ЁЯФ┤ India : рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ | ЁЯФ┤ Bihar : рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкी | ЁЯФ┤ Bihar: рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╡ाрд░्рдб рдиंрдмрд░ 45 рдоें рдкрд╣ुंрдЪे | ЁЯФ┤ Bihar: рдбॉ. рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд | ЁЯФ┤ India : рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо

рдЧुрд░ुрд╡ाрд░, 20 рдирд╡ंрдмрд░ 2025

рдмिрд╣ाрд░ рдХा рд╕рдд्рддा-рдЪрдХ्рд░: рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХा рджрд╕рд╡ां рдЕрд╡рддाрд░

 рдмिрд╣ाрд░ рдХा рд╕рдд्рддा-рдЪрдХ्рд░: рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХा рджрд╕рд╡ां рдЕрд╡рддाрд░


рдкрдЯрдиा. рд▓ोрдХ рдиाрдпрдХ рдЬрдпрдк्рд░рдХाрд╢ рдиाрд░ाрдпрдг рдХे рдЖंрджोрд▓рди рдХी рдзुंрдзрд▓ी рдЫाрдпा рдоें рдЬрди्рдоे рдмिрд╣ाрд░ рдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдиे рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЕрдкрдиी рдЪрдХ्рд░ीрдпрддा рдХा рдк्рд░рдоाрдг рджिрдпा рд╣ै. рд╡рд╣ рджौрд░ рдЬрдм рд▓ाрд▓ू рдк्рд░рд╕ाрдж рдпाрджрд╡ рдЕрдзिрд╡рдХ्рддा рдХी рд╡рдХाрд▓рдд рдЫोрдб़рдХрд░ рдЬрдирдиाрдпрдХ рдмрдиे, рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХी рдбिрдЧ्рд░ी рдХो рд╕рдд्рддा рдХी рдХुрд░्рд╕ी рдкрд░ рдЪрдв़рдиे рдХा рд╣ुрдирд░ рд╕ीрдЦ рдЪुрдХे рдеे. рдЖрдЬ, рдкрдЯрдиा рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХॉрд▓ेрдЬ рдХे рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдЫाрдд्рд░ рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рди рдХेрд╡рд▓ 'рдХुрд░्рд╕ी рдмрдЪाрдиे рдХे рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░' рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдП рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рджрдлा рд╢рдкрде рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдорд░ рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं.

     2025 рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдХे рдмाрдж рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдЧрдардмंрдзрди (рдПрдирдбीрдП) рдХी рдЬीрдд рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ 10рд╡ीं рдмाрд░ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкрдж рдХी рд╢рдкрде рд▓ेрдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं—рдПрдХ рдРрд╕ा рдХ्рд╖рдг рдЬो рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдФрд░ рд╕्рдеिрд░рддा рдХे рдж्рд╡ंрдж्рд╡ рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддा рд╣ै.рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкрдж рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рднाрд░рдд рдХे рдирд╡рдЬाрдд рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╣ुрдИ. 1947 рдоें, рдЬрдм рднाрд░рдд рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп рдмрдиा, рддो рдмिрд╣ाрд░ рдХा рдкрд╣рд▓ा рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рдХृрд╖्рдг рд╕िрди्рд╣ा рдмрдиे. рд╡े рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рджिрдЧ्рдЧрдЬ рдиेрддा рдеे рдФрд░ 20 рдЬुрд▓ाрдИ 1947 рд╕े 31 рдЬрдирд╡рд░ी 1961 рддрдХ—рдХрд░ीрдм 13 рд╡рд░्рд╖ों рдХी рд▓ंрдмी рдЕрд╡рдзि—рдЗрд╕ рдкрдж рдкрд░ рдЖрд╕ीрди рд░рд╣े. рдпрд╣ рдмिрд╣ाрд░ рдХा рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рджौрд░ рдеा, рдЬрдм рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдиींрд╡ рдкрдб़ी рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЖрдзाрд░рд╢िрд▓ा рд░рдЦी рдЧрдИ.

     рд╢्рд░ी рдХृрд╖्рдг рд╕िрди्рд╣ा рдХे рдмाрдж рдж्рд╡ीрдк рдиाрд░ाрдпрдг рдЬ्рд╣ा рдиे 1 рдлрд░рд╡рд░ी 1961 рд╕े 18 рдлрд░рд╡рд░ी 1961 рддрдХ рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рд╕ंрднाрд▓ा, рд▓ेрдХिрди рдЬрд▓्рдж рд╣ी рдЕрдиुрдЪंрдж्рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╣ेрдЧрдб़े (18 рдлрд░рд╡рд░ी 1961 рд╕े 2 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1963) рдФрд░ рдлिрд░ рд╢्рд░ी рдХृрд╖्рдг рд╕िрди्рд╣ा рдХा рджूрд╕рд░ा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (2 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1963 рд╕े 31 рдЬрдирд╡рд░ी 1968) рдЖрдпा.рдЗрди рд╢ुрд░ुрдЖрддी рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд╕рдд्рддा рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рдПрдХрдЫрдд्рд░ рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдоें рд░рд╣ी, рдЬो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХी рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़ा рд░рд╣ी рдеी.1960 рдХे рджрд╢рдХ рдХे рдЕंрдд рддрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдиे рджрд╕्рддрдХ рджे рджी.

