ЁЯФ┤ India : рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ | ЁЯФ┤ Bihar : рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкी | ЁЯФ┤ Bihar: рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╡ाрд░्рдб рдиंрдмрд░ 45 рдоें рдкрд╣ुंрдЪे | ЁЯФ┤ Bihar: рдбॉ. рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд | ЁЯФ┤ India : рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо

рд╕ोрдорд╡ाрд░, 11 рдордИ 2026

India : рдХрднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдФрд░ рджेрд╢рднрдХ्рддि рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧा

                                    рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдЕрдЧрд▓े рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рд╕ोрдиा (Gold) рди рдЦрд░ीрджрдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी рд╣ै, рдЬिрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे “рдЖрд░्рдеिрдХ рджेрд╢рднрдХ्рддि” рдХा рдиाрдо рджिрдпा

рд╣рд░ рдмाрддों рдоें рджेрд╢ рдФрд░ рдзрд░्рдо рдХो рдЬोрдб़рдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЪрд░्рдЪा рдХा рд╡िрд╖рдп рд░рд╣ी рд╣ै। рд╣ाрд▓ рдХे рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЖрд░्рдеिрдХ рдоुрдж्рджों рдХो рднी рдХрднी-рдХрднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдФрд░ рджेрд╢рднрдХ्рддि рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХ्рд░рдо рдоें 10 рдордИ 2026 рдХो рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдПрдХ рдЬрдирд╕рднा рдоें рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी Narendra Modi рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЧрдИ рдПрдХ рдЕрдкीрд▓ рдиे рдирдИ рдмрд╣рд╕ рдХो рдЬрди्рдо рджे рджिрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдЕрдЧрд▓े рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рд╕ोрдиा (Gold) рди рдЦрд░ीрджрдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी рд╣ै, рдЬिрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे “рдЖрд░्рдеिрдХ рджेрд╢рднрдХ्рддि” рдХा рдиाрдо рджिрдпा।

рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдордз्рдп рдкूрд░्рд╡ (Middle East) рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣े рддрдиाрд╡, рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЖрдкूрд░्рддि рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдХी рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдФрд░ рдЖрдпाрдд рдкрд░ рдмрдв़рддी рдиिрд░्рднрд░рддा рдХे рдХाрд░рдг рднाрд░рдд рдХे рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рднंрдбाрд░ (Forex Reserves) рдкрд░ рджрдмाрд╡ рдмрдв़ рд╕рдХрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рджुрдиिрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рд╕ोрдиा рдЖрдпाрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рджेрд╢ों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै, рдФрд░ рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЕрд░рдмों рдбॉрд▓рд░ рдХा рд╕ोрдиा рдЖрдпाрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЖрдпाрдд рдХा рд╕ीрдзा рдЕрд╕рд░ рджेрд╢ рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдШाрдЯे рдФрд░ рдЪाрд▓ू рдЦाрддे рдХे рд╕ंрддुрд▓рди рдкрд░ рдкрдб़рддा рд╣ै।

рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЗрд╕ рдЕрдкीрд▓ рдХे рдкीрдЫे рдоूрд▓ рд╕ोрдЪ рдпрд╣ рдмрддाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдпрджि рджेрд╢рд╡ाрд╕ी рдПрдХ рд╕ाрд▓ рддрдХ рд╕ोрдиा рдЦрд░ीрджрдиे рд╕े рдкрд░рд╣ेрдЬ рдХрд░ें, рддो рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рдХी рдмрдб़ी рдмрдЪрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдмрдЪрдд рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЕрди्рдп рд╡िрдХाрд╕ाрдд्рдордХ рдХाрд░्рдпों, рдЬैрд╕े рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╕ोрдиे рдХी рдЦрдкрдд рдХрдо рд╣ोрдиे рд╕े рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрдЬाрд░ рдоें рдоांрдЧ рдШрдЯेрдЧी рдФрд░ рдХीрдорддों рдкрд░ рднी рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрд╕ рдЕрдкीрд▓ рдХे рдмाрдж рдЬрдоीрдиी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХрдИ рддрд░рд╣ рдХी рдЪрд░्рдЪाрдПं рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдИ рд╣ैं। рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕рд╡ाрд▓ рдпрд╣ рдЙрда рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рд╢ाрджी-рд╡िрд╡ाрд╣, рдд्рдпोрд╣ाрд░ों рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдЧрд╣рд░े рддрдХ рдЬुрдб़े рд╕ोрдиे рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХा рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा? рднाрд░рдд рдоें рд╕ोрдиा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдиिрд╡ेрд╢ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рднी рдк्рд░рддीрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдПрдХ рд╕ाрд▓ рддрдХ рдЗрд╕рдХी рдЦрд░ीрдж рдкрд░ рд░ोрдХ рдХी рдЕрдкीрд▓ рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХिрддрдиी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рдпрд╣ рдПрдХ рдмрдб़ा рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै।

рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕ीрдзा рдЕрд╕рд░ рдЖрднूрд╖рдг (Jewellery) рдЙрдж्рдпोрдЧ рдкрд░ рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рд▓ाрдЦों рдЫोрдЯे-рдмрдб़े рд╕рд░्рд░ाрдлा рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдФрд░ рдХाрд░ीрдЧрд░ рдЗрд╕ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ुрдП рд╣ैं। рдпрджि рдоांрдЧ рдоें рдЕрдЪाрдирдХ рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдЖрддी рд╣ै, рддो рдЙрдирдХी рдЖрдп рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЫोрдЯे рд╕ुрдиाрд░, рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЗрд▓ाрдХों рдХे рдЬ्рд╡ेрд▓рд░ी рд╢ॉрдк рдФрд░ рдЕрд╕ंрдЧрдаिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдХाрд░ीрдЧрд░ों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдкрд░ рднी рдЗрд╕рдХा рдЕрд╕рд░ рдкрдб़рдиे рдХी рдЖрд╢ंрдХा рдЬрддाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।

рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рд╕рд░рдХाрд░ рд╕рдорд░्рдердХ рддрд░्рдХ рдпрд╣ рднी рджे рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рдпрд╣ рдХрджрдо рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрд░рддा рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрджि рджेрд╢ рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рдЧैрд░-рдЬрд░ूрд░ी рдЖрдпाрдд рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рдЗрд╕рд╕े рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рднंрдбाрд░ рдордЬрдмूрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рд░ुрдкрдпे рдХी рд╕्рдеिрддि рднी рдмेрд╣рддрд░ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рд╕ोрдиे рдХी рдмрдЬाрдп рд▓ोрдЧों рдХो рд╡िрдд्рддीрдп рдиिрд╡ेрд╢ рдЬैрд╕े рдо्рдпूрдЪुрдЕрд▓ рдлंрдб, рдмैंрдХ рдбिрдкॉрдЬिрдЯ рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдПрд╕ेрдЯ्рд╕ рдХी рдУрд░ рдмрдв़рдиा рдЪाрд╣िрдП।

