ЁЯФ┤ India : рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ | ЁЯФ┤ Bihar : рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкी | ЁЯФ┤ Bihar: рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╡ाрд░्рдб рдиंрдмрд░ 45 рдоें рдкрд╣ुंрдЪे | ЁЯФ┤ Bihar: рдбॉ. рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд | ЁЯФ┤ India : рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо

рд░рд╡िрд╡ाрд░, 29 рдоाрд░्рдЪ 2026

рдЪрд░्рдЪ рдХी рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी, рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдУं рдФрд░ рдЪुрдиौрддिрдпों рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рддрд╕्рд╡ीрд░

 рдЪрд░्рдЪ рдХी рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी, рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдУं рдФрд░ рдЪुрдиौрддिрдпों рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рддрд╕्рд╡ीрд░ 

рд░िрдкोрд░्рдЯः рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рдкрдЯрдиा рдорд╣ाрдзрд░्рдордк्рд░ांрдд (Archdiocese of Patna) рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдЫрд╣ рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд—рдмрдХ्рд╕рд░, рдмेрддिрдпा, рдоुрдЬрдл्рдлрд░рдкुрд░, рдкрдЯрдиा, рдкूрд░्рдгिрдпा рдФрд░ рднाрдЧрд▓рдкुрд░—рд╕िрд░्рдл рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЗрдХाрдЗрдпाँ рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдХी рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХेंрдж्рд░ рднी рд╣ैं। рдЗрди рдзрд░्рдордк्рд░ांрддों рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рдк्рд░ीрд╕्рдЯ (рдкुрд░ोрд╣िрддों) рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рддрдеा рдЙрдирдХी рдк्рд░рдХृрддि—рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди (Diocesan) рдФрд░ рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ (Religious)—рдЪрд░्рдЪ рдХी рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी, рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдУं рдФрд░ рдЪुрдиौрддिрдпों рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рддрд╕्рд╡ीрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддी рд╣ै।

рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдмрдХ्рд╕рд░ рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХी рдмाрдд рдХрд░ें рддो рд╡рд░्рд╖ 2023 рдХे рдЖँрдХрдб़ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ाँ рдХुрд▓ 36 рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ैं, рдЬिрдирдоें 18 рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди рдФрд░ 18 рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрди्рдп рдзрд░्рдордк्рд░ांрддों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХрдо рд╣ै, рдЬो рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкुрд░ोрд╣िрддों рдХी рдХрдоी рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж, рдЗрд╕ рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рд╕े рдХрдИ рдпुрд╡ा рдЬेрд╕ुрдЗрдЯ рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी (Jesuit Society) рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдХрд░ рд╕ेрд╡ा рджे рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬो рдЗрд╕рдХी рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕рд╢рдХ्рддрддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।


рдмेрддिрдпा рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдоें 2023 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХुрд▓ 66 рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рд╣ैं, рдЬिрдирдоें 33 рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди рдФрд░ 33 рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЕрдиुрдкाрдд рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╕ंрдХेрдд рджेрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ाँ рдкैрд░िрд╢ рдЖрдзाрд░िрдд рдХाрд░्рдп рдФрд░ рдоिрд╢рдирд░ी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд╕ुрджृрдв़ рд╣ैं। рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднी рдмेрддिрдпा, рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдХैрдеोрд▓िрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХेंрдж्рд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдоुрдЬрдл्рдлрд░рдкुрд░ рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХी рд╕्рдеिрддि рдХुрдЫ рднिрди्рди рд╣ै। рд╡рд░्рд╖ 2024 рдХे рдЖँрдХрдб़ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ाँ рдХुрд▓ 41 рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рд╣ैं, рдЬिрдирдоें 38 рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди рдФрд░ 8 рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдХी рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै рдХि рдпрд╣ाँ рдкैрд░िрд╢ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ेрд╡ाрдУं—рдЬैрд╕े рдмрдкрддिрд╕्рдоा, рд╡िрд╡ाрд╣ рдФрд░ рдкрд╡िрдд्рд░ рдоाрд╕—рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬोрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि, рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдХрдо рд╕ंрдЦ्рдпा рдоिрд╢рдирд░ी рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдпों рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें рдЪुрдиौрддी рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдкрдЯрдиा рдорд╣ाрдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рд╕्рд╡рдпं рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдХेंрдж्рд░ рд╣ै। рд╡рд░्рд╖ 2024 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ाँ рдХुрд▓ 148 рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ैं, рдЬिрдирдоें 60 рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди рдФрд░ 88 рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рдЖँрдХрдб़ा рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ाँ рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдоिрд╢рдирд░ी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ैं। рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдХी рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा рдЗрд╕े рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдоिрд╢рдирд░ी рдХेंрдж्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддी рд╣ै।


рдкूрд░्рдгिрдпा рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдоें 2024 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХुрд▓ 54 рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рд╣ैं, рдЬिрдирдоें 41 рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди рдФрд░ 13 рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рднी рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдХी рдЕрдзिрдХрддा рдкैрд░िрд╢ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ेрд╡ाрдУं рдХी рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै। рд╕ीрдоिрдд рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдФрд░ рднौрдЧोрд▓िрдХ рдЪुрдиौрддिрдпों рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж, рдпрд╣ рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдк्рд░рднाрд╡ी рдвंрдЧ рд╕े рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

рднाрдЧрд▓рдкुрд░ рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдоें 2023 рдХे рдЖँрдХрдб़ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХुрд▓ 140 рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рд╣ैं, рдЬिрдирдоें 115 рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди рдФрд░ 25 рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ाँ рдкैрд░िрд╢ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ंрд░рдЪрдиा рдЕрдд्рдпंрдд рдордЬрдмूрдд рд╣ै рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХा рд╡्рдпाрдкрдХ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдоौрдЬूрдж рд╣ै।

рдЗрди рдЖँрдХрдб़ों рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди рдЙрднрд░рддा рд╣ै—рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди рдФрд░ рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдоें рдХ्рдпा рдЕंрддрд░ рд╣ै, рдФрд░ рдпрд╣ рдЕंрддрд░ рдЪрд░्рдЪ рдХी рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдХैрд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै?

рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХे рдмिрд╢рдк рдХे рдЕрдзीрди рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╡े рдоुрдЦ्рдпрддः рдкैрд░िрд╢ (Parish) рдоें рд░рд╣рдХрд░ рдмрдкрддिрд╕्рдоा, рд╡िрд╡ाрд╣, рдкрд╡िрдд्рд░ рдоाрд╕ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдзाрд░्рдоिрдХ рдЕрдиुрд╖्рдаाрдиों рдХा рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рд╕्рдеिрд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╡े рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд╕ाрде рдЧрд╣рд░े рд╕ंрдмंрдз рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рдкाрддे рд╣ैं। рд╡े рдЖрдЬ्рдЮाрдХाрд░िрддा рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдордЪрд░्рдп рдХा рд╡рдЪрди рд▓ेрддे рд╣ैं, рдкрд░ंрддु рдЧрд░ीрдмी рдХी рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдирд╣ीं рд▓ेрддे।

рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд, рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдХिрд╕ी рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕ंрдк्рд░рджाрдп—рдЬैрд╕े рдЬेрд╕ुрдЗрдЯ, рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХрди рдпा рд╕ेрд▓्рд╕िрдпрди—рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╡े рдЧрд░ीрдмी, рдкрд╡िрдд्рд░рддा рдФрд░ рдЖрдЬ्рдЮाрдХाрд░िрддा рдХी рддीрдиों рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮाрдПँ рд▓ेрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╕ाрдоुрджाрдпिрдХ рдЬीрд╡рди рдЬीрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣ोрддा рд╣ै—рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдФрд░ рдоिрд╢рдирд░ी рдХाрд░्рдпों рдоें рдЙрдирдХी рд╕рдХ्рд░िрдп рднूрдоिрдХा рд░рд╣рддी рд╣ै। рд╡े рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡िрднिрди्рди рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рд╣ोрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░, рдЬрд╣ाँ рдбाрдпोрд╕ेрд╕рди рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдЪрд░्рдЪ рдХी рдЬрдб़ों рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рд╡рд╣ीं рд░िрд▓ीрдЬिрдпрд╕ рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдЙрд╕рдХी рд╢ाрдЦाрдУं рдХो рд╡िрд╕्рддाрд░ рджेрддे рд╣ैं। рдПрдХ рдУрд░ рд╡े рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд╕ाрде рд╕्рдеाрдпी рд╕ंрдмंрдз рдмрдиाрддे рд╣ैं, рддो рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕ेрд╡ा, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рд╕ंрджेрд╢ рдлैрд▓ाрддे рд╣ैं।

рдЕंрддрддः, рдкрдЯрдиा рдорд╣ाрдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХे рдЗрди рдЫрд╣ рдзрд░्рдордк्рд░ांрддों рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдПрдХ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдФрд░ рдЬीрд╡ंрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै। рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдк्рд░ीрд╕्рдЯ рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рднूрдоिрдХाрдУं рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдзрд░्рдо рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрдж्рдпрдкि рдХुрдЫ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкुрд░ोрд╣िрддों рдХी рдХрдоी рдФрд░ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдЕрд╕ंрддुрд▓рди рдЬैрд╕ी рдЪुрдиौрддिрдпाँ рд╣ैं, рдлिрд░ рднी рд╕рдорд░्рдкрдг, рдЖрд╕्рдеा рдФрд░ рд╕ेрд╡ा рдХी рднाрд╡рдиा рдЗрди рд╕рднी рд╕ीрдоाрдУं рдХो рдкाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै।

рд╢рдиिрд╡ाрд░, 28 рдоाрд░्рдЪ 2026

рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЕрдкрдиा рд╕्рдиेрд╣ рдФрд░ рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рдмрдиाрдП рд░рдЦें

рд╕ुрдзि рдкाрдардХों рдХे рд▓िрдП рд╕ंрджेрд╢

рд╕ुрдзि рдкाрдардХों рдПрд╡ं рджрд░्рд╢рдХों рдХो рд╕ाрджрд░ рдк्рд░рдгाрдо ЁЯЩП

рдЖрдк рд╕рднी рдХे рдк्рдпाрд░, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдиिрд░ंрддрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рд╣рдо рд╣ृрджрдп рд╕े рдЖрднाрд░ी рд╣ैं। рдЖрдкрдХे рдЗрд╕ी рд╕्рдиेрд╣ рдФрд░ рд╕рдорд░्рдерди рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै рдХि рд╣рдоाрд░े рдоंрдЪ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рд▓рдЧाрддाрд░ рдирдИ рдКंрдЪाрдЗрдпों рдХो рдЫू рд░рд╣ी рд╣ै।

рдкिрдЫрд▓े рдорд╣ीрдиे рдЬрд╣ां рд╣рдоाрд░ा рдЖंрдХрдб़ा 1375 рдеा, рд╡рд╣ीं рдЗрд╕ рдорд╣ीрдиे рдпрд╣ рдмрдв़рдХрд░ 3300 рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рд▓рдЧрднрдЧ 140% рдХी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╡ृрдж्рдзि рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै, рдЬो рди рдХेрд╡рд▓ рд╣рдоाрд░ी рдоेрд╣рдирдд рдмрд▓्рдХि рдЖрдк рд╕рднी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै।

рдЖрдкрдХा рдпрд╣ рд╕ाрде рд╣рдоें рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै। рд╣рдо рдЖрдЧे рднी рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी, рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдФрд░ рд╕ाрд░्рдердХ рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓ेрдХрд░ рдЖрддे рд░рд╣ेंрдЧे।

11 рдЦाрд▓ी рд╕ीрдЯें: рдЬрдм рдЦाрдоोрд╢ी рдмрди рдЧрдИ рд╕рдмрд╕े рдордЬрдмूрдд рд╕ंрджेрд╢

11 рдЦाрд▓ी рд╕ीрдЯें: рдЬрдм рдЦाрдоोрд╢ी рдмрди рдЧрдИ рд╕рдмрд╕े рдордЬрдмूрдд рд╕ंрджेрд╢

рд░िрдкोрд░्рдЯःрдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рдмेंрдЧрд▓ुрд░ु рдХा рдПрдо. рдЪिрди्рдиाрд╕्рд╡ाрдоी рд╕्рдЯेрдбिрдпрдо рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдХे рдЬुрдиूрди, рд░ंрдЧ рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ां рд╣рд░ рдоैрдЪ рдХे рджौрд░ाрди рдЧूंрдЬрддी рдЖрд╡ाрдЬें, рд▓рд╣рд░ाрддे рдЭंрдбे рдФрд░ рд╣рдЬाрд░ों рджिрд▓ों рдХी рдзрдб़рдХрдиें рдоिрд▓рдХрд░ рдЦेрд▓ рдХो рдПрдХ рдЙрдд्рд╕рд╡ рдоें рдмрджрд▓ рджेрддी рд╣ैं।

рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рдЗрд╕ी рд╕्рдЯेрдбिрдпрдо рдоें рдПрдХ рдирдИ рдкрд░ंрдкрд░ा рд╢ुрд░ू рд╣ोрдиे рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै—рдРрд╕ी рдкрд░ंрдкрд░ा, рдЬो рд╢ोрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЦाрдоोрд╢ी рдХे рдЬрд░िрдП рдПрдХ рдЧрд╣рд░ा рд╕ंрджेрд╢ рджेрдЧी: 11 рдЦाрд▓ी рд╕ीрдЯें।

рдпे 11 рд╕ीрдЯें рдорд╣рдЬ рдЦाрд▓ी рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рд╣ोंрдЧी, рдмрд▓्рдХि рдЙрди рдлैंрд╕ рдХी рдпाрдж рдоें рдПрдХ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рд╣ोंрдЧी, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдХो рд╕िрд░्рдл рдЦेрд▓ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиा рд▓िрдпा рдеा। рд░ॉрдпрд▓ рдЪैрд▓ेंрдЬрд░्рд╕ рдмैंрдЧрд▓ोрд░ (RCB) рдХी рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдПрдХ рдЕрдиोрдЦा рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдЕрдз्рдпाрдп рдЬोрдб़рддी рд╣ै।

