ЁЯФ┤ India : рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ | ЁЯФ┤ Bihar : рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкी | ЁЯФ┤ Bihar: рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╡ाрд░्рдб рдиंрдмрд░ 45 рдоें рдкрд╣ुंрдЪे | ЁЯФ┤ Bihar: рдбॉ. рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд | ЁЯФ┤ India : рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо

рд╢рдиिрд╡ाрд░, 16 рдордИ 2026

India : рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо

рд╡рдЯ рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рд╡्рд░рдд рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░, рдк्рд░ेрдо, рдиिрд╖्рдаा рдФрд░ рд╡ैрд╡ाрд╣िрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХी рдордЬрдмूрддी рдХा рдк्рд░рддीрдХ рднी

рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдоाрдиे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рдЯ рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рд╡्рд░рдд рдХो рд╢рдиिрд╡ाрд░ рдХो рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рдкूрд░े рд╢्рд░рдж्рдзा, рднрдХ्рддि рдФрд░ рд╡िрдзि-рд╡िрдзाрди рдХे рд╕ाрде рдордиाрдпा। рд╢рд╣рд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЧांрд╡ों рддрдХ рд╡рдЯ рд╡ृрдХ्рд╖ों рдХे рдиीрдЪे рд╕ुрдмрд╣ рд╕े рд╣ी рдкूрдЬा-рдЕрд░्рдЪрдиा рдХा рд╕िрд▓рд╕िрд▓ा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рд╕ुрд╣ाрдЧिрди рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рдкрддि рдХी рд▓ंрдмी рдЖрдпु, рд╕ुрдЦ-рд╕рдоृрдж्рдзि рдФрд░ рдЕрдЦंрдб рд╕ौрднाрдЧ्рдп рдХी рдХाрдордиा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡्рд░рдд рд░рдЦा рддрдеा рд╡рдЯ рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдоाрддा рдХी рдЖрд░ाрдзрдиा рдХी। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдоंрджिрд░ों рдФрд░ рд╡рдЯ рд╡ृрдХ्рд╖ों рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХी рднाрд░ी рднीрдб़ рдЙрдордб़ी рд░рд╣ी। рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рднрдХ्рддिрдордп рдмрдиा рд╣ुрдЖ рдеा।

рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рд╣ोрддे рд╣ी рдорд╣िрд▓ाрдПं рдирдП рд╡рд╕्рдд्рд░ рдФрд░ рд╕ोрд▓рд╣ рд╢्рд░ृंрдЧाрд░ рдзाрд░рдг рдХрд░ рдкूрдЬा рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХे рд╕ाрде рд╡рдЯ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХे рдиीрдЪे рдкрд╣ुंрдЪрдиे рд▓рдЧी рдеीं। рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд╣ाрдеों рдоें рдкूрдЬा рдХी рдеाрд▓िрдпां рдеीं, рдЬिрдирдоें рд╣рд▓рд╡ा-рдкूрдб़ी, рдЧुрдб़, рднीрдЧा рд╣ुрдЖ рдЪрдиा, рдЖрдЯे рд╕े рдмрдиी рдоिрдаाрдЗрдпां, рдХुрдордХुрдо, рд░ोрд▓ी, рдЕрдХ्рд╖рдд, рдзूрдк, рдШी рдХा рджीрдкрдХ, рдЬрд▓, рдкाрди рдХे рдкрдд्рддे рддрдеा рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдлрд▓ рд╢ाрдоिрд▓ рдеे। рд╡्рд░рддी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡рдЯ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХी рдЬрдб़ рдоें рдЬрд▓ рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░ рдкूрдЬा-рдЕрд░्рдЪрдиा рдХी। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╡ृрдХ्рд╖ рдХे рддрдиे рдкрд░ рдХрдЪ्рдЪे рд╕ूрдд рдпा рдзाрдЧे рдХो рд▓рдкेрдЯрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕рдХी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдХी рдЧрдИ।

рдХрдИ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рд╕ाрдд рдмाрд░, рдХुрдЫ рдиे 21 рдмाрд░ рддो рдХрдИ рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдиे 51 рдФрд░ 108 рдмाрд░ рддрдХ рд╡рдЯ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдХрд░ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ी рдФрд░ рдкрддि рдХी рджीрд░्рдШाрдпु рдХी рдХाрдордиा рдХी। рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рдЖрд╕्рдеा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣ी рдеी। рдкूрдЬा рдХे рджौрд░ाрди рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рд╡рдЯ рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдоाрддा рдХे рдЧीрдд рднी рдЧाрдП, рдЬिрд╕рд╕े рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдФрд░ рднी рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╣ो рдЙрдаा।

рдкूрдЬा рд╕्рдерд▓ों рдкрд░ рдкुрд░ोрд╣िрддों рдж्рд╡ाрд░ा рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд╡рдЯ рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рд╡्рд░рдд рдХी рдХрдеा рд╕ुрдиाрдИ рдЧрдИ। рдХрдеा рдоें рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдкрддिрд╡्рд░рддा рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдиे рдЕрдкрдиे рддрдк, рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдФрд░ рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо рдХे рдмрд▓ рдкрд░ рдпрдорд░ाрдЬ рд╕े рдЕрдкрдиे рдкрддि рд╕рдд्рдпрд╡ाрди рдХे рдк्рд░ाрдг рд╡ाрдкрд╕ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдП рдеे। рдпрд╣ рдХрдеा рднाрд░рддीрдп рдиाрд░ी рдХे рджृрдв़ рд╕ंрдХрд▓्рдк, рдд्рдпाрдЧ рдФрд░ рдкрддि рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдорд░्рдкрдг рдХा рдЕрдж्рднुрдд рдЙрджाрд╣рд░рдг рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдХрдеा рд╕ुрдирдиे рдХे рдмाрдж рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рдФрд░ рд╕рдд्рдпрд╡ाрди рдХी рдкूрдЬा рдХрд░ рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рдоांрдЧा।

рд╡рдЯ рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рд╡्рд░рдд рдХा рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рднी рдЕрдд्рдпंрдд рд╡िрд╢ेрд╖ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣िंрджू рдоाрди्рдпрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡рдЯ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХो рдд्рд░िрджेрд╡ рдм्рд░рд╣्рдоा, рд╡िрд╖्рдгु рдФрд░ рдорд╣ेрд╢ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЬрдб़ рдоें рдм्рд░рд╣्рдоा, рддрдиे рдоें рд╡िрд╖्рдгु рдФрд░ рд╢ाрдЦाрдУं рдоें рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХा рд╡ाрд╕ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рд╡рдЯ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХी рдкूрдЬा рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╕ुрдЦ, рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдзि рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╡्рд░рдд рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣िрдд рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

рд╢рд╣рд░ों рдХे рдкाрд░्рдХों, рдоंрджिрд░ рдкрд░िрд╕рд░ों рдФрд░ рдЧांрд╡ों рдХे рдкुрд░ाрдиे рдмрд░рдЧрдж рдХे рдкेрдб़ों рдХे рдиीрдЪे рд╕ुрдмрд╣ рд╕े рд╣ी рдоेрд▓े рдЬैрд╕ा рджृрд╢्рдп рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣ा рдеा। рдХрд╣ीं рдорд╣िрд▓ाрдПं рд╕рдоूрд╣ рдмрдиाрдХрд░ рдкूрдЬा рдХрд░ рд░рд╣ी рдеीं рддो рдХрд╣ीं рдХрдеा рд╢्рд░рд╡рдг рдоें рд▓ीрди рдеीं। рдкूрдЬा рд╕्рдерд▓ों рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╢्рд░ृंрдЧाрд░ рд╕ाрдордЧ्рд░ी, рдлрд▓ рдФрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдХी рджुрдХाрдиों рдкрд░ рднी рдЕрдЪ्рдЫी рдЦाрд╕ी рднीрдб़ рд░рд╣ी। рдмрдЪ्рдЪों рдоें рднी рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рджेрдЦा рдЧрдпा। рдорд╣िрд▓ाрдПं рдЬрд╣ां рдкूрдЬा-рдкाрда рдоें рд╡्рдпрд╕्рдд рдеीं, рд╡рд╣ीं рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдЖрдП рдмрдЪ्рдЪे рдЦेрд▓рдХूрдж рдФрд░ рдЙрдЫрд▓рдХूрдж рдоें рдордЧ्рди рджिрдЦाрдИ рджिрдП।

рдЧांрд╡ों рдоें рдпрд╣ рдкрд░्рд╡ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд▓ोрдХрдЧीрддों рдФрд░ рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдкूрдЬा рдХे рд╕ाрде рдордиाрдпा рдЧрдпा। рдХрдИ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХो рд╕िंрджूрд░ рд▓рдЧाрдХрд░ рдЕрдЦंрдб рд╕ौрднाрдЧ्рдп рдХी рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПं рджीं। рдкूрдЬा рдХे рдмाрдж рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдХा рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рд▓िрдпा рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд╕ुрдЦ-рд╕рдоृрдж्рдзि рдХी рдХाрдордиा рдХी।

рджिрдирднрд░ рдиिрд░्рдЬрд▓ा рдпा рдлрд▓ाрд╣ाрд░ рд╡्рд░рдд рд░рдЦрдиे рдХे рдмाрдж рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рд╢ाрдо рдЕрдерд╡ा рддीрд╕рд░े рдкрд╣рд░ рдкूрдЬा рд╕ंрдкрди्рди рдХрд░ рдоीрдаा рднोрдЬрди рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा। рдХрдИ рдШрд░ों рдоें рдЦाрд╕ рддौрд░ рдкрд░ рдЦीрд░, рдкूрдб़ी, рдкुрдЖ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╡्рдпंрдЬрди рдмрдиाрдП рдЧрдП। рд╡्рд░рдд рдкूрд░्рдг рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рд╕ंрддोрд╖ рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзा рдХी рдЪрдордХ рд╕ाрдл рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣ी рдеी।