рд▓ेрдХिрди рдЖрд▓ोрдЪрдХों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдРрд╕े рдлैрд╕рд▓े рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддि рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдФрд░ рдмाрдЬाрд░ рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХो рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрд╡िрдзрддाрдкूрд░्рдг рджेрд╢ рдоें рдЙрдкрднोрдЧ рдХे рдлैрд╕рд▓ों рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиा рдХрдаिрди рд╣ोрддा рд╣ै। рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиी рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЦрд░ीрджाрд░ी рдХрд░рддे рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдХी рдЕрдкीрд▓ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХिрддрдиा рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓ рдкाрдПрдЧी, рдпрд╣ рд╕рдордп рд╣ी рдмрддाрдПрдЧा।

рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рд╕ोрдиे рдХी рдХीрдорддों рдкрд░ рднी рдЗрд╕ рдШोрд╖рдгा рдХा рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрджि рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдорд╣ीрдиों рдоें рдоांрдЧ рдШрдЯрддी рд╣ै, рддो рдШрд░ेрд▓ू рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдЖ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрдЬाрд░ рдоें рд╕ोрдиे рдХी рдХीрдорддें рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоांрдЧ рдФрд░ рдЖрдкूрд░्рддि рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╕ीрдоिрдд рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдпрджि рд╕рд░рдХाрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╕ोрдиे рдХे рдЖрдпाрдд рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рдиिрд╡ेрд╢ рд╕ाрдзрдиों рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рд╕ाрде рд╣ी рд╕ोрдиे рдХे рдкुрдирд░्рдЪрдХ्рд░рдг (Gold Recycling), рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЧोрд▓्рдб рдФрд░ рд╕ॉрд╡рд░ेрди рдЧोрд▓्рдб рдмॉрди्рдб рдЬैрд╕ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдФрд░ рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдмрдиाрдиा рд╣ोрдЧा।

рдХुрд▓ рдоिрд▓ाрдХрд░ рдпрд╣ рдЕрдкीрд▓ рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдмрд╣рд╕ рдХा рднी рд╡िрд╖рдп рдмрди рдЧрдИ рд╣ै। рдПрдХ рддрд░рдл рдЗрд╕े “рдЖрд░्рдеिрдХ рджेрд╢рднрдХ्рддि” рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рддो рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рдЗрд╕े рдЖрдо рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рдмाрдЬाрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рджेрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЕंрддрддः рдпрд╣ рджेрдЦрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрдЧा рдХि рдЬрдирддा рдЗрд╕ рдЕрдкीрд▓ рдХो рдХिрддрдиी рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд▓ेрддी рд╣ै рдФрд░ рдХ्рдпा рдпрд╣ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЙрдкрднोрдЧ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдмрдб़ा рдмрджрд▓ाрд╡ рд▓ा рдкाрддी рд╣ै рдпा рдирд╣ीं। рд╕ोрдиा рднाрд░рдд рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рджोрдиों рдоें рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдмрджрд▓ाрд╡ рдХेрд╡рд▓ рдиीрддि рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдпрддा рд╕े рднी рддрдп рд╣ोрдЧा।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

World : рдХैрдеोрд▓िрдХ рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдоें рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдЖрд░ंрдн


рдХैрдеोрд▓िрдХ рдХрд▓ीрд╕िрдпा рдоें рдоिрд╕्рд╕ा рдкूрдЬा (Holy Mass) рдХा рдХेंрдж्рд░рдмिंрджु рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж (Holy Eucharist) рд╣ै, рдЬिрд╕े рдИрд╕ाрдИ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдоें рд╕рдмрд╕े рдкрд╡िрдд्рд░ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдпेрд╕ु рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХे рдмрд▓िрджाрди, рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рдкुрдирд░ुрдд्рдеाрди рдХा рдЬीрд╡ंрдд рд╕्рдорд░рдг рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдкुрдг्рдп рд╡ृрд╣рд╕्рдкрддिрд╡ाрд░ (Holy Thursday) рдХा рджिрди рдЗрд╕ рд░рд╣рд╕्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ी рджिрди рдк्рд░рднु рдпेрд╕ु рдиे рдЕрдкрдиे рд╢िрд╖्рдпों рдХे рд╕ाрде рдЕंрддिрдо рднोрдЬ (Last Supper) рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдпрд╣ीं рд╕े рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдЖрд░ंрдн рд╣ुрдИ।

рдкुрдг्рдп рд╡ृрд╣рд╕्рдкрддिрд╡ाрд░ рдХी рд░ाрдд рдХो рдпेрд╕ु рдиे рдЕрдкрдиे рдмाрд░рд╣ рд╢िрд╖्рдпों рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдЕंрддिрдо рднोрдЬрди рд╕ाрдЭा рдХिрдпा। рдпрд╣ рднोрдЬрди рд╕ाрдоाрди्рдп рднोрдЬрди рдирд╣ीं рдеा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрдирдХे рдмрд▓िрджाрди рдХी рдкूрд░्рд╡ рдШोрд╖рдгा рдеी। рдЗрд╕ी рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ोрдЯी рдФрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рд▓ेрдХрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी рдФрд░ рдХрд╣ा рдХि “рдпрд╣ рдоेрд░ा рд╢рд░ीрд░ рд╣ै” рдФрд░ “рдпрд╣ рдоेрд░ा рд░рдХ्рдд рд╣ै।” рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдпрд╣ рд╡рд╣ी рдХ्рд╖рдг рд╣ै рдЬрдм рдпूрдЦ्рд░ीрд╕्рддीрдп рдЕрдиुрд╖्рдаाрди (Eucharistic Rite) рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ। рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдЖрдЬ рднी рдХैрдеोрд▓िрдХ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХा рдЖрдзाрд░ рд╕्рддंрдн рд╣ै।