рдЖрдЬ рдХ्рд░िрдХेрдЯ рд╕िрд░्рдл 22 рдЦिрд▓ाрдб़िрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХा рдоुрдХाрдмрд▓ा рдирд╣ीं рд░рд╣ा—рдпрд╣ рдХрд░ोрдб़ों рджिрд▓ों рдХी рдзрдб़рдХрдиों рдХा рд╕ंрдЧрдо рд╣ै। рд╕्рдЯेрдбिрдпрдо рдоें рдмैрдаा рд╣рд░ рджрд░्рд╢рдХ рдЕрдкрдиे рдкрд╕ंрджीрджा рдЦिрд▓ाрдб़ी рдХे рд╣рд░ рд░рди рдФрд░ рд╣рд░ рдЬीрдд рдХे рд╕ाрде рдЦुрдж рдХो рдЬोрдб़рддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдЬрдм рдХिрд╕ी рдлैрди рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЦрддрд░े рдоें рдкрдб़рддी рд╣ै рдпा рдХोрдИ рджुрдЦрдж рдШрдЯрдиा рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХा рджрд░्рдж рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣рддा—рдкूрд░ा рдХ्рд░िрдХेрдЯ рд╕рдоुрджाрдп рдЙрд╕े рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै।

рдЗрди्рд╣ीं рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рд╕рдордЭрддे рд╣ुрдП рдЖрд░рд╕ीрдмी рдиे рд╣рд░ рдоैрдЪ рдоें 11 рд╕ीрдЯें рдЦाрд▓ी рд░рдЦрдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ंрдЦ्рдпा рднी рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рд╣ै—рдЬैрд╕े рдоैрджाрди рдоें 11 рдЦिрд▓ाрдб़ी рд╣ोрддे рд╣ैं, рд╡ैрд╕े рд╣ी рдпे рд╕ीрдЯें рдЙрди рдЕрдирджेрдЦे ‘рдЦिрд▓ाрдб़िрдпों’ рдХे рдиाрдо рд╣ोंрдЧी, рдЬो рд╕्рдЯैंрдб्рд╕ рдоें рдмैрдардХрд░ рдЦेрд▓ рдХो рдЬीрд╡ंрдд рдмрдиाрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ рдлैंрд╕ рдХो ‘12рд╡ां рдЦिрд▓ाрдб़ी’ рдоाрдирдиे рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рдПрдХ рдирдИ рдЧрд╣рд░ाрдИ рджेрддी рд╣ै।

рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдирд╣ीं—рдпрд╣ рдПрдХ рдЪेрддाрд╡рдиी рднी рд╣ै।

рдПрдХ рдпाрдж рджिрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ंрдХेрдд рдХि рдЦेрд▓ рдХा рдЖрдиंрдж рд▓ेрддे рд╕рдордп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рд╕рдордЭौрддा рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рдмрдб़े рдоैрдЪों рдоें рдЕрдХ्рд╕рд░ рднीрдб़, рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдФрд░ рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоिрд▓рдХрд░ рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╕्рдеिрддि рдкैрджा рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं—рдЬрд╣ां рдПрдХ рдЫोрдЯी рд╕ी рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी рднी рдмрдб़ी рдд्рд░ाрд╕рджी рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдпे 11 рдЦाрд▓ी рд╕ीрдЯें рд╣рд░ рдоैрдЪ рдоें рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рднी рдЙрдаाрдПंрдЧी—рдХ्рдпा рд╣рдордиे рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдЙрддрдиी рд╣ी рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд▓िрдпा рд╣ै, рдЬिрддрдиी рдЬुрдиूрди рдХो?

рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ рдЖрдпोрдЬрдХों рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рд▓िрдП рднी рдПрдХ рдиिрд░ंрддрд░ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрдиेрдЧी। рдмेрд╣рддрд░ рднीрдб़ рдк्рд░рдмंрдзрди, рдЖрдкाрддрдХाрд▓ीрди рд╕ेрд╡ाрдПं рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдоाрдирдХों рдХा рдкाрд▓рди рдЕрдм рд╕िрд░्рдл рдФрдкрдЪाрд░िрдХрддा рдирд╣ीं рд░рд╣ рд╕рдХрддा। рдпे рдЦाрд▓ी рд╕ीрдЯें рд╣рд░ рдоैрдЪ рдоें рдПрдХ рдоूрдХ рджрдмाрд╡ рдмрдирдХрд░ рдпाрдж рджिрд▓ाрдПंрдЧी рдХि рдХोрдИ рднी рдЪूрдХ рджोрд╣рд░ाрдИ рди рдЬाрдП।

рдлैंрд╕ рдХे рд▓िрдП рднी рдпрд╣ рдПрдХ рдЖрдд्рдордоंрдерди рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ै। рдЬрдм рд╡े рдЗрди рд╕ीрдЯों рдХो рджेрдЦेंрдЧे, рддो рд╡े рд╕िрд░्рдл рджрд░्рд╢рдХ рдирд╣ीं рд░рд╣ेंрдЧे—рд╡े рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рднाрдЧीрджाрд░ рдмрдиेंрдЧे। рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рдПрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ोрдЧा рдХि рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕िрд░्рдл рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрдирдХी рдЕрдкрдиी рднी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै।

рдЦेрд▓ рдХा рдоूрд▓ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рдЖрдиंрдж рдФрд░ рдПрдХрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдиे рднाрд╖ा, рдзрд░्рдо рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рд╕ीрдоाрдУं рдХो рдкाрд░ рдХрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдЬोрдб़ा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдпрд╣ी рдЦेрд▓ рдХिрд╕ी рдХे рд▓िрдП рджрд░्рдж рдХा рдХाрд░рдг рдмрди рдЬाрдП, рддो рд░ुрдХрдХрд░ рд╕ोрдЪрдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै—рдФрд░ рдпрд╣ी рд╕ोрдЪ рдЗрд╕ рдкрд╣рд▓ рдХी рдиींрд╡ рд╣ै।

рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХрдИ рдХрджрдо рдЙрдаाрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдФрд░ рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рдкрд╣рд▓ рджुрд░्рд▓рдн рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ ‘рд╕ाрдЗрд▓ेंрдЯ рдоैрд╕ेрдЬ’ рд╣ै—рдЬो рдмिрдиा рдмोрд▓े рджिрд▓ рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪрддा рд╣ै рдФрд░ рд╕ोрдЪрдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХрд░рддा рд╣ै।

рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рдЕрди्рдп рдЯीрдоें рдФрд░ рд╕्рдЯेрдбिрдпрдо рднी рдЗрд╕ рдкрд╣рд▓ рдХो рдЕрдкрдиाрдПं। рдЕрдЧрд░ рдРрд╕ा рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдХ्рд░िрдХेрдЯ рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рднी рдЦेрд▓ों рдоें рдПрдХ рдирдИ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ोрдЧी—рдЬрд╣ां рдлैंрд╕ рдХो рд╕िрд░्рдл рджрд░्рд╢рдХ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЦेрд▓ рдХा рдЕрднिрди्рди рд╣िрд╕्рд╕ा рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा।

рдЕंрддрддः, рдпे 11 рдЦाрд▓ी рд╕ीрдЯें рд╣рдоें рдПрдХ рд╕рд░рд▓ рд▓ेрдХिрди рдЧрд╣рд░ा рд╕ंрджेрд╢ рджेрддी рд╣ैं—

рдЬीрдд, рд╣ाрд░ рдФрд░ рдЯ्рд░ॉрдлिрдпां рдЕрдкрдиी рдЬрдЧрд╣ рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗंрд╕ाрдиी рдЬिंрджрдЧी рд╕े рдмрдв़рдХрд░ рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं।