     1968 рдоें рд╕рддीрд╢ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िंрд╣ рдиे рдоाрдд्рд░ 5 рджिрдиों (28 рдЬрдирд╡рд░ी рд╕े 1 рдлрд░рд╡рд░ी) рдХा рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рд╕ंрднाрд▓ा, рдЬो рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдиाрдЬुрдХ рд╕рдд्рддा-рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдеा. рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╣рд░िрд╣рд░ рд╕िंрд╣ (22 рдлрд░рд╡рд░ी 1967 рд╕े 28 рдЬрдирд╡рд░ी 1968), рднोрд▓ा рдкाрд╕рд╡ाрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी (29 рдЬрдирд╡рд░ी 1968 рд╕े 26 рдлрд░рд╡рд░ी 1969; рдФрд░ рдлिрд░ 4 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1969 рд╕े 22 рдЬूрди 1969), рд░ाрдо рд▓рдЦрди рд╕िंрд╣ рдпाрджрд╡ (22 рдЬूрди 1969 рд╕े 29 рдЬूрди 1969), рджрд░ोрдЧा рдк्рд░рд╕ाрдж рд░ाрдп (29 рдЬूрди 1969 рд╕े 22 рджिрд╕ंрдмрд░ 1970), рднोрд▓ा рдкाрд╕рд╡ाрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдХा рджूрд╕рд░ा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (29 рджिрд╕ंрдмрд░ 1970 рд╕े 4 рдЬूрди 1971), рдФрд░ рдмिंрджेрд╢्рд╡рд░ी рджूрдмे (4 рдЬूрди 1971 рд╕े 24 рдЬрдирд╡рд░ी 1972) рдЬैрд╕े рдиाрдо рдЖрдП. рдпрд╣ рджौрд░ рдеा рдЬрдм рд░ाрдЬ्рдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ाрд╕рди рдХे рдЕрдзीрди рдЖрда рдмाрд░ рдЪрд▓ा—рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдХा рдк्рд░рдоाрдг.

    1970 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдХे рдЙрджрдп рдХे рд╕ाрде рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЖрдпा. рдХрд░्рдкूрд░ी рдаाрдХुрд░ (20 рджिрд╕ंрдмрд░ 1970 рд╕े 2 рдЬूрди 1971 рдФрд░ рдлिрд░ 24 рдЬूрди 1977 рд╕े 1 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1979) рдиे рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХे рдЙрдд्рдеाрди рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦी. рдЕрдм्рджुрд▓ рдЧрдлूрд░ (2 рдЬूрди 1971 рд╕े 11 рдЬрдирд╡рд░ी 1972), рд░ाрдо рд▓рдЦрди рд╕िंрд╣ рдпाрджрд╡ рдХा рджूрд╕рд░ा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (2 рдЬूрди 1977 рд╕े 24 рдЬूрди 1977), рдФрд░ рдЬрдЧрди्рдиाрде рдоिрд╢्рд░ (11 рдлрд░рд╡рд░ी 1972 рд╕े 19 рдоाрд░्рдЪ 1975; 14 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1980 рд╕े 14 рдЕрдЧрд╕्рдд 1983; рдФрд░ 14 рдоाрд░्рдЪ 1989 рд╕े 10 рдоाрд░्рдЪ 1990) рдЬैрд╕े рдиेрддाрдУं рдиे рд╕рдд्рддा рд╕ंрднाрд▓ी. рдЗंрджिрд░ा рдЧांрдзी рдХे рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдХे рдмाрдж 1977 рдХा рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рд╕рд░рдХाрд░ рдмिрд╣ाрд░ рдоें рднी рдЖрдИ, рд▓ेрдХिрди рдЬрд▓्рдж рд╣ी рд╡िрдШрдЯिрдд рд╣ो рдЧрдИ.

     1980 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХी рд╡ाрдкрд╕ी рд╣ुрдИ, рд▓ेрдХिрди рд▓ाрд▓ू рдк्рд░рд╕ाрдж рдпाрджрд╡ рдХे рдЙрджрдп рдиे рд╕рдм рдмрджрд▓ рджिрдпा. рдЬрдЧрди्рдиाрде рдоिрд╢्рд░ рдХे рдмाрдж рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рд╕िंрд╣ (8 рдоाрд░्рдЪ 1985 рд╕े 12 рдоाрд░्рдЪ 1985), рдмिंрджेрд╢्рд╡рд░ी рджुрдмे рдХा рджूрд╕рд░ा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (12 рдоाрд░्рдЪ 1985 рд╕े 13 рдлрд░рд╡рд░ी 1988), рдФрд░ рдЬрдЧрди्рдиाрде рдоिрд╢्рд░ рдХा рддीрд╕рд░ा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдЖрдпा.

     рдлिрд░ 10 рдоाрд░्рдЪ 1990 рдХो рд▓ाрд▓ू рдк्рд░рд╕ाрдж рдпाрджрд╡ рдмрдиे—рд╡рд╣ рдЪाрдгрдХ्рдп рдЬैрд╕े рд░рдгрдиीрддिрдХाрд░ рдЬो рдЬрдирддा рджрд▓ рдХे рдмैрдирд░ рддрд▓े рдмिрд╣ाрд░ рдХो 1997 рддрдХ рд╣ांрдХрддे рд░рд╣े.рд▓ाрд▓ू рдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (10 рдоाрд░्рдЪ 1990 рд╕े 28 рдоाрд░्рдЪ 1995; 4 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1995 рд╕े 25 рдЬुрд▓ाрдИ 1997) рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХी рд▓рд╣рд░ рдЪрд▓ी, рд▓ेрдХिрди рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХे рдЖрд░ोрдкों рдиे рдЙрдирдХी рдЫрд╡ि рдзूрдоिрд▓ рдХी. рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд░ाрдмрдб़ी рджेрд╡ी (25 рдЬुрд▓ाрдИ 1997 рд╕े 11 рдлрд░рд╡рд░ी 2000; 11 рдоाрд░्рдЪ 2000 рд╕े 6 рдоाрд░्рдЪ 2005) рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдорд╣िрд▓ा рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдмрдиीं, рдЬो рд▓ाрд▓ू рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЬрдирддा рджрд▓ (рдЖрд░рдЬेрдбी) рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рдЪрд▓ा рд░рд╣ी рдеी.