рдХैрдеोрд▓िрдХ рдоिрд╕्рд╕ा рдкूрдЬा рдоें рдЗрд╕ी рдЕंрддिрдо рднोрдЬ рдХी рдкुрдирд░ाрд╡ृрдд्рддि рд╣ोрддी рд╣ै। рдЬрдм рдкुрд░ोрд╣िрдд (Priest) рд╡ेрджी рдкрд░ рдЦрдб़े рд╣ोрдХрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рд╡े рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рдХाрд░्рдп рдирд╣ीं рдХрд░рддे, рдмрд▓्рдХि рдЪрд░्рдЪ рдХी рдоाрди्рдпрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡े рдпेрд╕ु рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो “рдХ्рд░िрд╕्рддुрд╕ рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा” рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдоिрд╕्рд╕ा рдХे рджौрд░ाрди рдЬрдм рд░ोрдЯी рдФрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рдкрд░ рдкрд╡िрдд्рд░ рдЖрдд्рдоा рдХा рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдЙрди्рд╣ें рдпेрд╕ु рдХे рд╢рдм्рджों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкрд╡िрдд्рд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдХैрдеोрд▓िрдХ рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो “рд░ूрдкांрддрд░рдг” (Transubstantiation) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рд░ोрдЯी рдФрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рдХा рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк (рд░ंрдЧ, рд╕्рд╡ाрдж, рдЧंрдз) рддो рд╡ैрд╕ा рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХा рдЖंрддрд░िрдХ рд╕ाрд░ рдмрджрд▓ рдЬाрддा рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд░ोрдЯी рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдпेрд╕ु рдХा рд╢рд░ीрд░ рдмрди рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рдЙрдирдХा рд░рдХ्рдд। рдпрд╣ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рднौрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдФрд░ рджैрд╡ीрдп рд░рд╣рд╕्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕े рдоाрдирд╡ рдмुрдж्рдзि рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рд╕рдХрддी, рд▓ेрдХिрди рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдоिрд╕्рд╕ा рдкूрдЬा рдХे рджौрд░ाрди рдЬрдм рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рд╡िрддрд░рдг рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдпрд╣ рдХ्рд╖рдг рдЕрдд्рдпंрдд рдкрд╡िрдд्рд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдкुрд░ोрд╣िрдд рдФрд░ рдЕрдзिрдХृрдд рд╕िрд╕्рдЯрд░рдЧрдг (Extraordinary Ministers of Holy Communion) рдЗрд╕ рдкрд╡िрдд्рд░ рдХाрд░्рдп рдоें рднाрдЧ рд▓ेрддे рд╣ैं। рд╡े рд╡ेрджी рд╕े рдкрд╡िрдд्рд░ рд░ोрдЯी рдЕрд░्рдеाрдд् рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рд▓ेрдХрд░ рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рд╡िрддрд░िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЬрдм рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ैं “рдпрд╣ рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХा рд╢рд░ीрд░ рд╣ै,” рддो рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा “рдЖрдоेрди” рдХрд╣рдХрд░ рдЗрд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рднी “рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХा рд░рдХ्рдд” рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рдХ्рд░िрдпा рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдП рдЖрдд्рдоिрдХ рдкोрд╖рдг рдХा рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै। рдХैрдеोрд▓िрдХ рдоाрди्рдпрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╢рдХ्рддि рдоिрд▓рддी рд╣ै, рдкाрдкों рд╕े рдоुрдХ्рддि рдХा рдоाрд░्рдЧ рдЦुрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рд╕ाрде рдЧрд╣рд░ा рд╕ंрдмंрдз рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕े “рдЖрдд्рдоिрдХ рднोрдЬрди” рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдЖрдд्рдоा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рдкुрдг्рдп рд╡ृрд╣рд╕्рдкрддिрд╡ाрд░ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рдЕрдзिрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ी рджिрди рдпेрд╕ु рдиे рдЕрдкрдиे рд╢िрд╖्рдпों рдХे рдкैрд░ рдзोрдХрд░ рд╡िрдирдо्рд░рддा рдФрд░ рд╕ेрд╡ा рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा। рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХेрд╡рд▓ рдмрд▓िрджाрди рдХा рд╕्рдорд░рдг рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рдХा рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рднी рд╣ै। рдЗрд╕ рджिрди рд╕े рдд्рд░िрджिрд╡рд╕ीрдп рдкрд╡िрдд्рд░ рдкрд░्рд╡ (Easter Triduum) рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬो рдЧुрдб рдл्рд░ाрдЗрдбे рдФрд░ рдИрд╕्рдЯрд░ рд░рд╡िрд╡ाрд░ рддрдХ рдЪрд▓рддा рд╣ै।

рдХैрдеोрд▓िрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХो “рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЙрдкрд╕्рдеिрддि” рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдХि рдпेрд╕ु рдХेрд╡рд▓ рд╕्рдоृрддि рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЖрдд्рдоिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЬрдм рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ी рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рд╡े рдпेрд╕ु рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдЧрд╣рд░ा рдЖрдд्рдоिрдХ рдоिрд▓рди рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЖрдЬ рднी рд╡िрд╢्рд╡рднрд░ рдХे рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪों рдоें рдпрд╣ рдкрд░ंрдкрд░ा рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рднрдХ्рддि рдХे рд╕ाрде рдиिрднाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рдоिрд╕्рд╕ा рдкूрдЬा рдХे рд╣рд░ рдЪрд░рдг рдоें рдЕंрддिрдо рднोрдЬ рдХी рдпाрдж рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рддी рд╣ै। рд░ोрдЯी рдФрд░ рджाрдЦрд░рд╕ рдХा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди, рдкुрд░ोрд╣िрддों рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा, рдФрд░ рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХा рд╡िрддрд░рдг—рдпे рд╕рднी рдоिрд▓рдХрд░ рдИрд╕ाрдИ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдЖрдд्рдоा рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЕंрддрддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдпेрд╕ु рдЦ्рд░ीрд╕्рдд рдХे рдк्рд░ेрдо, рдмрд▓िрджाрди рдФрд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХा рдЬीрд╡ंрдд рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдХेрд╡рд▓ рджूрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрдирдХे рдмीрдЪ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ैं рдФрд░ рд╣рд░ рдоिрд╕्рд╕ा рдкूрдЬा рдоें рд╡े рдЕрдкрдиे рднрдХ्рддों рдХो рдЖрдд्рдоिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкोрд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : рдЖрдЬ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рд╣ै

                            рд╣рд░ рджिрди рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै

рд╣рд░ рджिрди рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рддिрдеिрдпाँ рдРрд╕ी рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬो рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмрди рдЬाрддी рд╣ैं। 11 рдордИ рднी рдРрд╕ी рд╣ी рдПрдХ рддिрдеि рд╣ै, рдЬो рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЧौрд░рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рди рдХेрд╡рд▓ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рджेрд╢ рдХी рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा, рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рдЧрддि рдФрд░ рд╕ाрдорд░िрдХ рд╢рдХ्рддि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рднी рд╣ै।