рдЬрдм рдЦिрд▓ाрдб़ी рдоैрджाрди рдоें рдЙрддрд░рддे рд╣ैं, рддो рдЙрдирдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рдЬीрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдлैंрд╕ рд╕्рдЯेрдбिрдпрдо рдоें рдЖрддे рд╣ैं, рддो рдЙрдирдХी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ोрддी рд╣ै—

рдЦुрд╢ी рдХे рд╕ाрде рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдШрд░ рд▓ौрдЯрдиे рдХी।

рдЕрдм рдмेंрдЧрд▓ुрд░ु рдХे рдЗрд╕ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕्рдЯेрдбिрдпрдо рдоें рд╣рд░ рдоैрдЪ рдХे рджौрд░ाрди рдпे рдЦाрд▓ी рд╕ीрдЯें рдЪुрдкрдЪाрдк рдЕрдкрдиी рдХрд╣ाрдиी рдХрд╣ेंрдЧी। рд╡े рд╢ोрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ेंрдЧी, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХा рд╕ंрджेрд╢ рд╣рд░ рджिрд▓ рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪेрдЧा।

рдпे рд╕िрд░्рдл рд╕ीрдЯें рдирд╣ीं—

рдПрдХ рд╡ाрджा рд╣ैं।

рдПрдХ рд╡ाрджा рдХि рд╣рд░ рдлैрди рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ै,

рдФрд░ рдЦेрд▓ рдХी рдЕрд╕рд▓ी рдЬीрдд рддрднी рд╣ै—

рдЬрдм рд╣рд░ рджрд░्рд╢рдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдЕрдкрдиे рдШрд░ рд▓ौрдЯे।

рдЖрдИрдкीрдПрд▓: рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдирд╣ीं, рдПрдХ рдмрджрд▓рддी рд╣ुрдИ рджुрдиिрдпा рдХी рдХрд╣ाрдиी

рдЖрдИрдкीрдПрд▓: рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдирд╣ीं, рдПрдХ рдмрджрд▓рддी рд╣ुрдИ рджुрдиिрдпा рдХी рдХрд╣ाрдиी

рд░िрдкोрд░्рдЯःрдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдХрднी рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдЦेрд▓ рд╣ुрдЖ рдХрд░рддा рдеा—рдкांрдЪ рджिрди рдХा рдЯेрд╕्рдЯ, рдПрдХ рджिрди рдХा рд╡рдирдбे, рдФрд░ рд╕ीрдоिрдд рд░ोрдоांрдЪ। рд▓ेрдХिрди 2008 рдоें рдХुрдЫ рдРрд╕ा рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдиे рдЗрд╕ рдЦेрд▓ рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рд╣ी рдмрджрд▓ рджी। Board of Control for Cricket in India (рдмीрд╕ीрд╕ीрдЖрдИ) рдФрд░ Lalit Modi рдХी рдкрд╣рд▓ рдкрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдЗंрдбिрдпрди рдк्рд░ीрдоिрдпрд░ рд▓ीрдЧ (рдЖрдИрдкीрдПрд▓) рдЖрдЬ рдПрдХ рдРрд╕ा рдоंрдЪ рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдЦेрд▓, рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рдордиोрд░ंрдЬрди рдПрдХ рд╕ाрде рд╕ांрд╕ рд▓ेрддे рд╣ैं।

рд╢ुрд░ुрдЖрдд: рдЬрдм рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдиे рдирдпा рд░ूрдк рд▓िрдпा

18 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2008—рдпрд╣ рддाрд░ीрдЦ рд╕िрд░्рдл рдХैрд▓ेंрдбрд░ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЯрд░्рдиिंрдЧ рдкॉрдЗंрдЯ рд╣ै। Kolkata Knight Riders рдФрд░ Royal Challengers Bangalore рдХे рдмीрдЪ рдкрд╣рд▓ा рдоुрдХाрдмрд▓ा рдЦेрд▓ा рдЧрдпा рдФрд░ рджुрдиिрдпा рдиे рджेрдЦा рдХि рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдЕрдм рд╕िрд░्рдл рдЦेрд▓ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि “рдПंрдЯрд░рдЯेрдирдоेंрдЯ рдкैрдХेрдЬ” рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै।

рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд╕ीрдЬрди рдоें Rajasthan Royals рдиे Shane Warne рдХी рдХрдк्рддाрдиी рдоें рдЦिрддाрдм рдЬीрддрдХрд░ рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдХि рдпрд╣ां рдиाрдо рдирд╣ीं, рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдоाрдпрдиे рд░рдЦрддा рд╣ै।

рдл्рд░ेंрдЪाрдЗрдЬी рдоॉрдбрд▓, рдСрдХ्рд╢рди рд╕िрд╕्рдЯрдо рдФрд░ рдмॉрд▓ीрд╡ुрдб рдХा рдЧ्рд▓ैрдорд░—Shah Rukh Khan рдФрд░ Preity Zinta рдЬैрд╕े рдиाрдоों рдиे рдЖрдИрдкीрдПрд▓ рдХो рдЦेрд▓ рд╕े рдХрд╣ीं рдЖрдЧे рдкрд╣ुंрдЪा рджिрдпा।


рдЖрдЬ рдХा рдЖрдИрдкीрдПрд▓: рдкैрд╕ा, рдкाрд╡рд░ рдФрд░ рдкैрд╢рди

рдЖрдЬ рдЖрдИрдкीрдПрд▓ рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рд▓ीрдЧ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рд╣ै। рдЕрд░рдмों рдбॉрд▓рд░ рдХी рдм्рд░ांрдб рд╡ैрд▓्рдпू, рдоीрдбिрдпा рд░ाрдЗрдЯ्рд╕ рдФрд░ рд╕्рдкॉрди्рд╕рд░рд╢िрдк рдЗрд╕े рджुрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╕्рдкोрд░्рдЯ्рд╕ рд▓ीрдЧ्рд╕ рдоें рдЦрдб़ा рдХрд░рддे рд╣ैं।

2025 рдоें Royal Challengers Bangalore рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЬीрдд рдиे рдлैंрд╕ рдХे рдЗंрддрдЬाрд░ рдХो рдЦрдд्рдо рдХिрдпा। Virat Kohli рдХे рдЪेрд╣рд░े рдХी рдЦुрд╢ी рдЙрд╕ рдкрд▓ рдХो рдФрд░ рдЦाрд╕ рдмрдиा рдЧрдИ।

рдлाрдЗрдирд▓ Narendra Modi Stadium рдоें рдЦेрд▓ा рдЧрдпा—рдЬрд╣ाँ рд╣рдЬाрд░ों рджрд░्рд╢рдХों рдФрд░ рдХрд░ोрдб़ों рдЯीрд╡ी рд╕्рдХ्рд░ीрди рдХे рд╕ाрдордиे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓िрдЦा рдЧрдпा।

рдЖрдИрдкीрдПрд▓ рдиे рди рд╕िрд░्рдл рдмрдб़े рдЦिрд▓ाрдб़िрдпों рдХो рдЪрдордХाрдпा, рдмрд▓्рдХि рдирдП рд╕िрддाрд░ों рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा—Jasprit Bumrah, Hardik Pandya рдФрд░ Suryakumar Yadav рдЬैрд╕े рдЦिрд▓ाрдб़ी рдЗрд╕рдХी рджेрди рд╣ैं।

рднрд╡िрд╖्рдп: рдЦेрд▓ рд╕े рдЖрдЧे, рдПрдХ рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рдм्рд░ांрдб