    21рд╡ीं рд╕рджी рдоें рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХा рдпुрдЧ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ.рдЬрдирддा рджрд▓ (рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб) рдХे рдиेрддा рдиीрддीрд╢ рдиे рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ 3 рдоाрд░्рдЪ 2000 рд╕े 11 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2000 рддрдХ рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рд╕ंрднाрд▓ा.рдлिрд░ 24 рдирд╡ंрдмрд░ 2005 рд╕े 20 рдордИ 2014 рддрдХ рд▓ंрдмा рд╢ाрд╕рди рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЧрддि рдкрдХрдб़ी. 22 рдлрд░рд╡рд░ी 2015 рд╕े 26 рдЬुрд▓ाрдИ 2017, 27 рдЬुрд▓ाрдИ 2017 рд╕े 2 рдордИ 2018 (рдорд╣ाрдЧрдардмंрдзрди рдХे рд╕ाрде), 19 рдордИ 2018 рд╕े 16 рдирд╡ंрдмрд░ 2020, 20 рдлрд░рд╡рд░ी 2021 рд╕े 9 рдЕрдЧрд╕्рдд 2022, 12 рдЕрдЧрд╕्рдд 2022 рд╕े 28 рдЬрдирд╡рд░ी 2024, рдФрд░ 28 рдЬрдирд╡рд░ी 2024 рд╕े рдирд╡ंрдмрд░ 2025 рддрдХ—рдпे рдЙрдирдХे рдиौ рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рд╣ैं.

     рдЕрдм 2025 рдЪुрдиाрд╡ों рдХे рдмाрдж 10рд╡ां рд╢рдкрде рдЧ्рд░рд╣рдг. рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░, рдиीрддीрд╢ рдХे 18 рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдмिрд╣ाрд░ рдХो рд╕рдб़рдХों, рдкुрд▓ों рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕े рдЬोрдб़рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЧрдардмंрдзрди-рдзोрдЦे рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдиे рдЙрдирдХी рдЫрд╡ि рдХो 'рдкрд▓рдЯू рд░ाрдо' рдХा рд░ूрдк рджे рджिрдпा।рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдпрд╣ рд╕рдд्рддा-рдпाрдд्рд░ा—1947 рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрдХрд░ рдЖрдЬ рдХे 10рд╡ें рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рддрдХ—рдПрдХ рд╕рдмрдХ рд╣ै: рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рд╕्рдеिрд░рддा рджुрд░्рд▓рдн рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЕрдкрд░िрд╣ाрд░्рдп। рдЬрдпрдк्рд░рдХाрд╢ рдиाрд░ाрдпрдг рдХा рд╕рдкрдиा рдЖрдЬ рднी рдЕрдзूрд░ा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдХुрд░्рд╕ी рдХी рд╣ोрдб़ рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЧрддि рдХрднी рддेрдЬ, рдХрднी рд╕ुрд╕्рдд। рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХा рджрд╕рд╡ां рдЕрд╡рддाрд░ рдХ्рдпा рдмिрд╣ाрд░ рдХो рдирдИ рджिрд╢ा рджेрдЧा, рдпा рдлिрд░ рд╡рд╣ी рдкुрд░ाрдиा рдЪрдХ्рд░? рд╕рдордп рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рджेрдЧा.

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рдмुрдзрд╡ाрд░, 19 рдирд╡ंрдмрд░ 2025

рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╕्рд╡. рдЗंрджिрд░ा рдЧांрдзी рджृрдв़ рдЗрдЪ्рдЫाрд╢рдХ्рддि рдХी рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдиेрддा рдеी: рд░ाрдЬेрд╢ рд░ाрдо

 *рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдиे рдордиाрдпा рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╕्рд╡ рдЗंрджिрд░ा рдЧांрдзी рдХी 108 рд╡ीं рдЬрдпंрддी


*рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╕्рд╡. рдЗंрджिрд░ा рдЧांрдзी рджृрдв़ рдЗрдЪ्рдЫाрд╢рдХ्рддि рдХी рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдиेрддा рдеी: рд░ाрдЬेрд╢ рд░ाрдо

 рдкрдЯрдиा .рджेрд╢ рдХी рдк्рд░рдердо рдорд╣िрд▓ा рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рднाрд░рдд рд░рдд्рди рд╕्рд╡. рдЗंрджिрд░ा рдЧांрдзी рдХी 108рд╡ीं рдЬрдпंрддी  рдЖрдЬ рдк्рд░рджेрд╢ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдоुрдЦ्рдпाрд▓рдп рд╕рджाрдХрдд рдЖрд╢्рд░рдо рдоें рдордиाрдИ рдЧрдИ.рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдк्рд░рджेрд╢ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд░ाрдЬेрд╢ рд░ाрдо рдиे рдХी.

  рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд░ाрдЬेрд╢ рд░ाрдо рдиे рдХрд╣ा рдХि рд╕्рд╡. рдЗंрджिрд░ा рдЧांрдзी рджेрд╢ рдХी рд╣ी рдирд╣ीं рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдиेрддा рдеी рдФрд░ рдЙрдирдХे рдордиोрдмрд▓ рдиे рджेрд╢ рдХो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдордЬрдмूрдд рджेрд╢ों рдХी рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдЦрдб़ा рдХрд░ рджिрдпा рдеा. 1971 рдХे рдпुрдж्рдз рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рднूрдЧोрд▓ рдмрджрд▓ рджिрдпा рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рдПрдХ рд▓ाрдЦ рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг рдХрд░рдиे рдХो рдордЬрдмूрд░ рдХрд░ рджिрдпा. рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдЗрд╕рд╕े рдмрдб़ा рдХोрдИ рд╕ैрди्рдп рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг рдирд╣ीं рджрд░्рдЬ рд╣ै. 1971 рдХे рдмाрдж рд╕्рд╡. рдЧांрдзी рдиे рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдп рддाрдХрдд рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рддрд░ рдХा рдмрдиा рджी. рджेрд╢ рдХे рдирд╡рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдЖрдпрд░рди рд▓ेрдбी рдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рджेрд╢ рдХी рдЗрдХрд▓ौрддे рдорд╣िрд▓ा рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╕्рд╡. рдЧांрдзी рдХी рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рд░рд╣ी рд╣ै.рдЖрдЬ рд▓ोрдЧ рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдЕрдЦंрдбрддा рдХे рд▓िрдП рд▓рдб़рдиे рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬрдмрдХि рд╕्рд╡. рдЗंрджिрд░ा рдЧांрдзी рдиे рдЙрд╕े рдХрд░рдХे рджिрдЦाрдпा.