11 рдордИ: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ (National Technology Day)

рднाрд░рдд рдоें 11 рдордИ рдХो рд╣рд░ рд╡рд░्рд╖ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рднाрд░рдд рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╕्рд╡рд░्рдг рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдоें рджрд░्рдЬ рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि 11 рдордИ 1998 рдХो рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдкोрдЦрд░рдг рдоें рднाрд░рдд рдиे рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг (Pokhran-II nuclear tests) рдХिрдП рдеे। рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рднाрд░рдд рдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдФрд░ рд░рдХ्рд╖ा рд╢рдХ्рддि рдХा рдордЬрдмूрдд рдк्рд░рдоाрдг рдмрдиी।

рдЗрд╕ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд рдиे рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджिрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЕрдм рддрдХрдиीрдХी рдФрд░ рд░рдХ्рд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рд╕े рдкीрдЫे рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рдХी рд╕्рдоृрддि рдоें рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЕрдЯрд▓ рдмिрд╣ाрд░ी рд╡ाрдЬрдкेрдпी рдиे 11 рдордИ рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा।

рдкोрдЦрд░рдг рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдорд╣рдд्рд╡

11 рдордИ 1998 рдХो рднाрд░рдд рдиे рдПрдХ рдХे рдмाрдж рдПрдХ рддीрди рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХिрдП рдеे। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж 13 рдордИ рдХो рджो рдФрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХिрдП рдЧрдП। рдЗрди рдкрд░ीрдХ्рд╖рдгों рдиे рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХो рдЪौंрдХा рджिрдпा। рднाрд░рдд рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ंрдк्рд░рднुрддा рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдХिрд╕ी рднी рджрдмाрд╡ рдХे рдЖрдЧे рдирд╣ीं рдЭुрдХेрдЧा।

рдЗрд╕ рд╕рдлрд▓рддा рдХे рдкीрдЫे рднाрд░рддीрдп рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХी рдХрдб़ी рдоेрд╣рдирдд рдеी, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдбॉ. рдП.рдкी.рдЬे. рдЕрдм्рджुрд▓ рдХрд▓ाрдо рдХा рдпोрдЧрджाрди рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░рд╣ा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕ рдоिрд╢рди рдХो рд╕рдлрд▓ рдмрдиाрдиे рдоें рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ, рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें “рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдоैрди рдСрдл рдЗंрдбिрдпा” рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рднाрд░рдд

рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиा рдХी рдпाрдж рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХे рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рднी рд╣ै। рдЖрдЬ рднाрд░рдд рд╕ूрдЪрдиा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी, рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди, рд░рдХ्рд╖ा рддрдХрдиीрдХ, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рднुрдЧрддाрди рдФрд░ рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдЬैрд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рддेрдЬी рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЗрд╕ рджिрди рджेрд╢рднрд░ рдоें рд╡िрднिрди्рди рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬैрд╕े—



рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиी



рддрдХрдиीрдХी рд╕ेрдоिрдиाрд░



рдирд╡ाрдЪाрд░ рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддाрдПँ



рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХा рд╕рдо्рдоाрди



рдЗрди рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।

11 рдордИ рдХा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдорд╣рдд्рд╡

рд╣ाрд▓ाँрдХि рднाрд░рдд рдоें рдпрд╣ рджिрди рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рддрдХрдиीрдХी рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рднी 11 рдордИ рд╕े рдЬुрдб़े рдХрдИ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо рд╣ैं।



1812 – рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╕्рдкेंрд╕рд░ рдкрд░्рд╕िрд╡рд▓ рдХी рд╣рдд्рдпा

рдЗрд╕ рджिрди рдм्рд░िрдЯेрди рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХी рд╕ंрд╕рдж рднрд╡рди рдоें рд╣рдд्рдпा рдХрд░ рджी рдЧрдИ рдеी, рдЬो рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдПрдХ рдмрдб़ी рдШрдЯрдиा рдеी।



1960 – рдЗрдЬрд░ाрдЗрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдиाрдЬी рдЕрдкрд░ाрдзी рдПрдбॉрд▓्рдл рдЖрдЗрдЦрдоैрди рдХी рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी

рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рди्рдпाрдп рдФрд░ рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै।



1997 – IBM рдХा Deep Blue рдж्рд╡ाрд░ा рдЧैрд░ी рдХाрд╕्рдкрд░ोрд╡ рдХो рд╣рд░ाрдиा

рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा (Artificial Intelligence) рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдоीрд▓ рдХा рдкрдд्рдерд░ рдеी, рдЬिрд╕рдиे рдоाрдирд╡ рдФрд░ рдорд╢ीрди рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХी рддुрд▓рдиा рдХो рдПрдХ рдирдпा рдЖрдпाрдо рджिрдпा।



рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдпुрд╡ा рдкीрдв़ी

11 рдордИ рдХा рджिрди рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рдХा рд╕्рд░ोрдд рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ाрдУं рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ा рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдЖрдЬ рднाрд░рдд рдХे рдпुрд╡ा рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк्рд╕, рд░ोрдмोрдЯिрдХ्рд╕, рд╕्рдкेрд╕ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдиोрд╡ेрд╢рди рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиा рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕рдм рдЙрд╕ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ोрдЪ рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै рдЬिрд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै।

рднाрд░рдд рдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ

11 рдордИ рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕े рднाрд░рдд рдиे рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी рд╣ैं, рдЬैрд╕े—



рдЪंрдж्рд░рдпाрди рдФрд░ рдоंрдЧрд▓рдпाрди рдоिрд╢рди



рдЗрд╕рд░ो рдХे рд╕рдлрд▓ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдк्рд░рдпोрдЧ



рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा рдЕрднिрдпाрди



рдоेрдХ рдЗрди рдЗंрдбिрдпा рдФрд░ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рднाрд░рдд рдЕрднिрдпाрди



рдЗрди рд╕рднी рдкрд╣рд▓ुрдУं рдиे рднाрд░рдд рдХो рдПрдХ рдЙрднрд░рддी рд╣ुрдИ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рддрдХрдиीрдХी рд╢рдХ्рддि рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै।

рд╕рдоाрдЬ рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡

рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рдХेрд╡рд▓ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдкूрд░े рд╕рдоाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгाрджाрдпрдХ рджिрди рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдЬ्рдЮाрди, рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХे рдмिрдиा рдХोрдИ рднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдк्рд░рдЧрддि рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा।

рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рднी рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рддрдХрдиीрдХ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдоाрдирд╡ рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рди рдХि рд╡िрдиाрд╢ рдХे рд▓िрдП। рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рд╕рд╣ी рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ी рд╕рдоाрдЬ рдХो рдЖрдЧे рд▓े рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

11 рдордИ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рддाрд░ीрдЦ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рднाрд░рдд рдХे рдЖрдд्рдорд╕рдо्рдоाрди, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рд╣рдоें рдпрд╣ рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै рдХि рдпрджि рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рд╕ंрдХрд▓्рдк, рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдоेрд╣рдирдд рд╣ो, рддो рдХोрдИ рднी рд▓рдХ्рд╖्рдп рдЕрд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै।

рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рджिрд╡рд╕ рд╣рдоें рдЕрддीрдд рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рд╕े рд╕ीрдЦ рд▓ेрдХрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджिрди рднाрд░рдд рдХे рд╣рд░ рдиाрдЧрд░िрдХ, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕ंрджेрд╢ рд╣ै рдХि рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рд╣ी рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╢рдХ्рддि рд╣ै।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ 11 рдордИ рдХा рджिрди рднाрд░рдд рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдПрдХ рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рджैрд╡ рдпाрдж рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рд░рд╡िрд╡ाрд░, 10 рдордИ 2026

Bihar: рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рд╕рдмрд╕े рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг

рдЬрдм рднी рдХिрд╕ी рдирдП рдиेрддा рдХो рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдоिрд▓рддी рд╣ै, рдЬрдирддा рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдПं рд╕्рд╡рддः рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ैं

рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рд╕рдмрд╕े рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╡िрднाрдЧ рдоाрдиा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рдРрд╕ा рд╡िрднाрдЧ рд╣ै, рдЬрд╣ां рдЬрдирддा рд╕ीрдзे рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдЪेрд╣рд░ा рджेрдЦрддी рд╣ै। рд╕рдб़рдХ, рдкुрд▓ рдФрд░ рднрд╡рди рдХा рдЕрд╕рд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рджрд╡ा рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा, рдбॉрдХ्рдЯрд░ों рдХी рдоौрдЬूрджрдЧी рдФрд░ рдЗрд▓ाрдЬ рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╣рд░ рджिрди рд▓ोрдЧों рдХे рдЬीрд╡рди рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЬрдм рднी рдХिрд╕ी рдирдП рдиेрддा рдХो рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдоिрд▓рддी рд╣ै, рдЬрдирддा рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдПं рд╕्рд╡рддः рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ैं।


рдмिрд╣ाрд░ рдХे рд▓ोрдЧों рдиे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рджौрд░ рдоें рдмीрдЬेрдкी рдХे рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбेрдп рдФрд░ рд░ाрдЬрдж рдХे рддेрдЬ рдк्рд░рддाрдк рдпाрджрд╡ рдХो рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा। рдЕрдм рдЪрд░्рдЪा рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рд╣ै рдХि рдЬрджрдпू рдХे рд╢ांрдд рд╕्рд╡рднाрд╡ рд╡ाрд▓े рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рдпрджि рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдХी рдХрдоाрди рд╕ंрднाрд▓рддे рд╣ैं рддो рдЙрдирдХी рдХाрд░्рдпрд╢ैрд▓ी рдХैрд╕ी рд╣ोрдЧी। рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЧрд▓िрдпाрд░ों рдоें рдЙрдирдХे рдПрдХ рдХрдерди рдХी рднी рдЪрд░्рдЪा рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै рдХि “рдоुрдЭे рд╕्рд╡рд╕्рде рд╡िрднाрдЧ рдоिрд▓ा рд╣ै।” рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдардиे рд▓рдЧे рдХि рдЙрди्рд╣ें “рд╕्рд╡рд╕्рде рд╡िрднाрдЧ” рдоिрд▓ा рд╣ै рдпा “рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ”? рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рд╢рдм्рджों рдХा рдЕंрддрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЪुрдиौрддी рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрди рдЧрдпा рд╣ै।

рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдмिрд╣ाрд░ рдХा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЕрдиेрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдЬूрдЭрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рдбॉрдХ्рдЯрд░ों рдХी рдХрдоी, рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХा рдЕрднाрд╡, рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ाрдУं рдХी рдХрдордЬोрд░ рд╕्рдеिрддि, рдПрдо्рдмुрд▓ेंрд╕ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЕрдиिрдпрдоिрддрддा рдФрд░ рдорд░ीрдЬों рдХी рд▓ंрдмी рдХрддाрд░ें рдЖрдо рдмाрдд рд░рд╣ी рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдХिрд╕ी рднी рдирдП рдоंрдд्рд░ी рдХे рд╕ाрдордиे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी рдпрд╣ рд░рд╣рддी рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╡िрднाрдЧ рдХो рдХाрдЧрдЬों рд╕े рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдЬрдоीрди рдкрд░ рдкрд░िрдгाрдо рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рдмрдиाрдП।

рдмीрдЬेрдкी рдиेрддा рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбेрдп рдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдХो рджेрдЦें рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдвांрдЪे рдХो рд╡िрд╕्рддाрд░ рджेрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा। рдоेрдбिрдХрд▓ рдХॉрд▓ेрдЬों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрдв़ाрдиे, рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рдмेрдб рдмрдв़ाрдиे рдФрд░ рдХोрд░ोрдиा рдХाрд▓ рдоें рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ाрдУं рдХो рд╕ंрднाрд▓рдиे рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдЙрдирдХे рдХंрдзों рдкрд░ рд░рд╣ी। рд╣ाрд▓ांрдХि рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдиे рдЙрди рдкрд░ рдпрд╣ рдЖрд░ोрдк рднी рд▓рдЧाрдпा рдХि рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕ुрдзाрд░ рдЧांрд╡ों рддрдХ рдирд╣ीं рдкрд╣ुंрдЪ рдкाрдпा। рдХोрд░ोрдиा рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рджौрд░ाрди рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХी рд╕ीрдоाрдПं рднी рд╕ाрдордиे рдЖрдИं। рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди, рдмेрдб рдФрд░ рдбॉрдХ्рдЯрд░ों рдХी рдХрдоी рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХाрдлी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рд╣ुрдИ।

рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рддेрдЬ рдк्рд░рддाрдк рдпाрджрд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдмрдиे। рдЙрдирдХा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдмрдпाрдиों рдФрд░ рдЕрд▓рдЧ рд╢ैрд▓ी рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдзिрдХ рдЪрд░्рдЪा рдоें рд░рд╣ा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХे рдХрдИ рджाрд╡े рдХिрдП, рд▓ेрдХिрди рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдиे рдЙрди рдкрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рдХрдоी рдХा рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा। рд╣ाрд▓ांрдХि рдпрд╣ рднी рд╕рдЪ рд╣ै рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдЬैрд╕े рдмрдб़े рдФрд░ рдЧрд░ीрдм рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиा рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдпा рдПрдХ рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдХा рдХाрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ां рджрд╢рдХों рд╕े рдЬрдоा рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд▓рдЧाрддाрд░ рдк्рд░рдпाрд╕ рдЪाрд╣िрдП।

рдЕрдм рдпрджि рдЬрджрдпू рдХे рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рдХी рдмाрдд рдХрд░ें рддो рдЙрдирдХी рдЫрд╡ि рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рд╢ांрдд рдФрд░ рд╕ंрдпрдоिрдд рдиेрддा рдХी рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдмрдпाрдирдмाрдЬी рдФрд░ рдЖрд░ोрдк-рдк्рд░рдд्рдпाрд░ोрдк рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдРрд╕े рдоें рд╢ांрдд рд╕्рд╡рднाрд╡ рдХो рдПрдХ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЧुрдг рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдХेрд╡рд▓ рд╢ांрдд рд╣ोрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдРрд╕ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै рдЬрд╣ां рдиिрд░्рдгрдп рдХ्рд╖рдорддा, рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдкрдХрдб़ рдФрд░ рдиिрд░ंрддрд░ рдиिрдЧрд░ाрдиी рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддी рд╣ै।

рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рд▓ोрдЧों рдиे рдЙрдирдХे “рд╕्рд╡рд╕्рде рд╡िрднाрдЧ” рд╡ाрд▓े рдХрдерди рдХो рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд▓िрдпा। рдпрджि рдЗрд╕े рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭें рддो рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╡िрднाрдЧ рдмाрд╣рд░ рд╕े рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕंрджрд░ рдЕрдиेрдХ рдмीрдоाрд░िрдпां рдЫिрдкी рд╣ुрдИ рд╣ैं। рд╕рд░рдХाрд░ी рдлाрдЗрд▓ों рдоें рдпोрдЬрдиाрдПं рд╕рдлрд▓ рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ैं, рдордЧрд░ рдЧांрд╡ рдХे рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХेंрдж्рд░ рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕्рдеिрддि рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддी рд╣ै। рдХрдИ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдирд╣ीं рд╣ैं, рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ рдорд╢ीрдиें рдЦрд░ाрдм рдкрдб़ी рд╣ैं, рддो рдХрд╣ीं рджрд╡ाрдЗрдпां рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рд░рд╣рддीं।

рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рдХे рд╕ाрдордиे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ी рд╣ोрдЧा рдХि рдХ्рдпा рд╡े рд╡िрднाрдЧ рдХो рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें “рд╕्рд╡рд╕्рде” рдмрдиा рдкाрдПंрдЧे? рдХ्рдпोंрдХि рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдХेрд╡рд▓ рднрд╡рди рдиिрд░्рдоाрдг рдХा рдиाрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╕ंрдмंрдз рдоाрдирд╡ рд╕ंрд╕ाрдзрди, рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рд╕े рднी рд╣ै। рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдЖрдЬ рднी рд╣рдЬाрд░ों рд▓ोрдЧ рдмेрд╣рддрд░ рдЗрд▓ाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдкрдЯрдиा, рджिрд▓्рд▓ी рдпा рджूрд╕рд░े рд░ाрдЬ्рдпों рдХी рдУрд░ рдкрд▓ाрдпрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрджि рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдвांрдЪा рдордЬрдмूрдд рд╣ो рдЬाрдП рддो рдЧрд░ीрдм рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХा рдЖрд░्рдеिрдХ рдмोрдЭ рднी рдХрдо рд╣ोрдЧा।

рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдХा рдЕрд╕рд▓ी рдкैрдоाрдиा рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा рдХि рдХिрддрдиी рдШोрд╖рдгाрдПं рд╣ुрдИं, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╣ोрдЧा рдХि рдХिрддрдиे рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдоें рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╕рдордп рдкрд░ рдкрд╣ुंрдЪे, рдХिрддрдиे рдорд░ीрдЬों рдХो рдоुрдл्рдд рджрд╡ा рдоिрд▓ी рдФрд░ рдХिрддрдиे рд▓ोрдЧों рдХो рдЗрд▓ाрдЬ рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рдмाрд╣рд░ рдирд╣ीं рдЬाрдиा рдкрдб़ा।

рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдоाрддृ рдоृрдд्рдпु рджрд░, рдХुрдкोрд╖рдг рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рднी рдЧंрднीрд░ рд╣ैं। рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЗрд▓ाрдХों рдоें рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХी рдХрдоी рдЖрдЬ рднी рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ै। рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЗрд▓ाрдЬ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП, рдмрд▓्рдХि рд░ोрдХрдеाрдо рдФрд░ рдЬрдирдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдкрд░ рднी рдз्рдпाрди рджेрдиा рд╣ोрдЧा।

рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднी рдпрд╣ рд╡िрднाрдЧ рдХाрдлी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рдЬрдирддा рд╕рдб़рдХ рдФрд░ рдмिрдЬрд▓ी рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХी рд╕्рдеिрддि рдХो рднी рдпाрдж рд░рдЦрддी рд╣ै। рдпрджि рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ाрдПं рд╕ुрдзрд░рддी рд╣ैं рддो рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЫрд╡ि рдордЬрдмूрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рдФрд░ рдпрджि рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХी рдмрджрд╣ाрд▓ी рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै рддो рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХो рдмрдб़ा рдоुрдж्рджा рдоिрд▓ рдЬाрддा рд╣ै।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рд╕рдордп рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрд╡рд╕рд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХा рд╕рдордп рд╣ोрдЧा। рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рд╡े рдХेрд╡рд▓ “рд╕्рд╡рд╕्рде рд╡िрднाрдЧ” рдмोрд▓рдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि “рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ” рдХो рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╕्рд╡рд╕्рде рдмрдиाрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд░рдЦрддे рд╣ैं। рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдЬрдирддा рдЕрдм рднाрд╖рдг рд╕े рдЕрдзिрдХ рдкрд░िрдгाрдо рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै। рдЬрдирддा рдпрд╣ рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдЧрд░ीрдм рдХो рд╕рдо्рдоाрдирдкूрд░्рд╡рдХ рдЗрд▓ाрдЬ рдоिрд▓рддा рд╣ै рдпा рдирд╣ीं।