рдЖрдИрдкीрдПрд▓ рдЕрдм рд╕ीрдоाрдУं рдоें рдмंрдзा рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рдм्рд░ांрдб рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै। рдЕрдоेрд░िрдХा, рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдл्рд░ीрдХा рдЬैрд╕ी рд▓ीрдЧ्рд╕ рдоें рднाрд░рддीрдп рдл्рд░ेंрдЪाрдЗрдЬी рдХा рдиिрд╡ेрд╢ рдЗрд╕рдХी рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрд╣ुंрдЪ рдХो рджिрдЦाрддा рд╣ै।

рдорд╣िрд▓ा рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдоें Women's Premier League (WPL) рдХा рдЙрднाрд░ рдЗрд╕ рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рддрд╕्рд╡ीрд░ рд╣ै।

рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЖрд░्рдЯिрдлिрд╢िрдпрд▓ рдЗंрдЯेрд▓िрдЬेंрд╕, рд╡рд░्рдЪुрдЕрд▓ рд░िрдпрд▓िрдЯी рдФрд░ рдбेрдЯा рдПрдиाрд▓िрдЯिрдХ्рд╕ рджрд░्рд╢рдХों рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмрджрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं—рдЖрдк рдШрд░ рдмैрдаे рд╕्рдЯेрдбिрдпрдо рдЬैрд╕ा рд░ोрдоांрдЪ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рд╕рдХेंрдЧे।


рдЪुрдиौрддिрдпाँ рднी рд╣ैं...

рд╣рд░ рдЪрдордХ рдХे рдкीрдЫे рдХुрдЫ рд╕ाрдП рднी рд╣ोрддे рд╣ैं।

рдЦिрд▓ाрдб़िрдпों рдХी рдердХाрди, рдоैрдЪ рдлिрдХ्рд╕िंрдЧ, рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдк्рд░рднाрд╡ рдЬैрд╕े рдоुрдж्рджे рдЖрдИрдкीрдПрд▓ рдХे рд╕ाрдордиे рдЦрдб़े рд╣ैं।

рдЕрдЧрд░ рдЗрдирдХा рд╕рдоाрдзाрди рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा, рддो рдЖрдИрдкीрдПрд▓ рдХा рднрд╡िрд╖्рдп рд╕िрд░्рдл рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓ рд╣ी рдирд╣ीं—рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рд╣ोрдЧा।

рдЕंрдд рдоें: рдХ्рдпों рдЦाрд╕ рд╣ै рдЖрдИрдкीрдПрд▓?

рдЖрдИрдкीрдПрд▓ рд╕िрд░्рдл рдЪौрдХे-рдЫрдХ्рдХों рдХा рдЦेрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै।

рдпрд╣ рдПрдХ рд╕рдкрдиा рд╣ै—рдЬो рд╣рд░ рдпुрд╡ा рдЦिрд▓ाрдб़ी рдХी рдЖंрдЦों рдоें рдЪрдордХрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рдПрдХ рдоंрдЪ рд╣ै—рдЬрд╣ाँ рдоेрд╣рдирдд, рдзैрд░्рдп рдФрд░ рдЬुрдиूрди рдХा рдлрд▓ рдоिрд▓рддा рд╣ै।

Virat Kohli рдХी рд▓ंрдмी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХे рдмाрдж рдоिрд▓ी рдЬीрдд рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै рдХि рдпрд╣ां рд╣рд░ рдХрд╣ाрдиी рдХा рдПрдХ рджिрди “рд╣ैрдк्рдкी рдПंрдбिंрдЧ” рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

ЁЯСЙ рдЖрдкрдХी рд░ाрдп рдХ्рдпा рд╣ै?

рдХ्рдпा рдЖрдкрдХो рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЖрдИрдкीрдПрд▓ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдлुрдЯрдмॉрд▓ рд▓ीрдЧ्рд╕ рдХी рддрд░рд╣ рджुрдиिрдпा рдкрд░ рд░ाрдЬ рдХрд░ेрдЧा?

рдпा рдлिрд░ рдЗрд╕рдХी рдЪुрдиौрддिрдпाँ рдЗрд╕े рд╕ीрдоिрдд рдХрд░ рджेंрдЧी?

рдЕрдкрдиी рд░ाрдп рдХрдоेंрдЯ рдоें рдЬрд░ूрд░ рдмрддाрдЗрдП ЁЯСЗ


рдзрд░्рдо, рдЬाрддि рдФрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг: рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдХे рдлैрд╕рд▓े рдХी рд╡्рдпाрдкрдХ рдЧूंрдЬ

 рдзрд░्рдо, рдЬाрддि рдФрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг: рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдХे рдлैрд╕рд▓े рдХी рд╡्рдпाрдкрдХ рдЧूंрдЬ

рд░िрдкोрд░्рдЯ: рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рд╣ाрдИ рдХोрд░्рдЯ рдХा рд╣ाрд▓िрдпा рдлैрд╕рд▓ा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдХाрдиूрдиी рдиिрд░्рдгрдп рднрд░ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рднाрд░рдд рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдвांрдЪे, рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд╣рдЪाрди рдФрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдиीрддि рдХी рдЬрдЯिрд▓ рдкрд░рддों рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рд╣ै। рдЕрджाрд▓рдд рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ा рд╣ै—рдЬिрд╕ рдзрд░्рдо рдоें рдЬाрддि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдирд╣ीं рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि (SC) рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рднी рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी।

рдпрд╣ рдЯिрдк्рдкрдгी рдХेрд╡рд▓ рдХाрдиूрди рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдкрд░ рд╕ीрдзा рдк्рд░рд╣ाрд░ рднी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдзрд░्рдо рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдмाрдж рднी рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рд▓ाрдн рд▓ेрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЬाрддी рд░рд╣ी рд╣ै।

рдзрд░्рдоांрддрд░рдг рдФрд░ SC рд▓ाрдн: рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдорд░्рдпाрджा рдХा рдк्рд░рд╢्рди

рдорд╣рд░ाрдЬрдЧंрдЬ рдХे рдЬिрддेंрдж्рд░ рд╕ाрд╣рдиी рдХी рдпाрдЪिрдХा рдкрд░ рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЕрджाрд▓рдд рдиे рд╕ाрдл рдХिрдпा рдХि рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдЕрдкрдиाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि SC рд╢्рд░ेрдгी рдХा рд▓ाрдн рдирд╣ीं рд▓े рд╕рдХрддे। рдХोрд░्рдЯ рдиे рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХे C. Selvarani рдоाрдорд▓े рдХा рд╣рд╡ाрд▓ा рджेрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдХेрд╡рд▓ рд▓ाрдн рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा рдзрд░्рдоांрддрд░рдг “рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд╕ाрде рдЫрд▓” рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै।

рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рднाрд░рдд рдоें рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдпा рд╕ाрдоाрди्рдп рдкिрдЫрдб़ेрдкрди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЙрдд्рдкीрдб़рди рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै, рдЬो рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЬाрддि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдиिрд╣िрдд рд░рд╣ा рд╣ै।

рдзрд░्рдо рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдмाрдж SC рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рд╕्рд╡рддः рдиिрд░рд╕्рдд