рд╡рдЯ рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рд╡्рд░рдд рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░, рдк्рд░ेрдо, рдиिрд╖्рдаा рдФрд░ рд╡ैрд╡ाрд╣िрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХी рдордЬрдмूрддी рдХा рдк्рд░рддीрдХ рднी рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдордп рдоें рднी рдЗрд╕ рдкрд░्рд╡ рдХे рдк्рд░рддि рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдЖрд╕्рдеा рдФрд░ рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдмрджрд▓рддे рджौрд░ рдоें рднी рдорд╣िрд▓ाрдПं рдкूрд░े рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзा рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рдиिрднा рд░рд╣ी рд╣ैं, рдЬो рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдФрд░ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : рдоाрдирд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рд╕ंрднрд╡

 16 рдордИ : рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдк्рд░ेрд░рдгा рдФрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХा рджिрд╡рд╕

16 рдордИ рдХा рджिрди рд╡िрд╢्рд╡ рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं, рдорд╣ाрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ों рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгाрджाрдпрдХ рдк्рд░рд╕ंрдЧों рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕े рд╕ीрдЦ рд▓ेрдиे, рд╡рд░्рддрдоाрди рдХो рд╕рдордЭрдиे рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓िрдП рдирдП рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓ेрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै। рдХिрд╕ी рднी рджिрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдХेрд╡рд▓ рдХैрд▓ेंрдбрд░ рдХी рдПрдХ рддाрд░ीрдЦ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рд╕े рдЬुрдб़ी рдШрдЯрдиाрдПँ, рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ рдФрд░ рд╕ंрджेрд╢ рдЙрд╕े рдпाрджрдЧाрд░ рдмрдиाрддे рд╣ैं। 16 рдордИ рднी рдРрд╕ा рд╣ी рдПрдХ рджिрди рд╣ै, рдЬो рд░ाрдЬрдиीрддि, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╕рдоाрдЬ, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рдЕрдиेрдХ рдЖрдпाрдоों рдХो рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рд╕рдоेрдЯे рд╣ुрдП рд╣ै।

рднाрд░рдд рдХे рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджिрди

рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें 16 рдордИ рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеाрди рд╣ै। рд╡рд░्рд╖ 2014 рдоें рдЗрд╕ी рджिрди рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдХे рдкрд░िрдгाрдо рдШोрд╖िрдд рд╣ुрдП рдеे, рдЬिрд╕рдиे рджेрд╢ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рджिрд╢ा рдмрджрд▓ рджी। рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдиे рдкूрд░्рдг рдмрд╣ुрдордд рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рдПрдХ рдирдпा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрдз्рдпाрдп рд╢ुрд░ू рдХिрдпा। рдпрд╣ рдЪुрдиाрд╡ рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рд╢рдХ्рддि, рдЬрдирддा рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдЖрдХांрдХ्рд╖ा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдоाрдиा рдЧрдпा। рдХрд░ोрдб़ों рдорддрджाрддाрдУं рдиे рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдХрд░ рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХिрдпा рдХि рднाрд░рдд рдХा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рджुрдиिрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рдордЬрдмूрдд рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै।

рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдХेрд╡рд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдмрдиाрдиे рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЬрдирддा рдХी рднाрд╡рдиाрдУं, рдЙрдо्рдоीрджों рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рдк्рд░рддिрдмिंрдм рднी рд╣ोрддे рд╣ैं। 16 рдордИ рд╣рдоें рдпрд╣ рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдЬрдирддा рд╣ी рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╢рдХ्рддि рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХा рдордд рджेрд╢ рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рд╕िрдХ्рдХिрдо рд░ाрдЬ्рдп рджिрд╡рд╕

16 рдордИ рдХो рднाрд░рдд рдХे рд╕ुंрджрд░ рдФрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░ाрдЬ्рдп рд╕िрдХ्рдХिрдо рдХा рд╕्рдеाрдкрдиा рджिрд╡рд╕ рднी рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд░्рд╖ 1975 рдоें рд╕िрдХ्рдХिрдо рднाрд░рдд рдХा 22рд╡ाँ рд░ाрдЬ्рдп рдмрдиा рдеा। рд╣िрдоाрд▓рдп рдХी рдЧोрдж рдоें рдмрд╕ा рд╕िрдХ्рдХिрдо рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ुंрджрд░рддा, рдЬैрд╡ рд╡िрд╡िрдзрддा, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢्рд╡рднрд░ рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХी рд╢ांрдд рд╡ाрджिрдпाँ, рдмрд░्рдл рд╕े рдврдХे рдкрд░्рд╡рдд рдФрд░ рдмौрдж्рдз рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд▓ोрдЧों рдХो рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।

рд╕िрдХ्рдХिрдо рдиे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдЙрджाрд╣рд░рдг рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХा рдкрд╣рд▓ा рдкूрд░्рдг рдЬैрд╡िрдХ рдЦेрддी рд╡ाрд▓ा рд░ाрдЬ्рдп рдмрдиा। рдпрд╣ाँ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЙрд░्рд╡рд░рдХों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдмंрдж рдХрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЦेрддी рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рд╕े рдХिрд╕ाрдиों рдХी рдЖрдп рдмрдв़ी рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХो рднी рд▓ाрдн рдоिрд▓ा। 16 рдордИ рдХा рджिрди рд╣рдоें рдк्рд░рдХृрддि рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдФрд░ рд╕рддрдд рд╡िрдХाрд╕ рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै।

рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा

рдоाрдирд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рд╕ंрднрд╡ рд╣ुрдЖ рд╣ै। 16 рдордИ рд╣рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ोрдЪ рдФрд░ рдирдИ рдЦोрдЬों рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै। рдЖрдЬ рдХा рдпुрдЧ рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХ्рд░ांрддि рдХा рдпुрдЧ рд╣ै। рдоोрдмाрдЗрд▓, рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ, рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдФрд░ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдиे рдЬीрд╡рди рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмрджрд▓ рджिрдпा рд╣ै। рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдиे рдЪिрдХिрдд्рд╕ा, рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕ंрдЪाрд░ рдФрд░ рдХृрд╖ि рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЕрдж्рднुрдд рдк्рд░рдЧрддि рдХी рд╣ै।                                        

рдЗрд╕ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╣рдо рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╕े рджूрд░ рд░рд╣рдХрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЕрдкрдиाрдПँрдЧे। рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рдпुрд╡ा рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╢рдХ्рддि рд╣ैं। рдпрджि рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рдФрд░ рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓े рддो рд╡े рджेрд╢ рдХो рдирдИ рдКँрдЪाрдЗрдпों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╕ंрджेрд╢

16 рдордИ рдХेрд╡рд▓ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рджिрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рдоूрд▓्рдпों рдХो рдпाрдж рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рд╣ै। рджुрдиिрдпा рдоें рдЖрдЬ рднी рдЧрд░ीрдмी, рдЕрд╢िрдХ्рд╖ा, рднेрджрднाрд╡ рдФрд░ рд╣िंрд╕ा рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рдоौрдЬूрдж рд╣ैं। рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рд╕рдоाрдЬ рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рджाрдпिрдд्рд╡ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЬрд░ूрд░рддрдоंрджों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░े рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдк्рд░ेрдо, рднाрдИрдЪाрд░ा рддрдеा рд╕рдж्рднाрд╡ рдмрдиाрдП рд░рдЦे।

рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рд╕ेрд╡ा рд╣ै। рдпрджि рд╣рдо рдХिрд╕ी рдЧрд░ीрдм рдХी рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं, рдХिрд╕ी рджुрдЦी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░ рдоुрд╕्рдХाрди рд▓ाрддे рд╣ैं рдпा рдХिрд╕ी рдмрдЪ्рдЪे рдХो рд╢िрдХ्рд╖ा рджिрд▓ाрдиे рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдпрд╣ी рд╕рдЪ्рдЪी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ेрд╡ा рд╣ै। 16 рдордИ рд╣рдоें рджूрд╕рд░ों рдХे рд▓िрдП рдЬीрдиे рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै।

рдпुрд╡ा рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдирдП рдЕрд╡рд╕рд░

рднाрд░рдд рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдпुрд╡ा рджेрд╢ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпुрд╡ाрдУं рдХे рдкाрд╕ рдКрд░्рдЬा, рдк्рд░рддिрднा рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ोрддी рд╣ै। 16 рдордИ рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै рдХि рд╡े рдХेрд╡рд▓ рдиौрдХрд░ी рдкाрдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рди рд░рд╣ें, рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиे рдХौрд╢рд▓ рдФрд░ рдоेрд╣рдирдд рд╕े рдирдП рдЕрд╡рд╕рд░ рдкैрджा рдХрд░ें। рдЖрдЬ рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо рдФрд░ рд╕्рд╡рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рдЕрдиेрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЦुрд▓े рд╣ैं।

рдпुрд╡ा рдпрджि рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди, рдИрдоाрдирджाрд░ी рдФрд░ рдоेрд╣рдирдд рдХो рдЕрдкрдиाрдПँ рддो рд╡े рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рджेрд╢ рджोрдиों рдХो рдмрджрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЦेрд▓, рд╢िрдХ्рд╖ा, рддрдХрдиीрдХ, рдХрд▓ा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ेрд╡ा—рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднाрд░рддीрдп рдпुрд╡ाрдУं рдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░рддिрднा рдХा рд▓ोрд╣ा рдордирд╡ाрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдЕрдкрдиे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдорд░्рдкिрдд рд░рд╣рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै।

рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा

рдЖрдЬ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди, рдк्рд░рджूрд╖рдг рдФрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХी рдХрдоी рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рдмрдв़рддे рддाрдкрдоाрди, рдШрдЯрддे рдЬंрдЧрд▓ рдФрд░ рджूрд╖िрдд рдирджिрдпाँ рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХे рд▓िрдП рдЧंрднीрд░ рдЦрддрд░ा рдмрди рд░рд╣ी рд╣ैं। 16 рдордИ рд╣рдоें рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рдк्рд░рддि рдЬाрдЧрд░ूрдХ рд╣ोрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрддा рд╣ै।

рд╣рдоें рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдкेрдб़ рд▓рдЧाрдиे, рдЬрд▓ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХрд░рдиे рдФрд░ рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдк्рд░рдХृрддि рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЬीрд╡рди рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै। рдпрджि рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣ेрдЧा, рддрднी рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीрдв़िрдпाँ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣ेंрдЧी।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