рдЕंрддрддः рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдХा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдХिрд╕ी рднी рдоंрдд्рд░ी рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдХрдаिрди рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбेрдп рдФрд░ рддेрдЬ рдк्рд░рддाрдк рдпाрджрд╡ рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рддрд░ीрдХे рд╕े рдЗрд╕ рдкрдж рдкрд░ рд░рд╣े। рдЕрдм рдпрджि рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рдХो рдпрд╣ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдоिрд▓рддी рд╣ै рддो рдЙрди्рд╣ें рд╢рдм्рджों рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़рдХрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕ुрдзाрд░ рджिрдЦाрдиा рд╣ोрдЧा। рдХ्рдпोंрдХि рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рддрднी “рд╕्рд╡рд╕्рде рд╡िрднाрдЧ” рдХрд╣рд▓ाрдПрдЧा, рдЬрдм рдмिрд╣ाрд░ рдХा рдЖрдо рдЖрджрдоी рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рднрд░ोрд╕े рдХे рд╕ाрде рдЗрд▓ाрдЬ рдХрд░ा рд╕рдХे।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Bihar : рдкूрд░्рд╡ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░िрдпों рдХे рдмेрдЯों рдХी рдПंрдЯ्рд░ी рдФрд░ рдирдП рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрдХेрдд

 рдмिрд╣ाрд░ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░ 2026 : рдкूрд░्рд╡ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░िрдпों рдХे рдмेрдЯों рдХी рдПंрдЯ्рд░ी рдФрд░ рдирдП рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрдХेрдд

7 рдордИ 2026 рдХो рдкрдЯрдиा рдХे рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЧांрдзी рдоैрджाрди рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рднрд╡्рдп рд╢рдкрде рдЧ्рд░рд╣рдг рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХे рд╕ाрде рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдПрдХ рдирдпा рдЕрдз्рдпाрдп рдЬुрдб़ рдЧрдпा। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЪौрдзрд░ी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рд╡ाрд▓ी рдПрдирдбीрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें рдХрдИ рдирдП рдЪेрд╣рд░ों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा, рд▓ेрдХिрди рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЪрд░्рдЪा рддीрди рдкूрд░्рд╡ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░िрдпों рдХे рдкुрдд्рд░ों рдХी рд╣ुрдИ, рдЬिрди्рд╣ें рд╕рдд्рддा рдФрд░ рд╕ंрдЧрдарди рджोрдиों рдоें рдирдИ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рджी рдЧрдИ рд╣ै।

рдЗрд╕ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдиे рд╕ाрдл рд╕ंрдХेрдд рджिрдпा рд╣ै рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЕрдм рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдг рдФрд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдЪुрдиाрд╡ों рдХी рд░рдгрдиीрддि рдХो рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै।

рддीрди рдкूрд░्рд╡ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░िрдпों рдХे рдкुрдд्рд░ рдмрдиे рдоंрдд्рд░ी

рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें рдЬिрди рддीрди рдк्рд░рдоुрдЦ рдиेрддाрдУं рдХो рдоंрдд्рд░ी рдкрдж рдоिрд▓ा, рд╡े рд╕рднी рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░िрдпों рдХे рдмेрдЯे рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕ंрдпोрдЧ рдоाрдд्рд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдЧрд╣рд░ी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд░рдгрдиीрддि рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рдХी рдкрд╣рд▓ी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░ी

рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЪрд░्рдЪा рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рдХी рд░рд╣ी। рдмिрд╣ाрд░ рдХे рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд░рд╣े рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХे рдкुрдд्рд░ рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рдиे рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рд╕рдХ्рд░िрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдмрдб़ी рднूрдоिрдХा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी рд╣ै। рдЙрди्рд╣ें рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдЬैрд╕ा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рд╕ौंрдкा рдЧрдпा рд╣ै।

рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ाрдУं рдХी рд╕्рдеिрддि рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдмрд╣рд╕ рдХा рд╡िрд╖рдп рд░рд╣ी рд╣ै। рдХोрд╡िрдб рдХाрд▓ рдХे рдмाрдж рд╕े рдЗрд╕ рд╡िрднाрдЧ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдФрд░ рдмрдв़ рдЧрдпा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рдХो рдпрд╣ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рджेрдиा рдХेрд╡рд▓ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рджेрдиे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рднी рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдХों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдЬрджрдпू рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рдирдИ рдкीрдв़ी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдХी рдЙрдо्рд░ рдФрд░ рд╕рдХ्рд░िрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдмрджрд▓рддे рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рдХी рдПंрдЯ्рд░ी рдХो рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рдЬोрдб़рдХрд░ рджेрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рд╕ंрддोрд╖ рдХुрдоाрд░ рд╕ुрдорди рдХी рд╡ाрдкрд╕ी

рд╕ंрддोрд╖ рдХुрдоाрд░ рд╕ुрдорди рдХो рднी рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдоें рдлिрд░ рд╕े рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡े рдкूрд░्рд╡ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдЬीрддрди рд░ाрдо рдоांрдЭी рдХे рдкुрдд्рд░ рд╣ैं рдФрд░ рд╣िंрджुрд╕्рддाрди рдЖрд╡ाрдо рдоोрд░्рдЪा (HAM) рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдпुрд╡ा рдЪेрд╣рд░ों рдоें рдЧिрдиे рдЬाрддे рд╣ैं।

рд╕ंрддोрд╖ рд╕ुрдорди рдкрд╣рд▓े рднी рдоंрдд्рд░ी рд░рд╣ рдЪुрдХे рд╣ैं рдФрд░ рджрд▓िрдд рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЙрдирдХी рдордЬрдмूрдд рдкрд╣рдЪाрди рдмрди рдЪुрдХी рд╣ै। рдЙрдирдХी рд╡ाрдкрд╕ी рд╕े рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ंрдХेрдд рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдПрдирдбीрдП рджрд▓िрдд рдФрд░ рдорд╣ाрджрд▓िрдд рд╡ोрдЯ рдмैंрдХ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХोрдИ рдЬोрдЦिрдо рдирд╣ीं рд▓ेрдиा рдЪाрд╣рддा।

рдЬीрддрди рд░ाрдо рдоांрдЭी рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдФрд░ рджрд▓िрдд рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдиेрддा рд░рд╣े рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдЙрдирдХे рдкुрдд्рд░ рдХो рдХैрдмिрдиेрдЯ рдоें рдЬрдЧрд╣ рджेрдХрд░ рдПрдирдбीрдП рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдг рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рд╣ै।