рдЕрджाрд▓рдд рдиे рдпрд╣ рднी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдХि рдзрд░्рдо рдмрджрд▓рддे рд╣ी рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा SC рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рд╕्рд╡рддः рдЕрдоाрди्рдп рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै—рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдкрд╣рд▓े рдХрднी рднी рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ो। рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рддीрди рдорд╣ीрдиे рдХे рднीрддрд░ рдРрд╕े рдоाрдорд▓ों рдХी рдЬांрдЪ рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рдпрд╣ рд╕ंрдХेрдд рджेрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрдм рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдХो рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

рдЬрдоीрдиी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ: рдзрд░्рдо рдмрджрд▓ा, рднेрджрднाрд╡ рдирд╣ीं

рд╣ाрд▓ांрдХि рдЕрджाрд▓рдд рдХी рдХाрдиूрдиी рджрд▓ीрд▓ рдпрд╣ рдоाрдирддी рд╣ै рдХि рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдоें рдЬाрддि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдирд╣ीं рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдпрдеाрд░्рде рдЗрд╕рд╕े рдЕрд▓рдЧ рддрд╕्рд╡ीрд░ рдкेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै।

рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे рдХрдИ рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рдЖрдЬ рднी рджрд▓िрдд рдИрд╕ाрдЗрдпों рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рдЪрд░्рдЪ, рдЕрд▓рдЧ рдмैрдардиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдпрд╣ां рддрдХ рдХि рдЕрд▓рдЧ рдХрдм्рд░िрд╕्рддाрди рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ “рджрд▓िрдд рдЪрд░्рдЪ” рдФрд░ “рдЙрдЪ्рдЪ рдЬाрддि рдИрд╕ाрдИ рдЪрд░्рдЪ” рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХी рддрд░рд╣ рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।

рд╡िрднिрди्рди рд░िрдкोрд░्рдЯें рдпрд╣ рдмрддाрддी рд╣ैं рдХि рдзрд░्рдо рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдмाрдж рднी рджрд▓िрдд рдИрд╕ाрдЗрдпों рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рднेрджрднाрд╡ рд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдоुрдХ्рддि рдирд╣ीं рдоिрд▓рддी—рдпाрдиी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд╣рдЪाрди рдХा рдмोрдЭ рдзрд░्рдо рдмрджрд▓рдиे рдХे рдмाрдж рднी рдмрдиा рд░рд╣рддा рд╣ै।

рдмिрд╣ाрд░ рдоॉрдбрд▓: рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг

рдмिрд╣ाрд░ рдЗрд╕ рдмрд╣рд╕ рдХो рдПрдХ рдирдпा рдЖрдпाрдо рджेрддा рд╣ै। рдпрд╣ां рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рджрд▓िрдд рдкृрд╖्рдарднूрдоि рд╕े рдЖрдП рдИрд╕ाрдЗрдпों рдХो рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдХे рдмрдЬाрдп рдкिрдЫрдб़ा рд╡рд░्рдЧ (OBC) рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдпрд╣ рдоॉрдбрд▓ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддा рд╣ै рдХि—

рдзрд░्рдо рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рднेрджрднाрд╡ рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдоाрдк्рдд рдирд╣ीं рдХрд░рддा,

рд▓ेрдХिрди рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдкрд░िрднाрд╖ा рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд╣рдЪाрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ीрдоिрдд рд╣ै।

рдлैрд╕рд▓े рдХे рддीрди рдмрдб़े рд╕ंрджेрд╢


рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдХो рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рджेрдЦें, рддो рдпрд╣ рддीрди рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै—


рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдЖрдзाрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд╣рдЪाрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЬाрддि-рдЖрдзाрд░िрдд рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЕрди्рдпाрдп рд╣ै।

рдзрд░्рдо рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рд╕ाрде SC рдХा рджрд░्рдЬा рд╕्рд╡рддः рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рднेрджрднाрд╡ рдЪाрд╣े рдХिрд╕ी рднी рдзрд░्рдо рдоें рдоौрдЬूрдж рд╣ो, рдХाрдиूрди рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕ी рд╢्рд░ेрдгी рдХो рдоाрди्рдпрддा рджेрддा рд╣ै рдЬिрд╕े рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЕंрддिрдо рд╕рд╡ाрд▓: рдХ्рдпा рдХाрдиूрди рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдпрдеाрд░्рде рдХे рд╕ाрде рдмрджрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдП?

рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рдмрд╣ुрд╕्рддрд░ीрдп рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЬाрддि рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЧрд╣рд░ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै—

рдЕрдЧрд░ рдзрд░्рдо рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдмाрдж рднी рднेрджрднाрд╡ рдЬाрд░ी рд░рд╣рддा рд╣ै, рддो рдХ्рдпा рдХाрдиूрди рдХो рдЙрд╕ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХो рднी рдоाрди्рдпрддा рджेрдиी рдЪाрд╣िрдП?

рдлिрд▓рд╣ाрд▓ рдЕрджाрд▓рдд рдиे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рджाрдпрд░े рдоें рдЕрдкрдиी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджी рд╣ै।

рдЕрдм рдпрд╣ рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдиीрддि-рдиिрд░्рдоाрддाрдУं рдкрд░ рд╣ै рдХि рд╡े рдЗрд╕ рдЬрдЯिрд▓ рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХे рд╕ाрде рдХैрд╕े рд╕ंрд╡ाрдж рдХрд░рддे рд╣ैं।



рддिрдеि рдирд╣ीं, рдШोрд╖рдгा рдкрд╣рд▓े — рдХ्рдпा рдпрд╣ी рд╣ै “рддोрд╣рдлा” рдХी рдирдИ рдкрд░िрднाрд╖ा?

рддिрдеि рдирд╣ीं, рдШोрд╖рдгा рдкрд╣рд▓े — рдХ्рдпा рдпрд╣ी рд╣ै “рддोрд╣рдлा” рдХी рдирдИ рдкрд░िрднाрд╖ा?

рд░िрдкोрд░्рдЯ: рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╢्рд░рдо рдПрд╡ं рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдИрдкीрдПрд╕-95 рдкेंрд╢рдирдзाрд░рдХों рдХे рд▓िрдП рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди 7,500 рд░ुрдкрдпे рдХрд░рдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдкрд╣рд▓ी рдирдЬрд░ рдоें рд░ाрд╣рддрднрд░ी рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддी рд╣ै। 26 рдоाрд░्рдЪ 2026 рдХो рд╣ुрдИ рдоंрдд्рд░ीрд╕्рддрд░ीрдп рдмैрдардХ рдоें рд▓िрдпा рдЧрдпा рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ाрдЦों рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЙрдо्рдоीрдж рдХी рдХिрд░рдг рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдоूрд▓ рдк्рд░рд╢्рди рдЕрдм рднी рдЬрд╕ рдХा рддрд╕ рд╣ै—рдХ्рдпा рдпрд╣ рд╕рдЪрдоुрдЪ “рддрдд्рдХाрд▓ рдк्рд░рднाрд╡” рд╕े рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдиिрд░्рдгрдп рд╣ै, рдпा рдлिрд░ рдПрдХ рдФрд░ рдЕрдзूрд░ी рдШोрд╖рдгा?