16 рдордИ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд▓ोрдХрддंрдд्рд░, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдоाрдирд╡рддा рдФрд░ рдк्рд░рдХृрддि рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░ेрд░рдгाрджाрдпрдХ рджिрд╡рд╕ рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рдХрд░्рддрд╡्рдпों рдХो рд╕рдордЭрдиे, рд╕рдоाрдЬ рдХे рдк्рд░рддि рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдиिрднाрдиे рдФрд░ рджेрд╢ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдпोрдЧрджाрди рджेрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै।

рд╣рдоें рдЗрд╕ рджिрди рдпрд╣ рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╣рдо рд╢िрдХ्рд╖ा, рдИрдоाрдирджाрд░ी, рдоेрд╣рдирдд рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдЪрд▓ेंрдЧे। рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрдПँрдЧे, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ेंрдЧे рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдк्рд░ेрдо рддрдеा рднाрдИрдЪाрд░े рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेंрдЧे। рдЬрдм рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдкрдиे рдХрд░्рддрд╡्рдп рдХो рд╕рдордЭेрдЧा, рддрднी рднाрд░рдд рдПрдХ рдордЬрдмूрдд, рд╕рдоृрдж्рдз рдФрд░ рд╡िрдХрд╕िрдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдмрди рд╕рдХेрдЧा।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░, 15 рдордИ 2026

UP: рд╕ीрдПрдирдЖрдИ рдХे рднूрдоाрдлिрдпा рдиे рдоुрд░्рджों рдХो рднी рдирд╣ीं рдЫोрдб़ा

рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рд╕े рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдиिрд░्рджोрд╖ рдоोрдЬेрд╕ рд╣ैं

рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рд╕े рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдиिрд░्рджोрд╖ рдоोрдЬेрд╕ рд╣ैं.рдЗрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЦोрдЬी рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХी рдЬाрддी рд╣ै.рдк्рд░ोрдЯेрд╕्рдЯेрдЯ рдоिрд╢рди рдХे рдкाрд╕ рдХाрдлी рдЬрдоीрди рд╣ै.рдЗрди рдЬрдоीрдиों рдХो рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░рдЦрдиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ीрдПрдирдЖрдИ рдХे рдкाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ै.рдирддीрдЬा рдЬिрд╕рдХो рд╣ाрде рд▓рдЧрддा рд╣ै рд╡рд╣ рдЬрдоीрди рдмेрдЪрдХрд░ рдоाрд▓ाрдоाрд▓ рд╣ो рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै.

рдирд╡ीрдирддрдо рдЦोрдЬ рдиिрд░्рджोрд╖ рдоोрдЬेрд╕ рдХा рд╣ै.рд╡े рдмрддाрддे рд╣ै рдХि рдпे рд╣ैं рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рдХा рдИрд╕ाрдИ рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрди рдЬिрд╕рдХो рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рдХे рдк्рд░ॉрдкрд░्рдЯी рдСрдлिрд╕рд░ рдоॉрд░िрд╕ рдХ्рд▓ाрдЗрдоेंрдЯ рдиे рдмेрдЪ рдЦाрдпा,,рдЖрд░ोрдк рд╣ै рдХि рд╕ीрдПрдирдЖрдИ рдХे рдЗрд╕ рднूрдоाрдлिрдпा рдиे рдоुрд░्рджों рдХो рднी рдирд╣ीं рдЫोрдб़ा рдФрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рдбेрдв़ рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпा рдПрдбрд╡ांрд╕ рд▓े рд▓िрдпा рд╣ै рдРрд╕ा рдЖрд░ोрдк рдЗрди рдкрд░ рд╣ै,,рдЕрд░े рднाрдИ рдЬिंрджा рд▓ोрдЧों рдХो рддो рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рддे рд╣ी рд░рд╣рддे рд╣ो рдоुрд░्рджों рдХो рддो рдЪैрди рд╕े рд╕ोрдиे рджो,.

рд╣ाрд▓ рдХे рджिрдиों рдоें рдЪрд░्рдЪ рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों, рдоिрд╢рдирд░ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХी рдЬрдоीрдиों рдФрд░ рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрдиों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХрдИ рддрд░рд╣ рдХे рд╡िрд╡ाрдж рд╕ाрдордиे рдЖрддे рд░рд╣े рд╣ैं। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХे рдХрдИ рд╢рд╣рд░ों рдоें рдИрд╕ाрдИ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХी рдЬрдоीрдиों рдкрд░ рдХрдм्рдЬा, рдмिрдХ्рд░ी, рдлрд░्рдЬी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी рдЬैрд╕े рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрддाрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХा рд╡िрд╖рдп рдмрдиे рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдХ्рд░рдо рдоें рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рд╕े рдЬुрдб़े рдЦोрдЬी рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдиिрд░्рджोрд╖ рдоोрдЬेрд╕ рдиे рдПрдХ рдЧंрднीрд░ рдоाрдорд▓ा рдЙрдаाрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рд╕्рдеिрдд рдИрд╕ाрдИ рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрди рдХी рдЬрдоीрди рдХो рд▓ेрдХрд░ рдмрдб़े рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдП рдЧрдП рд╣ैं।

рдиिрд░्рджोрд╖ рдоोрдЬेрд╕ рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЪрд░्рдЪ, рдоिрд╢рди рдФрд░ рдИрд╕ाрдИ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рд╕े рдЬुрдб़े рдоाрдорд▓ों рдкрд░ рдЦोрдЬी рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХрд░рддे рд░рд╣े рд╣ैं। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдк्рд░ोрдЯेрд╕्рдЯेंрдЯ рдоिрд╢рди рдФрд░ рдЪрд░्рдЪ рд╕े рдЬुрдб़ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХे рдкाрд╕ рджेрд╢рднрд░ рдоें рдмрдб़ी рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЬрдоीрдиें рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрди рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों рдХो рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдвंрдЧ рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХी рдХोрдИ рдордЬрдмूрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдирд╣ीं рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕ीрдПрдирдЖрдИ рдпाрдиी Church of North India рдкрд░ рдпрд╣ рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХी рдХрдИ рд╕ंрдкрдд्рддिрдпां рдЙрдЪिрдд рдиिрдЧрд░ाрдиी рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рд╡िрд╡ाрджों рдоें рдлंрд╕ рдЧрдИ рд╣ैं।

рдиिрд░्рджोрд╖ рдоोрдЬेрд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдХрдИ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдЪрд░्рдЪ рдХी рдЬрдоीрдиों рдХा рд░िрдХॉрд░्рдб рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдирд╣ीं рд╣ै। рдХрд╣ीं рдкुрд░ाрдиी рдлाрдЗрд▓ें рдЧाрдпрдм рд╣ैं, рддो рдХрд╣ीं рд╕ीрдоांрдХрди рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдлाрдпрджा рднूрдоाрдлिрдпा, рджрд▓ाрд▓ рдФрд░ рдХुрдЫ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рд▓ोрдЧ рдЙрдаा рд░рд╣े рд╣ैं। рдЖрд░ोрдк рдпрд╣ рднी рд▓рдЧाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЪрд░्рдЪ рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХुрдЫ рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╣ी рдиिрдЬी рд▓ाрдн рдХे рд▓िрдП рдЬрдоीрдиों рдХे рд╕ौрджों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЪрд░्рдЪ рдХी рдЬрдоीрдиों рдХी рдмिрдХ्рд░ी рдФрд░ рдХрдм्рдЬे рдХे рдоाрдорд▓े рд╕ाрдордиे рдЖрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं।

рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рдХा рддाрдЬा рдоाрдорд▓ा рднी рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдХे рдЖрд░ोрдкों рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рдмрддाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдиिрд░्рджोрд╖ рдоोрдЬेрд╕ рдиे рджाрд╡ा рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рд╕्рдеिрдд рдИрд╕ाрдИ рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрди рдХी рдЬрдоीрди рдХो рдмेрдЪрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЧрдИ। рдЖрд░ोрдкों рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рдоॉрд░िрд╕ рдХ्рд▓ाрдЗрдоेंрдЯ рдиाрдордХ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рдк्рд░ॉрдкрд░्рдЯी рдСрдлिрд╕рд░ рдмрддाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдоोрдЬेрд╕ рдХा рдЖрд░ोрдк рд╣ै рдХि рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрди рдЬैрд╕ी рдкрд╡िрдд्рд░ рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдЬрдЧрд╣ рдХो рднी рдирд╣ीं рдЫोрдб़ा рдЧрдпा рдФрд░ рд╡рд╣ां рдХी рдЬрдоीрди рдХा рд╕ौрджा рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ुрдЖ।

рд╕рдмрд╕े рдЧंрднीрд░ рдЖрд░ोрдк рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдХрдеिрдд рд╕ौрджे рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рдбेрдв़ рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдПрдбрд╡ांрд╕ рд▓िрдП рдЬाрдиे рдХी рдмाрдд рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрди рдЖрд░ोрдкों рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдкुрд╖्рдЯि рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдпा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЬांрдЪ рд╕े рд╣ोрдиा рдЕрднी рдмाрдХी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдоाрдорд▓ा рд╕ाрдордиे рдЖрдиे рдХे рдмाрдж рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рдмीрдЪ рдЪिंрддा рдФрд░ рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рджोрдиों рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣े рд╣ैं। рд▓ोрдЧों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрджि рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрди рдЬैрд╕ी рдЬрдЧрд╣ों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдПрдЧी, рддो рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддрдиाрд╡ рднी рдкैрджा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рдоें рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрди рдХेрд╡рд▓ рдЬрдоीрди рдХा рдЯुрдХрдб़ा рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрддा, рдмрд▓्рдХि рд╡рд╣ рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рд╕्рдоृрддि рдХा рд╕्рдеाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡рд╣ां рд╕рдоुрджाрдп рдХे рджिрд╡ंрдЧрдд рд▓ोрдЧों рдХो рджрдлрдиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рдЙрдирдХी рдпाрдж рдоें рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдпрджि рдХिрд╕ी рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрди рдХी рдЬрдоीрди рдХी рдЦрд░ीрдж-рдмिрдХ्рд░ी рдпा рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХी рдЦрдмрд░ рдЖрддी рд╣ै, рддो рдпрд╣ рд▓ोрдЧों рдХी рдзाрд░्рдоिрдХ рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдиिрд░्рджोрд╖ рдоोрдЬेрд╕ рдиे рдЕрдкрдиी рдЯिрдк्рдкрдгी рдоें рдХрд╣ा рдХि “рдЬिंрджा рд▓ोрдЧों рдХो рддो рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рддे рд╣ी рд░рд╣рддे рд╣ो, рдоुрд░्рджों рдХो рддो рдЪैрди рд╕े рд╕ोрдиे рджो।” рдпрд╣ рдХрдерди рдХेрд╡рд▓ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЪрд░्рдЪ рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкрд░ рдЧंрднीрд░ рдк्рд░рд╢्рди рднी рдЦрдб़ा рдХрд░рддा рд╣ै।