      рдк्рд░рджेрд╢ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд░ाрдЬेрд╢ рд░ाрдо рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें  рдЗрди्рджिрд░ा рдЧाँрдзी рдиे рджेрд╢ рд╕े рдЧрд░ीрдмी рд╣рдЯाрдиे,  рдмैंрдХों рдХा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрдХрд░рдг, рд░ाрдЬा-рдорд╣ाрд░ाрдЬाрдУं рдХे рдк्рд░ीрд╡ी рдкрд░्рд╕ рд╣рдЯाрдиे рдЬैрд╕े рдмреЬे рдПрд╡ं рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░्рдп рдХिрдП рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджेрд╢ рдХी рдПрдХрддा рдПрд╡ं рдЕрдЦрдг्рдбрддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рд╕े рд▓рдб़рддे рд╣ुрдП рдЕрдкрдиी рдХुрд░्рдмाрдиी рддрдХ рджे рджी। рдХृрддрдЬ्рдЮ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЕрдирди्рдд рдХाрд▓ рддрдХ рдЙрдирдХे рдд्рдпाрдЧ рдФрд░ рдмрд▓िрджाрди рдХो рдпाрдж рд░рдЦेрдЧा.рдЗрд╕ рдоौрдХे рдкрд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдиेрддाрдУं рд╡ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддाрдУं рдиे рд╕рджाрдХрдд рдЖрд╢्рд░рдо рдХे рдЙрдж्рдпाрди рдоें рд╕्рдеिрдд рд╕्рд╡. рдЗंрджिрд░ा рдЧांрдзी рдХी рдк्рд░рддिрдоा рдкрд░ рдоाрд▓्рдпाрд░्рдкрдг рдХрд░ рд╢्рд░рдж्рдзाрд╕ुрдорди рдЕрд░्рдкिрдд рдХिрдП.

           рдЬрдпंрддी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рд╡िрдзाрди рдкрд░िрд╖рдж рджрд▓ рдХे рдиेрддा рдбा0 рдорджрди рдоोрд╣рди рдЭा, рдкूрд░्рд╡ рдоंрдд्рд░ी рдЕрд╡рдзेрд╢ рдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рд╕рдоिрддि рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХрдкिрд▓рджेрд╡ рдк्рд░рд╕ाрдж рдпाрджрд╡, рдЬрдоाрд▓ рдЕрд╣рдордж рднрд▓्рд▓ू, рдоीрдбिрдпा рдЪेрдпрд░рдоैрди рд░ाрдЬेрд╢ рд░ाрдаौреЬ, рд╕ौрд░рдн рд╕िрди्рд╣ा, рдЪрди्рдж्рд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕िंрд╣, рд░ौрд╢рди рдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣, рдХुрдоाрд░ рдЖрд╢ीрд╖, рдЕрд░рд╡िрди्рдж рд▓ाрд▓ рд░рдЬрдХ, рдордиोрдЬ рд╢рд░्рдоा, рд╡ैрдж्рдпрдиाрде рд╢рд░्рдоा, рдХрдорд▓рджेрд╡ рдиाрд░ाрдпрдг рд╢ुрдХ्рд▓ा,рд╢рд╢िрдХांрдд рддिрд╡ाрд░ी, рд╕ंрддोрд╖ рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡,,рд╕ुрдиीрд▓ рдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣, рд░ंрдЬीрдд рдХुрдоाрд░ рдмाрд▓्рдоीрдХी,  рдоृрдгाрд▓ рдЕрдиाрдордп, рдИ0 рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдмैрдаा, рд╕ंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡, рд░ाрдоाрд╢ंрдХрд░ рдкाрдг्рдбेрдп,  рд╡िрдорд▓ेрд╢ рддिрд╡ाрд░ी, рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░, рд░ोрд╣िрдд рдХुрдоाрд░ рдкाрд╕рд╡ाрди, рдордиु рдоाрдирд╡ рдоुрдХेрд╢, рдордиोрдЬ рдХुрдоाрд░ рдпाрджрд╡, рд╡िрдиोрдж рдХुрдоाрд░ рдпाрджрд╡, рдХिрд╢ोрд░ рдХुрдоाрд░, рдЬाрд╡ेрдж рдЗрдХрд╡ाрд▓, рдирджीрдо рдЕंрд╕ाрд░ी рдиे рднी рдЗрди्рджिрд░ा рдЧाँрдзी рдХी рдк्рд░рддिрдоा рдкрд░ рдоाрд▓्рдпाрд░्рдкрдг рдХिрдпा .

 

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░, 18 рдирд╡ंрдмрд░ 2025

рд╕рдд्рддा рд╕िрд░्рдл рдЬीрдд рдХा рдиाрдо рдирд╣ीं

 

рдкрдЯрдиा .рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд▓ाрд▓ू рдк्рд░рд╕ाрдж рдпाрджрд╡ рдХा рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдШрд░ाрдиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХी рдЙрд╕ рд▓ंрдмी рд▓рдб़ाрдИ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд░рд╣ा рд╣ै рдЬिрд╕рдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХो рдмрджрд▓ рджिрдпा. рдкрд░ंрддु рд╣ाрд▓िрдпा рдЪुрдиाрд╡ी рдЭрдЯрдХा рдЗрд╕ рд╡िрд╢ाрд▓ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдЧрд╣рд░ी рджрд░ाрд░ें рдЙрднाрд░рддा рджिрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै—рдРрд╕ी рджрд░ाрд░ें, рдЬिрдирдХे рд╕ंрдХेрдд рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рднीрддрд░ рд╣ी рднीрддрд░ рдкрдирдк рд░рд╣े рдеे.

рд▓ाрд▓ू рдк्рд░рд╕ाрдж рдФрд░ рд░ाрдмрдб़ी рджेрд╡ी—рдпрд╣ рдЬोрдб़ी рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें ‘рдХрдаोрд░ рдиिрд░्рдгрдп’ рдФрд░ ‘рдоां-рдХी рдордорддा’ рдХा рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рд╕ंрдЧрдо рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै. рдПрдХ рдУрд░ рд▓ाрд▓ू рдХी рдЬрди-рдиेрддृрдд्рд╡ рдХ्рд╖рдорддा, рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рд░ाрдмрдб़ी рджेрд╡ी рдХी рд╕ाрджрдЧी рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЙрдкрд╕्рдеिрддि—рдЗрди рджोрдиों рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдПрдХ рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд░ाрдЬрдиीрддि рдзाрд░ा рддैрдпाрд░ рдХी.рдкрд░ंрддु рдиेрддृрдд्рд╡ рдЬрдм рдЕрдЧрд▓ी рдкीрдв़ी рдХी рдУрд░ рдмрдв़ा, рддो рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा рдПрдХрддा рдкрд░ рднाрд░ी рдкрдб़рдиे рд▓рдЧीं.