рдИрдкीрдПрд╕-95 (рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдкेंрд╢рди рдпोрдЬрдиा 1995) рдХे рддрд╣рдд рдкेंрд╢рди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд░рд╣े рдмुрдЬुрд░्рдЧ рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди рдмрдв़ाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХрд░рддे рд░рд╣े рд╣ैं। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЕрдиेрдХ рдкेंрд╢рдирдзाрд░рдХों рдХो рд▓рдЧрднрдЧ 1,000 рд░ुрдкрдпे рдоाрд╕िрдХ рдоिрд▓рддे рд╣ैं, рдЬो рдорд╣ंрдЧाрдИ рдХे рдЗрд╕ рджौрд░ рдоें рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдЬीрд╡рди рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै। рдРрд╕े рдоें 7,500 рд░ुрдкрдпे рдХी рдШोрд╖рдгा рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд░ाрд╣рдд рдХा рд╕ंрдХेрдд рджेрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрдо्рдоीрджें рдЬрдЧाрддी рд╣ै।

рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЗрд╕ рдкूрд░ी рдШोрд╖рдгा рдоें рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрд╣рд▓ू—рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рддिрдеि—рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै। “рддрдд्рдХाрд▓ рдк्рд░рднाрд╡” рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЬрд░ूрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЬрдоीрдиी рд╣рдХीрдХрдд рдпрд╣ рдмрддाрддी рд╣ै рдХि рдРрд╕े рд╢рдм्рдж рдЕрдХ्рд╕рд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдЙрд▓рдЭрдХрд░ рд░рд╣ рдЬाрддे рд╣ैं। рдХ्рдпा рдкेंрд╢рдирдзाрд░рдХों рдХे рдЦाрддों рдоें рдЕрдЧрд▓े рд╣ी рдорд╣ीрдиे рд╕े рдмрдв़ी рд╣ुрдИ рд░ाрд╢ि рдкрд╣ुंрдЪेрдЧी, рдпा рдлिрд░ рдпрд╣ рднी рдЙрди рдШोрд╖рдгाрдУं рдХी рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдЬाрдПрдЧी, рдЬिрдирдХा рдЗंрддрдЬाрд░ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै?

рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै рдЬрдм рдкेंрд╢рди рд╕े рдЬुрдб़ी рдШोрд╖рдгाрдПं рдмिрдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕рдордпрд╕ीрдоा рдХे рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рд╣ों। рдкूрд░्рд╡ рдоें рднी рдХрдИ рдиीрддिрдЧрдд рдлैрд╕рд▓े рд▓िрдП рдЧрдП, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХे рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡рдпрди рдоें рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдиे рд▓ाрднाрд░्рдеिрдпों рдХो рдиिрд░ाрд╢ рдХिрдпा। рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдмुрдЬुрд░्рдЧ рдкेंрд╢рдирдзाрд░рдХों рдХे рд▓िрдП рд╣рд░ рдорд╣ीрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै—рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рдХा рдк्рд░рд╢्рди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрдирдХी рдЧрд░िрдоा рдФрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рдЬीрд╡рди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рд╕े рдЬुрдб़ा рд╡िрд╖рдп рд╣ै।

рдШोрд╖рдгा рдоें “рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдП” рдЬैрд╕े рдиिрд░्рджेрд╢ рдЕрд╡рд╢्рдп рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं, рдХिंрддु рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ोрдбрдоैрдк рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рдпрд╣ рднी рдФрдкрдЪाрд░िрдХрддा рднрд░ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдХ्рдпा рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рдаोрд╕ рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं? рдХ्рдпा рдИрдкीрдПрдлрдУ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рддрдХрдиीрдХी рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рддैрдпाрд░िрдпां рдкूрд░ी рд╣ैं? рдЗрди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдЕрднी рднी рдзुंрдзрд▓े рд╣ैं।

рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдПрдХ рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЗрд╕ “рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдиिрд░्рдгрдп” рдХो рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдмрдиाрдП—рд╕्рдкрд╖्рдЯ рддिрдеि, рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рд╕рдордпрдмрдж्рдз рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡рдпрди рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े। рдЕрди्рдпрдеा, рдпрд╣ рддрдеाрдХрдеिрдд “рддोрд╣рдлा” рднी рдЙрдо्рдоीрджों рдХी рдлाрдЗрд▓ों рдоें рджрдмрдХрд░ рд░рд╣ рдЬाрдПрдЧा।

рдЕंрддрддः рд╕рд╡ाрд▓ рд╕ीрдзा рдФрд░ рд╕рдЯीрдХ рд╣ै—

рдЬрдм рдиिрд░्рдгрдп рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै, рддो рддाрд░ीрдЦ рдмрддाрдиे рдоें рд╣िрдЪрдХ рдХ्рдпों?


рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЪूрдХ рднрд░ рдирд╣ीं

 рд░िрдкोрд░्рдЯ: рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдмрдпाрди рдпा рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЪूрдХ рднрд░ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЖрдЬ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि, рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╡िрдорд░्рд╢ рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕рдмोрдз рдХे рдмीрдЪ рдмрдв़рддी рдЦाрдИ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрдирддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬрдм рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдЙрдкрдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдЬैрд╕े рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдкрдж рдкрд░ рдмैрдаे рдиेрддा рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ рдиे рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдФрд░ рд╢ांрддि рдХा рд╕ंрджेрд╢ рдлैрд▓ाрдпा, рддो рдпрд╣ рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рднूрд▓ рдирд╣ीं рд░рд╣ рдЬाрддी, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рдоृрддि рдХे рд╕ाрде рдЧंрднीрд░ рдЦिрд▓рд╡ाрдб़ рдЬैрд╕ी рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддी рд╣ै।

рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рддрде्рдп рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ैं। рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рдХा рдЬрди्рдо рд▓рдЧрднрдЧ 563 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рд╣ुрдЖ рдФрд░ 483 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рдоें рдЙрдирдХा рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рд╣ुрдЖ। рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ рдХा рдЬрди्рдо рд▓рдЧрднрдЧ 304 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рдоें рд╣ुрдЖ। рдпाрдиी рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рд▓рдЧрднрдЧ 179 рд╡рд░्рд╖ों рдХा рдЕंрддрд░ рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдЙрдирдХा рдоिрд▓рдиा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ै। рдпрд╣ рд╡े рдмुрдиिрдпाрджी рддрде्рдп рд╣ैं рдЬो рд╕्рдХूрд▓ рд╕्рддрд░ рдХी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдкुрд╕्рддрдХों рдоें рдкрдв़ाрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдк्рд░рд╢्рди рдЙрдардиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै рдХि рдЗрддрдиी рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬाрдирдХाрд░ी рднी рдЬрдм рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдоंрдЪों рд╕े рдЧрд▓рдд рддрд░ीрдХे рд╕े рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै, рддो рдЗрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХाрд░рдг рдХ्рдпा рд╣ैं?

