдПрд╡ं рднूрдоिрд╣ीрди
рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдоें рдХृрд╖ि
рдпोрдЧ्рдп рднूрдоि рдХा
рд╡िрддрд░рдг рдХрд░рдиा। рднूрджाрди
рдпрдЬ्рдЮ рд╕рдоिрддि рдж्рд╡ाрд░ा
рд╡िрддрд░िрдд рдХी рдЧрдИ
рднूрдоि рдкрд░ рд╕рднी
рдкрд░्рдЪाрдзाрд░ी рднूрджाрди рдХिрд╕ाрдиों рдХा
рдХрдм्рдЬा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा
рдПрд╡ं рджाрдЦिрд▓ рдЦाрд░िрдЬ
рдХрд░рдиा। рднूрджाрди рдоें
рдк्рд░ाрдк्рдд рдЕрдпोрдЧ्рдп рдХрд░ाрд░ рджी
рдЧрдИ рднूрдоि рдХा
рдкрддा рд▓рдЧाрдХрд░ рднूрдоिрд╣ीрдиों
рдоें рд╡िрддрд░िрдд рдХрд░рдиा।
рд░ाрдЬ्рдп рдоें рднूрдоि
рдЖрдпोрдЧ рдХा рдЧрдарди
рдХрд░ рд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░
рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рдЬिрд╕рд╕े
рднूрдоि рд╕ुрдзाрд░ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо
рдХो рддेрдЬी рдХे
рд╕ाрде рд▓ाрдЧू рдХिрдпा
рдЬा рд╕рдХे।
рд╡рд░िрд╖्рда
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддा рд░рдгрдЬीрд╡ , рднोрдЬрди
рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░
рд▓ोрдХ рдкрд░िрд╖рдж рд╕े
рдЬुреЬे рд░ूрдкेрд╢, рдЬрди
рдЖंрджोрд▓рдиों рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп
рд╕рдорди्рд╡рдпрдХ рдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп
рд╕ंрдпोрдЬрдХ рдХाрдоाрдпрдиी рд╕्рд╡ाрдоी, рдк्рд░ो0
рдЬाрд╡ेрдж рдЕрдЦ्рддрд░, рдк्рд░ो0
рд╡िрдирдп рдХंрда, рдлाрджрд░
рдлिрд▓िрдк рдоंрдерд░ा,рдЕрдзिрд╡рдХ्рддा
рдиीрддिрд░ंрдЬрди рдЭा рд╕рдоेрдд
рд╢рд╣рд░ рдХे рдХрдИ
рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡िрдпों рдиे рд╢ाрдоिрд▓
рд╣ोрдХрд░ рд╡िрдЪाрд░ рд╡्рдпрдХ्рдд
рдХिрдП।
Alok
Kumar