рдкुрдд्рд░िрдпाँ: рдд्рдпाрдЧ, рдоौрди рдФрд░ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХी рддीрди рдЫрд╡िрдпाँ

рдоीрд╕ा рднाрд░рддी рд╣рдоेрд╢ा рдкाрд░्рдЯी рдХी рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рдзुрд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрдИं, рд▓ेрдХिрди рд▓ोрдХрд╕рднा рдоें рджो рд▓рдЧाрддाрд░ рд╣ाрд░ों рдиे рдЙрдирдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЧ्рд░ाрдл рдХो рдзूрдоिрд▓ рдХिрдпा.рд░ोрд╣िрдгी рдЖрдЪाрд░्рдп—рд╡рд╣ी рдмेрдЯी рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдкिрддा рдХो рдХिрдбрдиी рджेрдХрд░ рджेрд╢рднрд░ рдоें рдоिрд╕ाрд▓ рдХाрдпрдо рдХी—рдЕрдм рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рджूрд░ рдЬाрдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдХрд░ рдЪुрдХी рд╣ैं। рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рд╕िрд░्рдл рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдердХाрди рдФрд░ рдЕंрджрд░ूрдиी рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдХी рдУрд░ рднी рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддा рд╣ै.рд░ाрдЧिрдиी, рдЪंрджा рдФрд░ рд╣ेрдоा—рдпे рддीрдиों рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рдЕрд▓рдЧ, рд▓ेрдХिрди рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдкрд░िрдзि рдоें рд╕्рдеिрд░ рд╣ैं; рдкрд░ंрддु рдЗрдирдХा рдоौрди рднी рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЦाрдоोрд╢ рдмेрдЪैрдиी рдХा рд╣ी рдПрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै.

рдкुрдд्рд░: рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ाрдУं рдХा рдЯрдХрд░ाрд╡

рддेрдЬ рдк्рд░рддाрдк рдпाрджрд╡—рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ, рдЙрдЧ्рд░ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд. рдЙрдирдХा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рдлрд░ рдХिрдиाрд░ों рд╕े рдЯрдХрд░ाрддा рд╣ुрдЖ рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै. рд╡े рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд░ंрдЧ рддो рднрд░рддे рд╣ैं, рдкрд░ рджिрд╢ा рдирд╣ीं.

рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд, рддेрдЬрд╕्рд╡ी рдпाрджрд╡—рд╕ंрдЧрдаिрдд, рд╕ंрдпрдоिрдд рдФрд░ рдЕрдкрдиी рд░рдгрдиीрддि рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ। рд╡े рд▓ाрд▓ू рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ी рдмрдиे рдФрд░ рдЖрдЬ рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд╡िрдкрдХ्рд╖ी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХा рд╕рдмрд╕े рдордЬрдмूрдд рд╕्рддंрдн рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं.

рджोрдиों рднाрдЗрдпों рдХे рдмीрдЪ рдЯрдХрд░ाрд╡ рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХा рдЕंрддрд░ рд░ाрдЬрдж рдХे рднीрддрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣े рдЕрдирдХрд╣े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХा рдЖрдИрдиा рд╣ै. рдпрд╣ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рд╕рдд्рддा рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХी рдЙрд╕ рдкрд░िрднाрд╖ा рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╣ै рдЬो рд▓ाрд▓ू рдк्рд░рд╕ाрдж рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдиे рджрд╢рдХों рдоें рдЧрдв़ी.

рдХ्рдпा рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рдкाрд░्рдЯी рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЪрд▓ рдкाрдПंрдЧे?

рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рдоिрд▓ी рдХрд░ाрд░ी рд╣ाрд░ рди рдХेрд╡рд▓ рдкाрд░्рдЯी рдХी рдХрдордЬोрд░ी рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рднीрддрд░ рд╕ंрд╡ाрджрд╣ीрдирддा рдХी рдПрдХ рдмрдб़ी рдХीрдордд рднी. рд░ोрд╣िрдгी рдХा рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рджूрд░ी рдмрдиाрдиा, рдоीрд╕ा рдХा рд╕ंрдШрд░्рд╖, рддेрдЬрдк्рд░рддाрдк рдХा рдЕрд╕ंрддुрд▓рди, рдФрд░ рддेрдЬрд╕्рд╡ी рдХा рдПрдХाрдХी рдиेрддृрдд्рд╡—рдпे рд╕рднी рд╕ंрдХेрдд рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рд░ाрдЬрдж рдЕрдм рдПрдХ рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░рд╡ाрдж рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़рдХрд░ ‘рдПрдХрд▓ рдиेрддृрдд्рд╡’ рдХी рдУрд░ рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै.

рд╕рдоाрдкрди: рд░ाрдЬрдиीрддि рдХा рдирдпा рдоोрдб़

рд▓ाрд▓ू рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рдЙрд╕ рджौрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рдЪुрдХी рд╣ै, рдЬрд╣ां рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдЪрдордХ рдФрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рдХी рдЪुрдиौрддिрдпों рдЖрдордиे-рд╕ाрдордиे рдЦрдб़े рд╣ैं.рддेрдЬрд╕्рд╡ी рдпाрджрд╡ рдЗрд╕ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХा рднрд╡िрд╖्рдп рд╣ैं—рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рднрд╡िрд╖्рдп рддрднी рдордЬрдмूрддी рд╕े рдЦрдб़ा рд╣ोрдЧा рдЬрдм рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рднीрддрд░ рдХी рджрд░ाрд░ें рд╕ंрд╡ाрдж рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╕े рднрд░ рд╕рдХें.рдХ्рдпोंрдХि рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд▓ाрд▓ू рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдШрд░ाрдиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡рд╣ рдХрдеा рд╣ै—рдЬो рдмрддाрддी рд╣ै рдХि рд╕рдд्рддा рд╕िрд░्рдл рдЬीрдд рдХा рдиाрдо рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ंрдШрд░्рд╖, рдд्рдпाрдЧ рдФрд░ рдиिрд░ंрддрд░ рдЖрдд्рдордоंрдерди рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै.