рджрд░рдЕрд╕рд▓, рднाрд░рдд рдоें рдХрдИ рдЪрд░्рдЪ рдФрд░ рдоिрд╢рдирд░ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХे рдкाрд╕ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХे рд╕рдордп рд╕े рдоिрд▓ी рдмрдб़ी-рдмрдб़ी рдЬрдоीрдиें рд╣ैं। рд╕рдордп рдмीрддрдиे рдХे рд╕ाрде рдЗрди рдЬрдоीрдиों рдХा рдоूрд▓्рдп рдмрд╣ुрдд рдмрдв़ рдЧрдпा рд╣ै। рд╢рд╣рд░ों рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рд░िрдпрд▓ рдПрд╕्рдЯेрдЯ рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХे рдмрдв़рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЗрди рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों рдкрд░ рднूрдоाрдлिрдпाрдУं рдХी рдирдЬрд░ рд░рд╣рддी рд╣ै। рдпрджि рд░िрдХॉрд░्рдб рдордЬрдмूрдд рди рд╣ो, рддो рд╡िрд╡ाрдж рдкैрджा рд╣ोрдиा рдЖрд╕ाрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдоें рдлрд░्рдЬी рдХाрдЧрдЬाрдд рдмрдиाрдХрд░ рдпा рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рд╕े рд╕ांрдардЧांрда рдХрд░ рдЬрдоीрдиों рдХो рдмेрдЪрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ें рдХी рдЬाрддी рд░рд╣ी рд╣ैं।

рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдЪрд░्рдЪ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХो рдЕрдкрдиी рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों рдХा рдбिрдЬिрдЯрд▓ीрдХрд░рдг рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЬрдоीрдиों рдХा рд╕рд╣ी рд╕ीрдоांрдХрди, рдЕрдж्рдпрддрди рд░िрдХॉрд░्рдб, рдХाрдиूрдиी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рднाрд╡рдиा рдХे рднрд░ोрд╕े рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрджि рд╕рдордп рд░рд╣рддे рд╕рдЦ्рдд рдХрджрдо рдирд╣ीं рдЙрдаाрдП рдЧрдП, рддो рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдФрд░ рднी рд╡िрд╡ाрдж рд╕ाрдордиे рдЖ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХा рджूрд╕рд░ा рдкрдХ्рд╖ рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдкрд░ рд▓рдЧे рдЖрд░ोрдк рддрдм рддрдХ рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдп рдирд╣ीं рдоाрдиे рдЬा рд╕рдХрддे, рдЬрдм рддрдХ рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдЬांрдЪ рдкूрд░ी рди рд╣ो рдЬाрдП। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рдк्рд░рд╢ाрд╕рди, рдЪрд░्рдЪ рдк्рд░рдмंрдзрди рдФрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рдПрдЬेंрд╕िрдпां рдоिрд▓рдХрд░ рдоाрдорд▓े рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░ें। рдпрджि рдЖрд░ोрдк рд╕рд╣ी рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рддो рджोрд╖िрдпों рдкрд░ рдХाрдиूрдиी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП। рд╡рд╣ीं рдпрджि рдЖрд░ोрдк рдиिрд░ाрдзाрд░ рд╣ों, рддो рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рднी рд╕ाрдордиे рдЖрдиी рдЪाрд╣िрдП।

рдиिрд░्рджोрд╖ рдоोрдЬेрд╕ рдХी рдЦोрдЬी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдиे рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЪрд░्рдЪ рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдХा рдоुрдж्рджा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдоें рд▓ा рджिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рдХे рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрди рдХा рдоाрдорд▓ा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрди рддрдоाрдо рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЪेрддाрд╡рдиी рд╣ै рдЬिрдирдХी рд╕ंрдкрдд्рддिрдпां рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी рдФрд░ рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдЦрддрд░े рдоें рдкрдб़ рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рдерд▓ों рдФрд░ рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрдиों рдХी рдЧрд░िрдоा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рджोрдиों рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Bihar : рдЗрди рджिрдиों рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдХी рдХाрд▓ाрдмाрдЬाрд░ी рдХा рдПрдХ рдирдпा рдФрд░ рдЦрддрд░рдиाрдХ рддрд░ीрдХा

рдпрд╣ рдкूрд░ा рдЦेрд▓ рдмेрд╣рдж рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рддेрдЬी рд╕े рдлैрд▓рддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рд░ाрдЬрдзाрдиी рдкрдЯрдиा рдХे рджीрдШा рдЗрд▓ाрдХे рдоें рдЗрди рджिрдиों рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдХी рдХाрд▓ाрдмाрдЬाрд░ी рдХा рдПрдХ рдирдпा рдФрд░ рдЦрддрд░рдиाрдХ рддрд░ीрдХा рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рд╣ै। рдХрднी рдоुрдЦ्рдп рд╕рдб़рдХ рдкрд░ рдЦुрд▓ेрдЖрдо рдХोрд▓्рдб рдб्рд░िंрдХ्рд╕ рдХी рдмोрддрд▓ों рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдмिрдХрддा рджिрдЦाрдИ рджेрддा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХी рд╕рдЦ्рддी рдФрд░ рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдкंрдкों рдкрд░ рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рдХे рдЬाрд░ рдоें рддेрд▓ рджेрдиे рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧрдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдм рдзंрдзेрдмाрдЬों рдиे рдирдпा рд░ाрд╕्рддा рдиिрдХाрд▓ рд▓िрдпा рд╣ै। рд╡े рдоोрдЯрд░рд╕ाрдЗрдХिрд▓ рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╡ाрд╣рдиों рдХी рдЯंрдХी рдХो рдУрд╡рд░рдлुрд▓ рдХрд░ाрдХрд░ рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рд▓ाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдлिрд░ рджुрдХाрдиों рдпा рдЧुрдк्рдд рдаिрдХाрдиों рдкрд░ рдкाрдЗрдк рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдЙрд╕े рдмोрддрд▓ों рдоें рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдмेрдЪрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдкूрд░ा рдЦेрд▓ рдмेрд╣рдж рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рддेрдЬी рд╕े рдлैрд▓рддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рджीрдШा рдФрд░ рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ों рдкрд░ рдкाрди рджुрдХाрдиों, рдЧुрдордЯिрдпों рдФрд░ рдЫोрдЯे рдаेрд▓ों рдкрд░ рдХोрд▓्рдб рдб्рд░िंрдХ्рд╕ рдХी рдмोрддрд▓ों рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдЫिрдкाрдХрд░ рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै। рдЧ्рд░ाрд╣рдХों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХे рд▓िрдП рджुрдХाрдирджाрд░ рдмोрддрд▓ рдХे рдврдХ्рдХрди рдпा рдЯीрдк рдХो рдКрдкрд░ рдХी рдУрд░ рд░рдЦрддे рд╣ैं рддाрдХि рд╕ाрдоाрди्рдп рд▓ोрдЧों рдХो рдкрддा рди рдЪрд▓े, рд▓ेрдХिрди рдЬрд░ूрд░рддрдоंрдж рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдкрд╣рдЪाрди рд╕рдХें। рдпрд╣ рдЕрд╡ैрдз рдХाрд░ोрдмाрд░ рдЕрдм рдЧुрдк्рдд рд╕ंрдХेрддों рдФрд░ рдкрд╣рдЪाрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪрд▓ाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдмрддाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ 120 рд╕े 130 рд░ुрдкрдпे рдк्рд░рддि рд▓ीрдЯрд░ рддрдХ рдмेрдЪा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдпाрдиी рд╕рд░рдХाрд░ी рдХीрдордд рд╕े рдХाрдлी рдЕрдзिрдХ рджрд░ рдкрд░।

рдЕрд╕рд▓ рдоें рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдпा рдЕрдЪाрдирдХ рдкैрджा рдирд╣ीं рд╣ुрдИ। рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рд╕рдордп рд╕े рдкрдЯрдиा рдХे рдХрдИ рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдкंрдкों рдкрд░ рддेрд▓ рдХी рд╕ीрдоिрдд рдЖрдкूрд░्рддि рдХी рдЦрдмрд░ें рд╕ाрдордиे рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдХुрдЫ рдкंрдкों рдкрд░ рдмाрдЗрдХ рдЪाрд▓рдХों рдХो рдХेрд╡рд▓ 300 рд╕े 400 рд░ुрдкрдпे рддрдХ рдХा рд╣ी рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдХा рдлाрдпрджा рдЙрдаाрдХрд░ рдХाрд▓ाрдмाрдЬाрд░ी рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ो рдЧрдП рд╣ैं। рдкрд╣рд▓े рд╡े рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рдХे рдЬाрд░ рд▓ेрдХрд░ рд╕ीрдзे рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдкंрдк рдкрд╣ुंрдЪрддे рдеे, рд▓ेрдХिрди рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рдХे рдмाрдж рдкंрдк рдоाрд▓िрдХों рдиे рдмोрддрд▓ों рдФрд░ рдЬाрд░ рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рджेрдиा рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдзंрдзेрдмाрдЬों рдиे рдирдпा рддрд░ीрдХा рдиिрдХाрд▓ा—рд╡ाрд╣рди рдХी рдЯंрдХी рдлुрд▓ рдХрд░ाрдУ рдФрд░ рдлिрд░ рд╕ुрдирд╕ाрди рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдмोрддрд▓ों рдоें рдмेрдЪो।