рджрд░рдЕрд╕рд▓, 2014 рдХे рдмाрдж рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдПрдХ рдирдпा рдЯ्рд░ेंрдб рдЙрднрд░ा рд╣ै—рдЬрд╣ां рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рддрде्рдп рдХी рдмрдЬाрдп ‘рдиैрд░ेрдЯिрд╡’ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рд╣ै। рдиेрддा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрджेрд╢ рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдвाрд▓рддे рд╣ैं, рддाрдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рдордЬрдмूрддी рджी рдЬा рд╕рдХे। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рддрде्рдп рдЕрдХ्рд╕рд░ рдкीрдЫे рдЫूрдЯ рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдЕрдкीрд▓ рдЖрдЧे рдЖ рдЬाрддी рд╣ै। рдЬрдм рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ рдХो рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рд╕े рд╕ीрдзे рдЬोрдб़ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдпрд╣ рдПрдХ рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рдХрдеा рдмрди рдЬाрддी рд╣ै—рдХि рдПрдХ рд╢ाрд╕рдХ рдиे рдзрд░्рдо рдФрд░ рд╢ांрддि рдХा рдоाрд░्рдЧ рдЕрдкрдиाрдпा। рдЬрдмрдХि рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдпрд╣ рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рдЕрд╢ोрдХ рдиे рдмुрдж्рдз рдХे рдЙрдкрджेрд╢ों рдХो рдЙрдирдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे рдХाрдлी рд╕рдордп рдмाрдж, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдХрд▓िंрдЧ рдпुрдж्рдз рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рдЕрдкрдиाрдпा।

рдпрд╣ां рд╕рдорд╕्рдпा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдмрдпाрди рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рд╡्рдпाрдкрдХ рдоाрд╣ौрд▓ рдХी рднी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдРрд╕े рдмрдпाрди рдмिрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рдХे рджिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдоीрдбिрдпा, рдЬिрд╕े рдЕрдХ्рд╕рд░ “рдЧोрджी рдоीрдбिрдпा” рдХрд╣рдХрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХी рдЬाрддी рд╣ै, рдХрдИ рдмाрд░ рдРрд╕े рдмрдпाрдиों рдкрд░ рдЧंрднीрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдаाрдиे рд╕े рдмрдЪрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдпрд╣ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдиेрддाрдУं рдХे рднीрддрд░ рддрде्рдпाрдд्рдордХ рд╕рдЯीрдХрддा рдХो рд▓ेрдХрд░ рджрдмाрд╡ рд▓рдЧाрддाрд░ рдХрдо рд╣ोрддा рдЬाрддा рд╣ै।

рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдиे рдПрдХ рдирдИ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ां рд▓ोрдЧ рддрдд्рдХाрд▓ рддрде्рдп-рдЬांрдЪ (рдлैрдХ्рдЯ-рдЪेрдХ) рдХрд░рддे рд╣ैं, рдкुрд░ाрдиे рд░िрдХॉрд░्рдб рд╕ाрдордиे рд▓ाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЧрд▓рддिрдпों рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдПрдХ рдбрд░ рдХा рдоाрд╣ौрд▓ рднी рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬрд╣ां рдЕрд╕рд╣рдорддि рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ों рдХो “рджेрд╢-рд╡िрд░ोрдзी” рдпा “рдкाрдХिрд╕्рддाрди рд╕рдорд░्рдердХ” рдЬैрд╕े рдЯैрдЧ рджिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рд▓िрдП рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рд╕े рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдФрд░ рдмрд╣рд╕ рдХी рдЬрдЧрд╣ рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕िрдордЯрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै।

рдиेрддाрдУं рдХा рдпрд╣ рддрд░्рдХ рднी рд╕ाрдордиे рдЖрддा рд╣ै рдХि рд╡े “рдирдИ рдкीрдв़ी”, рдпाрдиी Gen-Z рдХो рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕े рдЬोрдб़рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдиिрд╕्рд╕ंрджेрд╣ рд╕рд░ाрд╣рдиीрдп рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рдЧрд▓рдд рддрде्рдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рд╕рдордЭ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै? рдпрджि рдпुрд╡ा рдкीрдв़ी рдХो рдпрд╣ी рдмрддाрдпा рдЬाрдПрдЧा рдХि рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рдФрд░ рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ рд╕рдордХाрд▓ीрди рдеे, рддो рдпрд╣ рдЙрдирдХे рдмौрдж्рдзिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдЕрди्рдпाрдп рд╣ोрдЧा। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХेрд╡рд▓ рдЧौрд░рд╡рдЧाрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рддрде्рдпों, рдк्рд░рдоाрдгों рдФрд░ рд╕рдордпрд░ेрдЦा рдХा рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рд╣ै।

рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡िрдорд░्рд╢ рдоें рдПрдХ рдФрд░ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдпрд╣ рднी рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै рдХि рдЕрддीрдд рдХी рдЧрд▓рддिрдпों рдХे рд▓िрдП рд▓рдЧाрддाрд░ рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХो рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдард╣рд░ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрд▓ोрдЪрдиा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХा рдПрдХ рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рд╡рд░्рддрдоाрди рдХी рдХрдоिрдпों рд╕े рдз्рдпाрди рд╣рдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрддीрдд рдХो рдмाрд░-рдмाрд░ рдиिрд╢ाрдиा рдмрдиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдпрд╣ ‘рдбाрдЗрд╡рд░्рдЬрди рдкॉрд▓िрдЯिрдХ्рд╕’ рдХा рд░ूрдк рд▓े рд▓ेрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рди рддो рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕ुрдзрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рди рд╣ी рд╡рд░्рддрдоाрди рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рдоाрдзाрди рд╣ोрддा рд╣ै।

рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рдХे рднीрддрд░ рдРрд╕ी рдХोрдИ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоौрдЬूрдж рд╣ै рдЬो рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдмрдпाрдиों рдХी рддрде्рдпाрдд्рдордХ рдЬांрдЪ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ рд╕рдХे? рдпрджि рдирд╣ीं, рддो рдЗрд╕рдХी рддрдд्рдХाрд▓ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рдХ्рдпोंрдХि рдЬрдм рд╕рдд्рддा рдоें рдмैрдаे рд▓ोрдЧ рд╣ी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рддोрдб़-рдорд░ोрдб़ рдХрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ेंрдЧे, рддो рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣ी рдФрд░ рдЧрд▓рдд рдХे рдмीрдЪ рдЕंрддрд░ рдХрд░рдиा рдХрдаिрди рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।

рдЕंрддрддः, рдЗрд╕े “рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा”, “рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी” рдпा “рдиैрд░ेрдЯिрд╡ рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рд░рдгрдиीрддि”—рдХिрд╕ी рднी рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рдЬाрдП, рддीрдиों рд╣ी рдкрд╣рд▓ू рдЗрд╕рдоें рдкрд░िрд▓рдХ्рд╖िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЪिंрддाрдЬрдирдХ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ोрддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЬрдм рдЧрд▓рдд рддрде्рдп рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд╕ंрдХोрдЪ рдХे рдмाрд░-рдмाрд░ рджोрд╣рд░ाрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рддो рд╡े рдзीрд░े-рдзीрд░े ‘рд╕рдд्рдп’ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдП рдЬाрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं।

рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдЬрдирддा рдХी рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рд╣ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕ंрддुрд▓рди рд╣ै। рдпрджि рдиाрдЧрд░िрдХ рд▓рдЧाрддाрд░ рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫрддे рд░рд╣ें, рддрде्рдпों рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░рддे рд░рд╣ें рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рдЙрд╕рдХे рд╕рд╣ी рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ें, рддो рдРрд╕े рдмрдпाрдиों рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣ेрдЧा। рдЕрди्рдпрдеा, рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рдХे рдЗрд╕ рдЕрд╕ंрддुрд▓िрдд рд╕ंрдмंрдз рдХा рдЦाрдоिрдпाрдЬा рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीрдв़िрдпों рдХो рднुрдЧрддрдиा рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै।

india: 18 рдордИ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕

  рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕ (World AIDS Vaccine Day) рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рджिрд╡рд╕ (International Museum Day) рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдЗрд╕ рджिрди...