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рд░рд╡िрд╡ाрд░, 16 рдирд╡ंрдмрд░ 2025

рд░ोрдорди рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдЪुрд╣реЬी рдкрд▓्рд▓ी рдоें рд╕ाрд▓ाрдиा рдпूрдЦрд░िрд╕्рддिрдп рдпाрдд्рд░ा рдиिрдХाрд▓ी рдЧрдИ


рд░ोрдорди рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдЪुрд╣реЬी рдкрд▓्рд▓ी рдоें рд╕ाрд▓ाрдиा рдпूрдЦрд░िрд╕्рддिрдп  рдпाрдд्рд░ा рдиिрдХाрд▓ी рдЧрдИ

рдЪुрд╣реЬी .рдЪुрд╣рдб़ी рдХी рд╢ांрдд рдзрд░рддी рдЖрдЬ рдк्рд░рднु-рднрдХ्рддि рдХे рд╕्рд╡рд░ рд╕े рдЧूंрдЬ рдЙрдаी. рдмेрддिрдпा рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╕्рдеिрдд рдЖрд╡рд░ рд▓ेрдбी рдЕрд╕рдо्рдк्рд╢рди рдЪрд░्рдЪ рд╕े рдиिрдХрд▓ी рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдпूрдЦрд░िрд╕्рддिрдп рдпाрдд्рд░ा рдиे рдкूрд░े рдХ्рд░िрд╢्рдЪिрдпрди рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдХो рдЖрд╕्рдеा рдХे рдЙрдЬाрд▓े рд╕े рдЖрд▓ोрдХिрдд рдХрд░ рджिрдпा। рдпेрд╕ु рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдоें рдЙрдарддे рд╕्рд╡рд░— “рд░ाрдЬा рддेрд░ा рд░ाрдЬ्рдп рдЖрд╡े”—рдоाрдиो рдЖрдХाрд╢ рдХी рдКँрдЪाрдЗрдпों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рд░рд╣े рдеे рдФрд░ рд╣рд░ рд╕ुрдирдиे рд╡ाрд▓े рд╣ृрджрдп рдоें рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрдиुрд░ाрдЧ рдЬрдЧाрддे рдЬा рд░рд╣े рдеे.

рдЗрд╕ рдкрд╡िрдд्рд░ рдпाрдд्рд░ा рдХी рдЧрд░िрдоा рдЙрд╕ рд╕рдордп рдФрд░ рдмрдв़ рдЧрдИ рдЬрдм рдмेрддिрдпा рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХे рдмिрд╢рдк рдкीрдЯрд░ рд╕ेрдмेрд╕्рдЯिрдпрди рдЧोрдмिрдпрд╕ рддрдеा рд╡िрдХाрд░ рдЬрдирд░рд▓ рдлाрджрд░ рдлिрдирдЯрди рдиे рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХे рд╕ाрде рдХंрдзे рд╕े рдХंрдзा рдоिрд▓ाрдХрд░ рдХрджрдо рдмрдв़ाрдП। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдЕрдиेрдХ рдкुрд░ोрд╣िрддों, рд╕िрд╕्рдЯрд░ों рддрдеा рдмेрддिрдпा, рджुрд╕ैрдпा, рдЪрдЦрдиी, рдЪрдирдкрдЯिрдпा, рд░ाрдордирдЧрд░, рд╕िрд░िрд╕िрдпा рдмрдЧрд╣ा, рд╕िрд╡ाрди, рдЫрдкрд░ा, рдЧोрдкाрд▓рдЧंрдЬ рдФрд░ рдирд░рдХрдЯिрдпाрдЧंрдЬ рд╕े рдЖрдП рдИрд╕ाрдИ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд╕ैрдХрдб़ों рдмрдЪ्рдЪे, рдпुрд╡ा рдФрд░ рдмुрдЬुрд░्рдЧ рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े.

рдкрд▓्рд▓ी рдкुрд░ोрд╣िрдд рдлाрджрд░ рд╣рд░рдорди рдиे рдпाрдд्рд░ा рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ु рдХे рдк्рд░рддि рдЖрднाрд░ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдк्рд░ेрдо, рдПрдХрддा рдПрд╡ं рдд्рдпाрдЧ рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдХो рдЬीрд╡рди рдоें рдЖрдд्рдорд╕ाрдд рдХрд░рдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпाрдж рджिрд▓ाрдпा рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рд░ाрдЬ्рдп рд╕рднी рдХे рд▓िрдП рдЦुрд▓ा рд╣ै—рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕рдХे рдЙрдкрдХाрд░ों рдХे рдк्рд░рддि рдХृрддрдЬ्рдЮ рд░рд╣рдиा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХो рдк्рд░ेрдордкूрд░्рд╡рдХ рдЕрдкрдиाрдиा рд╣рдо рд╕рднी рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै.

    рдпाрдд्рд░ा рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдоाрд░्рдЧ рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдХ्рд░िрд╢्рдЪिрдпрди рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдХी рдЧрд▓िрдпों рд╕े рдЧुрдЬрд░ी. рд╕ंрдд рдЖрдЧ्рдиेрд╕ рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдиिрд░्рдоिрдд рдмेрджी рддрдеा рдоां рдорд░िрдпрдо рдХे рдЧ्рд░ोрдЯो рдоें рд╕рдЬाрдИ рдЧрдИ рдмेрджी рдкрд░ рдкрд╡िрдд्рд░ рд╕ैрдХ्рд░ाрдоेंрдЯ рдХे рд╕ाрде рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд░्рдердиाрдПं рдЕрд░्рдкिрдд рдХी рдЧрдИं.рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдл्рд▓ाрд╡рд░ рдЧрд░्рд▓्рд╕ рдФрд░ рдпुрд╡ा рдмाрд▓िрдХाрдУं рдиे рд╕ाрдХ्рд░рдоेंрдЯ рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдоें рдлूрд▓ рд╡рд░्рд╖ा рдХी рдФрд░ рд╕ंрдЧीрдд рдоंрдбрд▓ी рдиे рднрдХ्рддि рдЧीрддों рд╕े рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдкрд╡िрдд्рд░ рдмрдиा рджिрдпा.