рдпрд╣ рдзंрдзा рдХेрд╡рд▓ рдЧैрд░рдХाрдиूрдиी рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рднी рд╣ै। рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдЕрдд्рдпंрдд рдЬ्рд╡рд▓рдирд╢ीрд▓ рдкрджाрд░्рде рд╣ै। рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рдХी рдмोрддрд▓ों рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рд░рдЦрдиे рд╕े рдЖрдЧ рд▓рдЧрдиे рдХा рдЦрддрд░ा рдХрдИ рдЧुрдиा рдмрдв़ рдЬाрддा рд╣ै। рдЧрд░्рдоी, рдзूрдк, рд╕्рдеैрддिрдХ рдмिрдЬрд▓ी рдпा рдоाрдоूрд▓ी рдЪिंрдЧाрд░ी рднी рдмрдб़े рд╣ाрджрд╕े рдХा рдХाрд░рдг рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ै। рдХिрд╕ी рдкाрди рджुрдХाрди рдпा рднीрдб़рднाрдб़ рд╡ाрд▓े рдЗрд▓ाрдХे рдоें рдпрджि рдЖрдЧ рд▓рдЧ рдЬाрдП рддो рднाрд░ी рдЬрдирд╣ाрдиि рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдоाрдоूрд▓ी рдоुрдиाрдлे рдХे рд▓िрдП рд▓ोрдЧों рдХी рдЬाрди рдЬोрдЦिрдо рдоें рдбाрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं।

рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдмिрд╣ाрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдк्рд░рджूрд╖рдг рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдмोрд░्рдб рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рд╕рдЦ्рдд рдиिрд░्рджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХрд░ рдЪुрдХे рд╣ैं। рдиिрдпрдо рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рдХी рдмोрддрд▓ों, рдеैрд▓िрдпों рдпा рдХिрд╕ी рднी рдЕрдирдзिрдХृрдд рдХंрдЯेрдирд░ рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдФрд░ рдбीрдЬрд▓ рдмेрдЪрдиा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд рд╣ै। рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдкंрдк рдоाрд▓िрдХों рдХो рд╕ाрдл рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╡े рдХिрд╕ी рднी рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдХो рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рдмोрддрд▓ рдпा рдЬाрд░ рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рди рджें। рдХेрд╡рд▓ рдЖрдкाрддрдХाрд▓ीрди рд╕्рдеिрддि рдоें ISI рдоाрд░्рдХ рд╡ाрд▓े рдзाрддु рдХे рдХंрдЯेрдирд░ рдоें рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рдоाрдд्рд░ा рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЗрд╕ рд╕рдЦ्рддी рдХे рдкीрдЫे рдХेрд╡рд▓ рдиिрдпрдо рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рдЧंрднीрд░ рдЪिंрддा рд╣ै। рдХрдИ рдмाрд░ рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдЖрдЧрдЬрдиी рдФрд░ рдЖрдкрд░ाрдзिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдоें рднी рд╣ोрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЦुрд▓ेрдЖрдо рдмोрддрд▓ों рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдмिрдХрдиे рд╕े рдЕрд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддрдд्рд╡ों рдХो рдЖрд╕ाрдиी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдкुрд▓िрд╕ рд▓рдЧाрддाрд░ рдЫाрдкेрдоाрд░ी рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдЕрд╡ैрдз рдмिрдХ्рд░ी рд░ोрдХрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рджीрдШा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ों рдкрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдХी рд░ेрдб рд╣ुрдИ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдзंрдзेрдмाрдЬ рдирдП-рдирдП рддрд░ीрдХे рдЕрдкрдиाрдХрд░ рдмрдЪ рдиिрдХрд▓рддे рд╣ैं।

рдпрд╣ рднी рд╕рдЪ рд╣ै рдХि рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдХी рдХृрдд्рд░िрдо рдХिрд▓्рд▓рдд рдФрд░ рд╕ीрдоिрдд рдЖрдкूрд░्рддि рдЬैрд╕ी рд╕्рдеिрддिрдпां рдРрд╕े рдЕрд╡ैрдз рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддी рд╣ैं। рдЬрдм рдЖрдо рд▓ोрдЧों рдХो рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा, рддрдм рдордЬрдмूрд░ी рдоें рд╡े рдКंрдЪे рджाрдо рдкрд░ рднी рдЦрд░ीрджрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХा рдлाрдпрджा рдЙрдаाрдХрд░ рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдХाрд▓ा рдмाрдЬाрд░ рдЦрдб़ा рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЫाрдкेрдоाрд░ी рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдиिрдпрдоिрдд рдЖрдкूрд░्рддि рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдкрд░ рднी рдз्рдпाрди рджेрдиा рд╣ोрдЧा।

рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рднी рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдХрдИ рд▓ोрдЧ рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рд▓िрдП рдмोрддрд▓ рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдЦрд░ीрдж рд▓ेрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╡े рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╕рдордЭрддे рдХि рдпрд╣ рдХрджрдо рдХिрддрдиा рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдПрдХ рдЫोрдЯी рд╕ी рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी рдмрдб़ी рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдоें рдмрджрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╕рдб़рдХ рдХिрдиाрд░े рд░рдЦी рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдХी рдмोрддрд▓ें рдХिрд╕ी рдмрдо рд╕े рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ैं। рдпрджि рдХिрд╕ी рдмрдЪ्рдЪे рдиे рд╢рд░ाрд░рдд рдоें рдЖрдЧ рд▓рдЧा рджी рдпा рдХोрдИ рд╡ाрд╣рди рджुрд░्рдШрдЯрдиाрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ो рдЧрдпा, рддो рдкूрд░ा рдЗрд▓ाрдХा рдЦрддрд░े рдоें рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдк्рд░рд╢ाрд╕рди, рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдкंрдк рд╕ंрдЪाрд▓рдХों рдФрд░ рдЖрдо рдЬрдирддा—рддीрдиों рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдЕрд╡ैрдз рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХो рдЦрдд्рдо рдХिрдпा рдЬाрдП। рдкुрд▓िрд╕ рдХो рдиिрдпрдоिрдд рдиिрдЧрд░ाрдиी рдмрдв़ाрдиी рд╣ोрдЧी, рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдкंрдкों рдХो рдиिрдпрдоों рдХा рдХрдб़ाрдИ рд╕े рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рднी рдРрд╕े рдЕрд╡ैрдз рдзंрдзे рд╕े рджूрд░ी рдмрдиाрдиी рд╣ोрдЧी। рдХुрдЫ рд░ुрдкрдпे рдмрдЪाрдиे рдпा рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рд▓िрдП рдмोрддрд▓ рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдЦрд░ीрджрдиा рдЦुрдж рдЕрдкрдиे рдФрд░ рджूрд╕рд░ों рдХे рдЬीрд╡рди рдХो рдЦрддрд░े рдоें рдбाрд▓рдиा рд╣ै।

рдкрдЯрдиा рдЬैрд╕े рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рддे рд╢рд╣рд░ рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдХाрдиूрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рдмेрд╣рдж рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рджीрдШा рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдХी рдмोрддрд▓рдмंрджी рдХा рдпрд╣ рдЦेрд▓ рдХेрд╡рд▓ рдЕрд╡ैрдз рд╡्рдпाрдкाрд░ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдЧंрднीрд░ рдЦрддрд░ा рд╣ै। рдпрджि рд╕рдордп рд░рд╣рддे рдЗрд╕ рдкрд░ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд░ोрдХ рдирд╣ीं рд▓рдЧी, рддो рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдХोрдИ рдмрдб़ा рд╣ाрджрд╕ा рдкूрд░े рд╢рд╣рд░ рдХो рд╣िрд▓ा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : рдордгिрдкुрд░ рдоें рдЧрд╣рд░े рдЬाрддीрдп рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдХा рдк्рд░рддीрдХ

рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд░ाрдЬ्рдп Manipur рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╣िंрд╕ा рдФрд░ рднрдп рдХे рд╕ाрдпे рдоें 

рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд░ाрдЬ्рдп Manipur рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╣िंрд╕ा рдФрд░ рднрдп рдХे рд╕ाрдпे рдоें рдЖ рдЧрдпा рд╣ै। рдХांрдЧрдкोрдХрдкी рдЬिрд▓े рдоें рдЪрд░्рдЪ рд╕े рдЬुрдб़े рддीрди рдк्рд░рдоुрдЦ рдзाрд░्рдоिрдХ рдиेрддाрдУं рдХी рдЧोрд▓ी рдоाрд░рдХрд░ рд╣рдд्рдпा рдХрд░ рджी рдЧрдИ, рдЬिрд╕рдиे рдкूрд░े рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЭрдХрдЭोрд░ рджिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЖрдкрд░ाрдзिрдХ рд╡ाрд░рджाрдд рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рдЧрд╣рд░े рдЬाрддीрдп рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै, рдЬो рдордИ 2023 рд╕े рд▓рдЧाрддाрд░ рдордгिрдкुрд░ рдХो рдЕрд╕्рдеिрд░ рдмрдиाрдП рд╣ुрдП рд╣ै। рдЗрд╕ рд╣рдорд▓े рдиे рд╢ांрддि рдФрд░ рднाрдИрдЪाрд░े рдХी рдЙрдо्рдоीрджों рдХो рдЧंрднीрд░ рдЪोрдЯ рдкрд╣ुंрдЪाрдИ рд╣ै।

рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि 13-14 рдордИ 2026 рдХी рд░ाрдд Kangpokpi рдЬिрд▓े рдХे рдХोрдЯрд▓ेрди рдФрд░ рдХोрдЯрдЬ़िрдо рдЧांрд╡ों рдХे рдмीрдЪ рд╣рдеिрдпाрд░рдмंрдж рд╣рдорд▓ाрд╡рд░ों рдиे рдЪрд░्рдЪ рдиेрддाрдУं рдХे рдХाрдлिрд▓े рдкрд░ рдШाрдд рд▓рдЧाрдХрд░ рд╣рдорд▓ा рдХिрдпा। рд╕рднी рд▓ोрдЧ рдЪुрд░ाрдЪांрджрдкुрд░ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╢ांрддि рд╕рдо्рдоेрд▓рди рд╕े рд▓ौрдЯ рд░рд╣े рдеे। рддрднी рдЕрдЪाрдирдХ рдЕंрдзाрдзुंрдз рдлाрдпрд░िंрдЧ рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдИ। рдЗрд╕ рд╣рдорд▓े рдоें рдеाрдбौ рдмैрдкрдЯिрд╕्рдЯ рдПрд╕ोрд╕िрдПрд╢рди (TBAI) рдХे рд╡рд░िрд╖्рда рдиेрддा рд░ेрд╡рд░ेंрдб рдбॉ. рд╡ुрдордеांрдЧ рд╕िрддрд▓्рд╣ौ, рд░ेрд╡рд░ेंрдб рдХैрдЧौрд▓ुрди рд▓ौрд╡рдо рдФрд░ рдкाрд╕्рдЯрд░ рдкाрдЧौрд▓ेрди рд╕िрддрд▓्рд╣ौ рдХी рдоौрдХे рдкрд░ рд╣ी рдоौрдд рд╣ो рдЧрдИ। рдЪाрд░ рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧ рдЧंрднीрд░ рд░ूрдк рд╕े рдШाрдпрд▓ рд╣ो рдЧрдП, рдЬिрди्рд╣ें рддрдд्рдХाрд▓ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рднрд░्рддी рдХрд░ाрдпा рдЧрдпा।

рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рдЕрдзिрдХ рджुрдЦрдж рдоाрдиी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЬिрди рд▓ोрдЧों рдХो рдиिрд╢ाрдиा рдмрдиाрдпा рдЧрдпा, рд╡े рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╢ांрддि, рд╕ंрд╡ाрдж рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдж्рднाрд╡ рдХी рдмाрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ рдеे। рдЪрд░्рдЪ рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдПं рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рд╕рдоाрдЬ рдоें рдоेрд▓-рдоिрд▓ाрдк рдФрд░ рд╕рд╣рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджेрддी рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдзाрд░्рдоिрдХ рдиेрддाрдУं рдХी рд╣рдд्рдпा рдиे рдЖрдо рд▓ोрдЧों рдХे рднीрддрд░ рднрдп рдФрд░ рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рдФрд░ рдмрдв़ा рджिрдпा рд╣ै।

рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рдХुрдХी-рдЬो рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд╕ंрдЧрдардиों рдоें рднाрд░ी рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рдлैрд▓ рдЧрдпा। рдХрдИ рд╕ंрдЧрдардиों рдиे рдХांрдЧрдкोрдХрдкी рдФрд░ Churachandpur рдоें 48 рдШंрдЯे рдХे рдмंрдж рдФрд░ рджो рджिрди рдХे рд╢ोрдХ рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी। рд╕рдб़рдХों рдкрд░ рд╡िрд░ोрдз рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рд╣ुрдП рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдиे рджोрд╖िрдпों рдХी рддрдд्рдХाрд▓ рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдХी рдоांрдЧ рдХी। рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрджि рдзाрд░्рдоिрдХ рдиेрддा рднी рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдирд╣ीं рд╣ैं, рддो рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

рдордгिрдкुрд░ рдкिрдЫрд▓े рддीрди рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдЬाрддीрдп рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХी рдЖрдЧ рдоें рдЬрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдордИ 2023 рдоें рдоैрддेрдИ рдФрд░ рдХुрдХी рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рдмीрдЪ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдФрд░ рднूрдоि рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рд╡िрд╡ाрдж рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣िंрд╕ा рдоें рдмрджрд▓ рдЧрдпा। рдЗрд╕ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдоें рдЕрдм рддрдХ рд╕ैрдХрдб़ों рд▓ोрдЧों рдХी рдоौрдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै рдФрд░ рд╣рдЬाрд░ों рд▓ोрдЧ рд╡िрд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЧांрд╡ рдЬрд▓ाрдП рдЧрдП, рдШрд░ рдЙрдЬрдб़े рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдмुрдиिрдпाрдж рдХрдордЬोрд░ рд╣ो рдЧрдИ। рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдХрдИ рдмाрд░ рд╢ांрддि рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी, рд▓ेрдХिрди рд╣िंрд╕ा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдердо рдирд╣ीं рд╕рдХी।

рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рд▓рдЧाрддाрд░ рдЬाрд░ी рддрдиाрд╡ рдиे рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдХрдЯ्рдЯрд░рддा рдФрд░ рдЕрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рдмрдв़ा рджिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЕрдм рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рднी рд╣िंрд╕ा рдХा рдиिрд╢ाрдиा рдмрдирдиे рд▓рдЧे рд╣ैं। рдЪрд░्рдЪ рдиेрддाрдУं рдХी рд╣рдд्рдпा рдХो рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рдШрдЯрдиा рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЙрд╕ рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै, рдЬो рдордгिрдкुрд░ рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдвांрдЪे рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै।                                                        

рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी N. Biren Singh рдиे рдЗрд╕ рд╣рдорд▓े рдХी рдХрдб़ी рдиिंрджा рдХी। рд╡े рдбिрдк्рдЯी рд╕ीрдПрдо рд▓ोрд╕ी рдбिрдЦो рдФрд░ рдЧृрд╣ рдоंрдд्рд░ी рдЧोрд╡िंрджाрд╕ рдХोंрдеौрдЬाрдо рдХे рд╕ाрде рдЗंрдлाрд▓ рдХे рд╢िрдЬा рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдкрд╣ुंрдЪे рдФрд░ рдШाрдпрд▓ों рд╕े рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХी। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиे рдХрд╣ा рдХि рджोрд╖िрдпों рдХो рдмрдЦ्рд╢ा рдирд╣ीं рдЬाрдПрдЧा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдПрдЬेंрд╕िрдпां рдЖрд░ोрдкिрдпों рдХी рддрд▓ाрд╢ рдоें рдЬुрдЯी рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ोрдЧों рд╕े рд╢ांрддि рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдФрд░ рдЕрдлрд╡ाрд╣ों рд╕े рджूрд░ рд░рд╣рдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рднी рдХी।

рд╣ाрд▓ांрдХि рд╡िрдкрдХ्рд╖ी рджрд▓ों рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдЧрдардиों рдиे рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдХाрдиूрди-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрд░ рдЧंрднीрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдаाрдП рд╣ैं। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрджि рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рд╣िंрд╕рдХ рдШрдЯрдиाрдПं рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ैं, рддो рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рд╕्рдеिрддि рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдоें рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдлрд▓ рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдпा рд╣ै। рдХрдИ рд▓ोрдЧों рдиे рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै।

рдзाрд░्рдоिрдХ рдиेрддाрдУं рдХी рд╣рдд्рдпा рдХा рдЕрд╕рд░ рдХेрд╡рд▓ рдордгिрдкुрд░ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ेрдЧा। рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдоें рдЪрд░्рдЪ рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рд╣ै। рд╡рд╣ां рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ेрд╡ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЪрд░्рдЪ рдХी рдмрдб़ी рднूрдоिрдХा рд░рд╣ी рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдЪрд░्рдЪ рдиेрддाрдУं рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рджेрд╢рднрд░ рдХे рдХрдИ рдИрд╕ाрдИ рд╕ंрдЧрдардиों рдФрд░ рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рд╕рдоूрд╣ों рдиे рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХी рдиिंрджा рдХी рд╣ै рдФрд░ рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдЬांрдЪ рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै।

рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕рд╡ाрд▓ рднी рдЦрдб़ा рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рдЖрдЦिрд░ рдордгिрдкुрд░ рдоें рд╢ांрддि рдХрдм рд▓ौрдЯेрдЧी? рдХेрд╡рд▓ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмрд▓ों рдХी рддैрдиाрддी рдпा рдмंрджूрдХ рдХे рдмрд▓ рдкрд░ рд╕्рдеाрдпी рд╕рдоाрдзाрди рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЬрд░ूрд░рдд рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рд╣ै рдХि рд╕рднी рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рдмीрдЪ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдмрд╣ाрд▓ी рд╣ो, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрд╡ाрдж рдмрдв़े рдФрд░ рд╣िंрд╕ा рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рддाрдХрддों рдкрд░ рд╕рдЦ्рддी рд╕े рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рд╣ो। рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдиेрддाрдУं рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рджेрдиा рднी рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।

рдордгिрдкुрд░ рдЖрдЬ рдПрдХ рдРрд╕े рдоोрдб़ рдкрд░ рдЦрдб़ा рд╣ै, рдЬрд╣ां рд╣рд░ рдирдИ рд╣िंрд╕рдХ рдШрдЯрдиा рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдФрд░ рдЧрд╣рд░े рд╕ंрдХрдЯ рдоें рдзрдХेрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै। рдЪрд░्рдЪ рдиेрддाрдУं рдХी рд╣рдд्рдпा рдиे рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै рдХि рд╣ाрд▓ाрдд рдЕрднी рднी рдмेрд╣рдж рдиाрдЬुрдХ рд╣ैं। рдпрджि рд╕рдордп рд░рд╣рддे рдк्рд░рднाрд╡ी рдХрджрдо рдирд╣ीं рдЙрдаाрдП рдЧрдП, рддो рдпрд╣ рд╣िंрд╕ा рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рджिрдиों рдоें рдФрд░ рдЧंрднीрд░ рд░ूрдк рд▓े рд╕рдХрддी рд╣ै। рдкूрд░े рджेрд╢ рдХी рдиिрдЧाрд╣ें рдЕрдм рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЯिрдХी рд╣ैं рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоिрд▓рдХрд░ рд╢ांрддि рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдмрд╣ाрд▓ी рдХे рд▓िрдП рдХिрддрдиी рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : рд░ाрд╣ुрд▓ рдЧांрдзी рдиे рдкिрдЫрд▓े 22 рд╡рд░्рд╖ों рдоें 54 рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдПं рдХीं рдФрд░ рдЗрди рдкрд░ рд▓рдЧрднрдЧ 60 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдЦрд░्рдЪ

                        
 рднाрд░рдд рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдиेрддाрдУं рдХी рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдПं рд╣рдоेрд╢ा рдЪрд░्рдЪा рдФрд░ рд╡िрд╡ाрдж рдХा рд╡िрд╖рдп рд░рд╣ी рд╣ैं