рдЧिрд░рдЬाрдШрд░ рд╣ो рдпा рдЧ्рд░ोрдЯो, рдИрд╕ाрдИ рдоोрд╣рд▓्рд▓ा рд╣ो рдпा рдЧрд▓िрдпां—рд╣рд░ рд╕्рдеाрди рдХेрд▓े рдХे рдкेрдб़ों, рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧी рдЭंрдбिрдпों рдФрд░ рдлूрд▓ों рд╕े рд╕рдЬा рд╣ुрдЖ рдеा. рдпूрдЦрд░िрд╕्рддिрдп рдпाрдд्рд░ा рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоुрджाрдп рдХो рдЬोрдб़рдиे рд╡ाрд▓ी рдЙрд╕ рдЕрджृрд╢्рдп рдбोрд░ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрдиी, рдЬो рдк्рд░ेрдо, рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдХृрддрдЬ्рдЮрддा рд╕े рд╕рдоाрдЬ рдХो рдЕрдзिрдХ рдоाрдирд╡ीрдп рдФрд░ рд╢ांрддिрдордп рдмрдиाрддी рд╣ै. рдЖрдЬ рдЪुрд╣рдб़ी рдиे рдЖрд╕्рдеा рдХी рдЗрд╕ рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдЕрдиुрднूрддि рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╕ंрджेрд╢ рджिрдпा—рдИрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░ेрдо рд╣ै, рдФрд░ рд╡рд╣ рдк्рд░ेрдо рдоें рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рдЬोрдб़рддा рд╣ै.


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

 

рд╢рдиिрд╡ाрд░, 15 рдирд╡ंрдмрд░ 2025

рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рдЬुрдб़ी рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрд╕्рдеा

 


рдкрдЯрдиा. рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рдЬुрдб़ी рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрд╕्рдеा — рдХрд░्рдордЪाрд░ी рднрд╡िрд╖्рдп рдиिрдзि рд╕ंрдЧрдарди (EPFO) — рдЕрдм рдЕрдкрдиे рд▓ाрдЦों рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд░ाрд╣рдд рднрд░ी рдЦрдмрд░ рд▓ाрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдоें рд╣ै. рдирд╡ंрдмрд░ рдоें рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдмोрд░्рдб рдСрдл рдЯ्рд░рд╕्рдЯीрдЬ (CBT) рдХी рдмैрдардХ рдоें рдкेंрд╢рди рдмрдв़ोрддрд░ी рдкрд░ рдЕंрддिрдо рдлैрд╕рд▓ा рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдЬрддाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै.рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें EPFO рдХे рд▓рдЧрднрдЧ 75 рд▓ाрдЦ рдкेंрд╢рдирднोрдЧी рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рдЕрдзिрдХांрд╢ рдХो рди्рдпूрдирддрдо ₹1000 рдоाрд╕िрдХ рдкेंрд╢рди рдоिрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै — рдПрдХ рдРрд╕ी рд░ाрд╢ि рдЬो рдоौрдЬूрджा рдорд╣ंрдЧाрдИ рджрд░ рдФрд░ рдЬीрд╡рди-рдпाрдкрди рдХी рд▓ाрдЧрдд рдХे рд╕ाрдордиे рд▓рдЧрднрдЧ рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рд╣ी рд╣ै। рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╕ंрдЧрдарди рдЕрдм рдЗрд╕ рд░рдХрдо рдХो ₹2000 рдпा ₹2500 рддрдХ рдмрдв़ाрдиे рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕ुрдзाрд░ рдпрджि рд╕्рд╡ीрдХृрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рдЗрд╕े 1 рдЬрдирд╡рд░ी 2026 рдпा 1 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2026 рд╕े рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै.

рд╡िрдд्рддीрдп рдвांрдЪा рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рднूрдоिрдХा

EPFO рдХी рдкेंрд╢рди рдпोрдЬрдиा рдХा рдвांрдЪा рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдФрд░ рдиिрдпोрдХ्рддा — рджोрдиों рдЕрдкрдиी рдУрд░ рд╕े 12-12 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдпोрдЧрджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рд╕े 8.33 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣िрд╕्рд╕ा рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдкेंрд╢рди рд╕्рдХीрдо (EPS) рдоें рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдкेंрд╢рди рдлंрдб рдмрдирддा рд╣ै. рд╕рд░рдХाрд░ рдЗрд╕ рдлंрдб рдХे рд╕ंрдЪाрд▓рди рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧी рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддी рд╣ै рдФрд░ рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЕрдиुрджाрди (subsidy) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЗрд╕рдХा рд╡िрдд्рддीрдп рдмोрдЭ рд╣рд▓्рдХा рдХрд░рддी рд╣ै.

рдмрдв़ोрддрд░ी рдХ्рдпों рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै

₹1000 рдХी рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди, рдЖрдЬ рдХे рджौрд░ рдоें рдХिрд╕ी рднी рдмुрдЬुрд░्рдЧ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЬрд░ूрд░рддें рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рдирд╣ीं рд╣ै.рдЪिрдХिрдд्рд╕ा, рдХिрд░ाрдпा, рджрд╡ा рдФрд░ рдорд╣ंрдЧाрдИ рдХे рдмीрдЪ рдпрд╣ рд░рдХрдо рдорд╣рдЬ़ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рдмрдирдХрд░ рд░рд╣ рдЧрдИ рд╣ै.рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдкेंрд╢рди рдмрдв़ोрддрд░ी рди рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ाрд╣рдд рд╣ै рдмрд▓्рдХि рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдЬीрд╡рди рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рднी рд╣ै.