рднाрд░рдд рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдиेрддाрдУं рдХी рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдПं рд╣рдоेрд╢ा рдЪрд░्рдЪा рдФрд░ рд╡िрд╡ाрдж рдХा рд╡िрд╖рдп рд░рд╣ी рд╣ैं। рд╣ाрд▓ рдХे рджिрдиों рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдпрд╣ рдмрд╣рд╕ рддेрдЬ рд╣ुрдИ рд╣ै рдХि рдЖрдЦिрд░ рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХे рдиेрддा Rahul Gandhi рдХी рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдУं рдкрд░ рдХिрддрдиा рдЦрд░्рдЪ рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी Narendra Modi рдХे рд╡िрджेрд╢ рджौрд░ों рдкрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдЦрдЬाрдиे рд╕े рдХिрддрдиा рдкैрд╕ा рдЦрд░्рдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा। рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдоंрдЪों рдкрд░ рджोрдиों рдХे рдЖंрдХрдб़ों рдХी рддुрд▓рдиा рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рддुрд▓рдиा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рддрде्рдпों рдФрд░ рд╕ंрджрд░्рдн рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рджेрдЦрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рджाрд╡ा рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рд░ाрд╣ुрд▓ рдЧांрдзी рдиे рдкिрдЫрд▓े 22 рд╡рд░्рд╖ों рдоें 54 рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдПं рдХीं рдФрд░ рдЗрди рдкрд░ рд▓рдЧрднрдЧ 60 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдЦрд░्рдЪ рд╣ुрдП। рдпрд╣ рдЖंрдХрдб़ा рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдХे рдиेрддाрдУं рдФрд░ рд╕рдорд░्рдердХों рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ “bottom-up estimation” рдпाрдиी рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдЧрдгрдиा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдЗрди рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХो рдиिрдЬी рдпा рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рджौрд░े рдмрддाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЗрди рдЦрд░्рдЪों рдХा рдХोрдИ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╕рд░рдХाрд░ी рд░िрдХॉрд░्рдб рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рд░ाрд╣ुрд▓ рдЧांрдзी рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдирд╣ीं рд░рд╣े рдФрд░ рдЙрдирдХी рдпाрдд्рд░ाрдПं рд╕рд░рдХाрд░ी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рдоिрд╢рди рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдирд╣ीं рдеीं।

рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХे рд╡िрджेрд╢ рджौрд░ों рдкрд░ 2014 рд╕े 2026 рддрдХ рд▓рдЧрднрдЧ 762 рдХрд░ोрдб़ рд╕े 800 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рддрдХ рдЦрд░्рдЪ рд╣ोрдиे рдХी рдмाрдд рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рд╣ै। рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рд╡िрджेрд╢ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрд╕рдж рдоें рджिрдП рдЧрдП рдЬрд╡ाрдмों рдФрд░ рдоीрдбिрдпा рд░िрдкोрд░्рдЯों рдоें рджрд░्рдЬ рд╣ै। рдЗрди рдЦрд░्рдЪों рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡िрдоाрди, рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдоंрдбрд▓, рдоीрдбिрдпा рдЯीрдо, рд╣ोрдЯрд▓, рд╕्рдеाрдиीрдп рдкрд░िрд╡рд╣рди рдФрд░ рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдПं рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХी рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдПं рдХिрд╕ी рдиिрдЬी рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рднाрд░рдд рдХी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि, рд╡्рдпाрдкाрд░, рд░рдгрдиीрддिрдХ рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдФрд░ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоंрдЪों рдкрд░ рджेрд╢ рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддी рд╣ैं।

рдпрд╣ीं рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЕंрддрд░ рдкैрджा рд╣ोрддा рд╣ै। рд░ाрд╣ुрд▓ рдЧांрдзी рдХी рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХो рдпрджि рдиिрдЬी рдоाрдиा рдЬाрдП рдФрд░ рдоोрджी рдХी рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХो рд╕рд░рдХाрд░ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा, рддो рджोрдиों рдХी рддुрд▓рдиा рд╕ीрдзी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी। рдпрд╣ рд╡ैрд╕ा рд╣ी рд╣ै рдЬैрд╕े рдХिрд╕ी рдиिрдЬी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ा рдХी рддुрд▓рдиा рдХिрд╕ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХे рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоिрд╢рди рд╕े рдХрд░рдиा। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЬрдм рд╡िрджेрд╢ рдЬाрддे рд╣ैं рддो рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдХрдИ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдпों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी, рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдПрдЬेंрд╕िрдпां, рдЙрдж्рдпोрдЧ рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдФрд░ рдоीрдбिрдпा рджрд▓ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЦрд░्рдЪ рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддा рд╣ै।

рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 99 рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдПं рдХी рд╣ैं рдФрд░ рдХрд░ीрдм 79 рджेрд╢ों рдХा рджौрд░ा рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрди рджौрд░ों рдоें G20 рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди, Quadrilateral Security Dialogue рдпाрдиी QUAD рдмैрдардХें, рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдорд╣ाрд╕рднा, рдж्рд╡िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╕рдордЭौрддे рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рд╢ाрдоिрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं। рднाрд░рдд рдХी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рдХो рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдФрд░ рд╕рдХ्рд░िрдп рдмрдиाрдиे рдоें рдЗрди рджौрд░ों рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдмрддाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рдЗрди рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХे рдЬрд░िрдП рднाрд░рдд рдХो рдиिрд╡ेрд╢, рд░рдХ्рд╖ा рд╕ाрдЭेрджाрд░ी, рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рдмрдв़ाрдиे рдоें рдорджрдж рдоिрд▓ी।

рд╡िрдкрдХ्рд╖ рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрд╕ рдЦрд░्рдЪ рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдаाрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЖрд▓ोрдЪрдХों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд░рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдЗрди рдкрд░ рдЦрд░्рдЪ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдкैрд╕ा рдЯैрдХ्рд╕рдкेрдпрд░्рд╕ рдХे рдзрди рд╕े рдЖрддा рд╣ै। рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдпрд╣ рднी рдкूрдЫрддे рд╣ैं рдХि рдХ्рдпा рд╣рд░ рдпाрдд्рд░ा рдХा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЖрд░्рдеिрдХ рд▓ाрдн рджेрд╢ рдХो рдоिрд▓ा। рд╡рд╣ीं рд╕рдорд░्рдердХों рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдордЬрдмूрдд рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдХ्рд░िрдп рдХूрдЯрдиीрддि рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдФрд░ рдмрдб़े рджेрд╢ों рдХे рдиेрддाрдУं рдХे рд╡िрджेрд╢ рджौрд░ों рдкрд░ рднाрд░ी рдЦрд░्рдЪ рд╕ाрдоाрди्рдп рдмाрдд рд╣ै।

рд░ाрд╣ुрд▓ рдЧांрдзी рдХी рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХो рд▓ेрдХрд░ рднी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЖрд░ोрдк-рдк्рд░рдд्рдпाрд░ोрдк рдЬाрд░ी рд░рд╣рддे рд╣ैं। рднाрдЬрдкा рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдаाрддी рд╣ै рдХि рдЙрдирдХी рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХ्рдпा рдеा, рдЦрд░्рдЪ рдХिрд╕рдиे рдЙрдаाрдпा рдФрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рдХे рджौрд░ाрди рд╡े рд╡िрджेрд╢ рдХ्рдпों рдЪрд▓े рдЬाрддे рдеे। рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдЗрди рдЖрд░ोрдкों рдХो рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рдЪाрд░ рдмрддाрддी рд╣ै рдФрд░ рдХрд╣рддी рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рднी рдиाрдЧрд░िрдХ рдпा рдиेрддा рдХो рдиिрдЬी рдпाрдд्рд░ा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै। рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдпрд╣ рднी рдХрд╣рддी рд╣ै рдХि рд░ाрд╣ुрд▓ рдЧांрдзी рдХी рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЬो рдЖंрдХрдб़े рдкेрд╢ рдХिрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं, рд╡े рдк्рд░рдоाрдгिрдд рд╕рд░рдХाрд░ी рдбेрдЯा рдирд╣ीं рд╣ैं।

рдпрджि рдФрд╕рдд рдЦрд░्рдЪ рдХा рд╣िрд╕ाрдм рд▓рдЧाрдпा рдЬाрдП рддो рд░ाрд╣ुрд▓ рдЧांрдзी рдХी рдХрдеिрдд рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдУं рдкрд░ рд▓рдЧрднрдЧ 2.7 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдк्рд░рддि рд╡рд░्рд╖ рдХा рдЕрдиुрдоाрди рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдХे рд╡िрджेрд╢ рджौрд░ों рдкрд░ рдФрд╕рддрди 70 рд╕े 80 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рдЦрд░्рдЪ рдмрддाрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рддुрд▓рдиा рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрдЦ्рдпाрдд्рдордХ рд╣ै, рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рджोрдиों рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдЕрд▓рдЧ рд╣ै। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡िрдоाрди, SPG рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░ीрдп рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдФрд░ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХूрдЯрдиीрддि рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЦрд░्рдЪ рдХा рд╕्рддрд░ рднी рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै।

рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдзрди рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдаाрдиा рдЧрд▓рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЬрдирддा рдХो рдпрд╣ рдЬाрдирдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдХिрд╕ рдордж рдоें рдХिрддрдиा рдЦрд░्рдЪ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рд╕ंрд╕рдж рдоें рд╡िрджेрд╢ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХे рд╡िрджेрд╢ рджौрд░ों рдХा рдЦрд░्рдЪ рдмрддाрддा рд╣ै। рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рдордЬрдмूрддी рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै। рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдиिрдЬी рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХो рд▓ेрдХрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдмрдпाрдирдмाрдЬी рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЪुрдиाрд╡ी рд░рдгрдиीрддि рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрди рдЬाрддी рд╣ै।