рдЪुрдиौрддिрдпाँ

рдмрдв़ी рд╣ुрдИ рдкेंрд╢рди рдХा рд╕ीрдзा рдЕрд╕рд░ EPFO рдХे рдлंрдб рдкрд░ рдкрдб़ेрдЧा. рд╡िрдд्рддीрдп рдЧрдгрдиाрдУं рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЕрдЧрд░ рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди рдХो ₹2000 рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдмोрдЭ рд╣рдЬाрд░ों рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рддрдХ рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै. рдРрд╕े рдоें рдпрд╣ рджेрдЦрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрдЧा рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдЗрд╕ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЦрд░्рдЪ рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рдХैрд╕े рдмрдиाрдПрдЧी — рдХ्рдпा рд╡рд╣ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЕрдиुрджाрди рджेрдЧी, рдпा рдпोрдЧрджाрди рдХे рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рдХुрдЫ рдмрджрд▓ाрд╡ рд╣ोंрдЧे.

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдпрджि рдпрд╣ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдкाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рдпрд╣ рдЙрди рдХрд░ोрдб़ों рд╢्рд░рдоिрдХों рдХे рд▓िрдП рдирдИ рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ोрдЧी рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рд╕ुрдирд╣рд░े рд╡рд░्рд╖ рдоेрд╣рдирдд рдоें рдЦрдкा рджिрдП। EPFO рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЪाрд╣िрдП рдХि рдЗрд╕ рдмाрд░ рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдорд╣ंрдЧाрдИ рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддा рд╣ुрдЖ, рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдФрд░ рди्рдпाрдпрд╕ंрдЧрдд рд╣ो — рддाрдХि рдкेंрд╢рди рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде рд╕िрд░्рдл рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдХा рднрд░ोрд╕ा рдмрди рд╕рдХे.


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░, 14 рдирд╡ंрдмрд░ 2025

рджेрд╢ рдХे рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╕्рд╡. рдкंрдбिрдд рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХी 136 рд╡ीं рдЬрдпंрддी

 рдмिрд╣ाрд░ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдиे рдордиाрдпा рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдкंрдбिрдд рдиेрд╣рд░ू рдХी 136 рд╡ीं рдЬрдпंрддी

 


рдкрдЯрдиा.рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд░рдд рдХे рдиिрд░्рдоाрддा рдФрд░ рджेрд╢ рдХे рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╕्рд╡. рдкंрдбिрдд рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХी 136  рд╡ीं рдЬрдпंрддी рдк्рд░рджेрд╢ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдоुрдЦ्рдпाрд▓рдп рд╕рджाрдХрдд рдЖрд╢्рд░рдо рдоें рдЙрдирдХे рдЖрджрдордХрдж рдк्рд░рддिрдоा рдкрд░ рдоाрд▓्рдпाрд░्рдкрдг рдХрд░ рдордиाрдИ рдЧрдИ.

     рдЬрдпंрддी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдоाрд▓्рдпाрд░्рдкрдг рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рдк्рд░рджेрд╢ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдк्рд░ो рд░ाрдордЬрддрди рд╕िрди्рд╣ा  рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд░рдд рдХे рдиिрд░्рдоाрдгрдХрд░्рддा рджेрд╢ рдХे рдк्рд░рдердо рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдкंрдбिрдд рдиेрд╣рд░ू рдиे рджेрд╢ рдХो рдк्рд░рдЧрддि рдкрде рдкрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ोрдиे рдХी рдЖрдзाрд░рднूрдд рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХे рдЕрд░्рдЬрди рдоें рдмेрд╣рдж рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдХा рдиिрд░्рд╡рд╣рди рдХिрдпा। рдкंрдбिрдд рдиेрд╣рд░ू рдиे рджेрд╢ рдХी рдПрдХрддा, рдЕрдЦंрдбрддा рдФрд░ рд╕рдо्рдк्рд░рднुрддा рдХो рдордЬрдмूрддी рдФрд░ рд╕्рдеिрд░рддा рдк्рд░рджाрди рдХी.рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджेрд╢ рдоें рд╕рдорддा рдФрд░ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдХा рд╕ृрдЬрди рдХिрдпा.

     рдЬрдпंрддी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдм्рд░рдЬेрд╢ рдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдирди,рд░ाрдЬेрд╢ рд░ाрдаौреЬ,  рд╕ंрдЬीрд╡ рд╕िंрд╣,рдиाрдЧेрди्рдж्рд░ рдХुрдоाрд░ рд╡िрдХрд▓, рдбा0 рд╕ंрдЬрдп рдпाрджрд╡, рдЕрдлрд░ोрдЬ рдЦाрди, рдХुрдоाрд░ рдЖрд╢ीрд╖,рдЖрд╢ुрддोрд╖ рд╢рд░्рдоा, рд╕ंрддोрд╖ рдХुрдоाрд░ рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡, рд╡ैрдж्рдпрдиाрде рд╢рд░्рдоा, рд░ौрд╢рди рдХुрдоाрд░ рд╕िंрд╣,рдЪрди्рдж्рд░рднूрд╖рдг рд░ाрдЬрдкूрдд, рдЕрд░рд╡िрди्рдж рд▓ाрд▓ рд░рдЬрдХ,рдиिрдзि рдкाрдг्рдбेрдп, рд░ाрдЬीрд╡ рдоेрд╣рддा, рдк्рд░рджुрдо्рди рдХुрдоाрд░, рдЙрджрдп рд╢ंрдХрд░ рдкрдЯेрд▓, рдоृрдгाрд▓ рдЕрдиाрдордп,рдордиोрдЬ рд╢рд░्рдоा, рд╡рд╕ी рдЕрдЦ्рддрд░, рд╡िрдорд▓ेрд╢ рддिрд╡ाрд░ी, рдЕрднिрд╖ेрдХ рдХुрдоाрд░, рд░ाрдоाрд╢ंрдХрд░ рдкाрдг्рдбे рд╕рд╣िрдд рдЕрди्рдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕рдЬрди рдоौрдЬूрдж рдеे.

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

india: 18 рдордИ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕

  рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕ (World AIDS Vaccine Day) рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рджिрд╡рд╕ (International Museum Day) рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдЗрд╕ рджिрди...