рдЕंрддрддः рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рджोрдиों рдоाрдорд▓ों рдХी рддुрд▓рдиा “apples-to-oranges” рдпाрдиी рджो рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЪीрдЬों рдХी рддुрд▓рдиा рдЬैрд╕ी рд╣ै। рдПрдХ рддрд░рдл рдиिрдЬी рдпा рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХे рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдЦрд░्рдЪ рд╣ैं, рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдПрдХ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХे рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоिрд╢рди। рдЗрд╕рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдЖंрдХрдб़ों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдиिрдХाрд▓рдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рдЕрд╕рд▓ी рдмрд╣рд╕ рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╡िрджेрд╢ рдпाрдд्рд░ाрдУं рд╕े рджेрд╢ рдХो рдХ्рдпा рд▓ाрдн рдоिрд▓ा, рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рдХिрддрдиी рдордЬрдмूрдд рд╣ुрдИ рдФрд░ рдЬрдирддा рдХे рдкैрд╕े рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрддрдиा рдк्рд░рднाрд╡ी рдвंрдЧ рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

World : рдкрд░िрд╡ाрд░, рд▓ोрдХрддंрдд्рд░, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдоाрдирд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░

 15 рдордИ : рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╕ंрдШрд░्рд╖, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рджिрди


15 рдордИ
рдХा рджिрди рд╡िрд╢्рд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕, рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ, рд░ाрдЬрдиीрддि, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдоाрдирд╡ рдоूрд▓्рдпों рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд░्рд╖ рдХे рдЕрди्рдп рджिрдиों рдХी рддрд░рд╣ рдпрд╣ рддिрдеि рднी рдХрдИ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं, рдорд╣ाрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ों рдХी рд╕्рдоृрддिрдпों рдФрд░ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдорд╣рдд्рд╡ рдХे рдЖрдпोрдЬрдиों рдХो рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рд╕рдоेрдЯे рд╣ुрдП рд╣ै। 15 рдордИ рдХेрд╡рд▓ рдХैрд▓ेंрдбрд░ рдХी рдПрдХ рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╣рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░, рд▓ोрдХрддंрдд्рд░, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдоाрдирд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै।

рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдпрджि рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдорд╣рдд्рд╡ рдХी рдмाрдд рдХрд░ें, рддो 15 рдордИ рдХो рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें “рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрд░िрд╡ाрд░ рджिрд╡рд╕” рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ंрдШ рдиे рд╡рд░्рд╖ 1993 рдоें рдХी рдеी। рдЗрд╕ рджिрд╡рд╕ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭाрдиा рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рднूрдоिрдХा рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрдиा рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдордп рдоें рдЬрдм рднाрдЧрджौрдб़, рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬीрд╡рди рдХी рд╡्рдпрд╕्рддрддाрдУं рдиे рд░िрд╢्рддों рдоें рджूрд░ी рдкैрджा рдХрд░ рджी рд╣ै, рддрдм рдкрд░िрд╡ाрд░ рджिрд╡рд╕ рд▓ोрдЧों рдХो рдпрд╣ рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рдЬीрд╡рди рдХी рдЕрд╕рд▓ी рддाрдХрдд рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рд╣ी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдоाрддा-рдкिрддा, рднाрдИ-рдмрд╣рди, рджाрджा-рджाрджी рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдмीрдЪ рдк्рд░ेрдо, рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рд╣ी рд╕рдоाрдЬ рдХी рдиींрд╡ рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрддे рд╣ैं। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рддो рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рд╕рджैрд╡ рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╕्рдеाрди рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। “рд╡рд╕ुрдзैрд╡ рдХुрдЯुंрдмрдХрдо” рдХी рднाрд╡рдиा рднाрд░рдд рдХी рдкрд╣рдЪाрди рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╣ै।

15 рдордИ рдХा рджिрди рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХे рд▓िрд╣ाрдЬ рд╕े рднी рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ी рд░рд╣ा рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рдпрд╣ рд╕рдордп рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЪुрдиाрд╡ी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЪрд░्рдЪाрдУं рдФрд░ рдирдИ рдиीрддिрдпों рдХे рдХाрд░рдг рдЪрд░्рдЪा рдоें рд░рд╣рддा рд╣ै। рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдЬрдирддा рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рд╣ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╢рдХ्рддि рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдордИ рдХा рдорд╣ीрдиा рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ी рджौрд░ाрди рдХрдИ рдмाрд░ рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдХे рдкрд░िрдгाрдо рдЖрдП рдФрд░ рдирдИ рд╕рд░рдХाрд░ों рдХा рдЧрдарди рд╣ुрдЖ। рдпрд╣ рд╕рдордп рджेрд╢ рдХी рджिрд╢ा рдФрд░ рджрд╢ा рддрдп рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдкрди्рдиों рдоें рджेрдЦें рддो 15 рдордИ рдХो рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдПँ рдШрдЯीं। рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдпрд╣ рджिрди рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд░рд╣ा рд╣ै। рдоाрдирд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдиे рдЬिрди рдЦोрдЬों рдФрд░ рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЖрдзुрдиिрдХ рджुрдиिрдпा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा, рдЙрдирдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдФрд░ рд╢ोрдзрдХрд░्рддाрдУं рдХी рднूрдоिрдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░рд╣ी рд╣ै। рдЖрдЬ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ, рдоोрдмाрдЗрд▓, рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдФрд░ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЬिрд╕ рд╕्рддрд░ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЪुрдХे рд╣ैं, рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рд╡рд░्рд╖ों рдХा рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдФрд░ рд╢ोрдз рдЫिрдкा рд╣ै। 15 рдордИ рд╣рдоें рдпрд╣ рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд╕рдоाрдЬ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं।

рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдпрд╣ рджिрди рдЦाрд╕ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрд╡िрдзрддाрдУं рд╡ाрд▓े рджेрд╢ рдоें рд╣рд░ рджिрди рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рдкрд░ंрдкрд░ा, рдд्рдпोрд╣ाрд░ рдпा рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕्рдоृрддि рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ोрддा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдиे рд╣рдоेрд╢ा рд╕рдоाрдЬ рдХो рджिрд╢ा рджेрдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा рд╣ै। рдХрд╡िрдпों, рд▓ेрдЦрдХों рдФрд░ рдкрдд्рд░рдХाрд░ों рдиे рдЕрдкрдиे рд╢рдм्рджों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрди्рдпाрдп рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЖрд╡ाрдЬ рдЙрдаाрдИ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдкैрджा рдХी। рдЖрдЬ рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХे рджौрд░ рдоें рд╕ूрдЪрдиा рддेрдЬी рд╕े рд▓ोрдЧों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рд░рд╣ी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рднी рдмрдв़ी рд╣ै рдХि рд╕рдд्рдп рдФрд░ рддрде्рдп рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЬाрдП।

15 рдордИ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднी рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ा рд╣ै। рдЖрдЬ рджुрдиिрдпा рдоें рдЧрд░ीрдмी, рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी, рдпुрдж्рдз, рд╣िंрд╕ा рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрдХрдЯ рдЬैрд╕ी рдЪुрдиौрддिрдпाँ рдмрдв़рддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं। рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдоाрдирд╡рддा, рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдкрд░िрд╡ाрд░ рджिрд╡рд╕ рдХा рд╕ंрджेрд╢ рднी рдпрд╣ी рд╣ै рдХि рдпрджि рд╕рдоाрдЬ рдоें рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХी рднाрд╡рдиा рдордЬрдмूрдд рд╣ोрдЧी, рддो рдХрдИ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдиिрдХрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕рдоाрдЬ рддрднी рдордЬрдмूрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдм рдЙрд╕рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рджुрдЦ-рд╕ुрдЦ рдоें рд╕ाрде рдЦрдб़े рд╣ों।

рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рднी рдордИ рдХा рдорд╣ीрдиा рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕рдордп рднीрд╖рдг рдЧрд░्рдоी, рдЬрд▓ рд╕ंрдХрдЯ рдФрд░ рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рд▓ोрдЧों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं। рдкेрдб़ों рдХी рдХрдЯाрдИ, рдк्рд░рджूрд╖рдг рдФрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рджोрд╣рди рдиे рдкृрде्рд╡ी рдХे рд╕ंрддुрд▓рди рдХो рдмिрдЧाрдб़ рджिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП 15 рдордИ рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीрдв़िрдпों рдХे рд▓िрдП рд╣рдо рдХैрд╕ी рджुрдиिрдпा рдЫोрдб़рдХрд░ рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं। рдЬрд▓ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг, рд╡ृрдХ्рд╖ाрд░ोрдкрдг рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЖрдЬ рдХेрд╡рд▓ рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдмрди рдЪुрдХी рд╣ै।

рдпрджि рдпुрд╡ा рдкीрдв़ी рдХी рдмाрдд рдХрд░ें, рддो 15 рдордИ рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░, рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рджेрд╢ рдХे рдк्рд░рддि рдХрд░्рддрд╡्рдпों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै। рдЖрдЬ рдХा рдпुрд╡ा рддрдХрдиीрдХी рд░ूрдк рд╕े рдордЬрдмूрдд рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕े рдиैрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХो рднी рд╕рдордЭрдиा рд╣ोрдЧा। рд╢िрдХ्рд╖ा рдХेрд╡рд▓ рдиौрдХрд░ी рдкाрдиे рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмेрд╣рддрд░ рдЗंрд╕ाрди рдмрдирдиे рдХा рд░ाрд╕्рддा рднी рд╣ै। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рд╣ी рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЕंрддрддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि 15 рдордИ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рджिрди рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рддाрдХрдд, рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рдЧрд░िрдоा, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдк्рд░рдЧрддि, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рд╕рдоृрдж्рдзि рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै। рдмрджрд▓рддे рд╕рдордп рдоें рдЬрдм рджुрдиिрдпा рддेрдЬी рд╕े рдЖрдзुрдиिрдХрддा рдХी рдУрд░ рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै, рддрдм рднी рд░िрд╢्рддों рдХी рдЧрд░्рдоाрд╣рдЯ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдПрдХрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиाрдПँ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдкूंрдЬी рд╣ैं। 15 рдордИ рд╣рдоें рдпрд╣ी рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рд╡िрдХाрд╕ рддрднी рд╕ाрд░्рдердХ рд╣ै рдЬрдм рдЙрд╕рдоें рдоाрдирд╡рддा, рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

india: 18 рдордИ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕

  рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕ (World AIDS Vaccine Day) рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рджिрд╡рд╕ (International Museum Day) рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдЗрд╕ рджिрди...