рдиीрддीрд╢ рдоिрд╢्рд░ा рдХो рднी рдоिрд▓ी рдЬрдЧрд╣

рдиीрддीрд╢ рдоिрд╢्рд░ा рдХो рднी рдХैрдмिрдиेрдЯ рдоंрдд्рд░ी рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡े рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдЬрдЧрди्рдиाрде рдоिрд╢्рд░ा рдХे рдкुрдд्рд░ рд╣ैं।

рдиीрддीрд╢ рдоिрд╢्рд░ा рдкрд╣рд▓े рднी рд╕рд░рдХाрд░ рдоें рд╡िрднिрди्рди рд╡िрднाрдЧों рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ंрднाрд▓ рдЪुрдХे рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рд░рдЦрддे рд╣ैं। рдоिрдеिрд▓ांрдЪрд▓ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЙрдирдХी рдордЬрдмूрдд рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрдХрдб़ рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рднाрдЬрдкा рдФрд░ рдПрдирдбीрдП рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рдмрдв़ рдЬाрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд╡े рдкрд░ंрдкрд░ाрдЧрдд рдм्рд░ाрд╣्рдордг рд╡ोрдЯ рдмैंрдХ рдФрд░ рдоिрдеिрд▓ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдЪेрд╣рд░े рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं।

рдЙрдирдХी рдХैрдмिрдиेрдЯ рдоें рд╡ाрдкрд╕ी рд╕े рдпрд╣ рд╕ंрдХेрдд рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдПрдирдбीрдП рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдФрд░ рдЬाрддीрдп рд╕ंрддुрд▓рди рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджे рд░рд╣ा рд╣ै।

рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдоाрдпрдиे

рдЗрд╕ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рдмाрдж рдмिрд╣ाрд░ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдоें рдХुрд▓ рдоंрдд्рд░िрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा 35 рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै, рдЬрдмрдХि рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕ीрдоा 36 рдХी рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рдЕрднी рднी рдПрдХ рд╕्рдеाрди рдЦाрд▓ी рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕े рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЬрд░ूрд░рддों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рднрд░ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдПрдирдбीрдП рдХे рднीрддрд░ рднी рджрд▓ों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрддुрд▓рди рд╕ाрдзрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрдЦाрдИ рджिрдпा। рднाрдЬрдкा рдХो рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ 15 рдоंрдд्рд░ी рдкрдж рдоिрд▓े рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдЬрджрдпू рдХे рд╣िрд╕्рд╕े рдоें 13 рдоंрдд्рд░ी рдЖрдП। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЪिрд░ाрдЧ рдкाрд╕рд╡ाрди рдХी рдкाрд░्рдЯी рд▓ोрдЬрдкा (рд░ाрдорд╡िрд▓ाрд╕) рдХो 2 рдоंрдд्рд░ी рдкрдж рдоिрд▓े। рд╣рдо рдФрд░ рдЖрд░рдПрд▓рдПрдо рдХो 1-1 рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рджिрдпा рдЧрдпा।

рдпрд╣ рдмंрдЯрд╡ाрд░ा рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдЦेрд▓ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЖрдЧाрдоी рдЪुрдиाрд╡ों рдХी рд░рдгрдиीрддि рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै। рднाрдЬрдкा рдФрд░ рдЬрджрдпू рджोрдиों рд╣ी рдпрд╣ рд╕рдордЭрддे рд╣ैं рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдЬाрддीрдп рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХो рд╕ाрдзे рдмिрдиा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рдлрд▓рддा рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ै।

рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдХो рдЬрдЧрд╣ рдирд╣ीं рдоिрд▓рдиे рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा

рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें рдХрдИ рдиाрдоों рдХी рдЪрд░्рдЪा рдеी, рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рдиेрддाрдУं рдХो рдЬрдЧрд╣ рдирд╣ीं рдоिрд▓рдиे рд╕े рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЧрд▓िрдпाрд░ों рдоें рдЪрд░्рдЪाрдПं рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдИं।

рд╕िрдХ्рдХिрдо рдФрд░ рдоेрдШाрд▓рдп рдХे рдкूрд░्рд╡ рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ рдЧंрдЧा рдк्рд░рд╕ाрдж рдХे рд╡िрдзाрдпрдХ рдкुрдд्рд░ рдбॉ. рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдХो рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдоें рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рдоिрд▓ा। рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдХों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рд╕ंрдЧрдарди рдФрд░ рд╕рдд्рддा рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдХुрдЫ рджाрд╡ेрджाрд░ों рдХो рдЗंрддрдЬाрд░ рдХрд░рдиा рдкрдб़ा।

рдкрдЯрдиा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдордЬрдмूрдд рдкрдХрдб़ рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдХे рд╕рдорд░्рдердХों рдоें рдЗрд╕ рдлैрд╕рд▓े рдХो рд▓ेрдХрд░ рдиिрд░ाрд╢ा рднी рджेрдЦी рдЧрдИ।

рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбेрдп рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдмрдиी рдЪрд░्рдЪा рдХा рд╡िрд╖рдп

рдкूрд░्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбेрдп рдХो рднी рдЗрд╕ рдмाрд░ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдоें рдЬрдЧрд╣ рдирд╣ीं рдоिрд▓ी। рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╣рд▓рдХों рдоें рдЗрд╕े рд▓ेрдХрд░ рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рдХी рдЯिрдк्рдкрдгिрдпां рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं।

рдХрд╣ा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрднाрдЧ рд╕ंрднाрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбेрдп рдЕрдм рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рднूрдоिрдХा рдоें рдЕрдзिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╡рд╣ीं рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдоें рдЙрди्рд╣ें “рдлूрдлा” рдмрдирдиे рдЬैрд╕ी рдЯिрдк्рдкрдгिрдпों рд╕े рднी рдЬोрдб़ा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рд╣ाрд▓ांрдХि рднाрдЬрдкा рдиेрддृрдд्рд╡ рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдкाрд░्рдЯी рдоें рд╣рд░ рдиेрддा рдХी рднूрдоिрдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рд╕ंрдЧрдарди рддрдеा рд╕рд░рдХाрд░ рджोрдиों рд╕्рддрд░ों рдкрд░ рдирдП рджाрдпिрдд्рд╡ рджिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдирдИ рдкीрдв़ी рдХो рдЖрдЧे рд▓ाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢

рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЪौрдзрд░ी рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдпрд╣ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдиिрдпुрдХ्рддि рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдкीрдв़ी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рд╕ंрдХेрдд рднी рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рдкूрд░्рд╡ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░िрдпों рдХे рдкुрдд्рд░ों рдХो рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рджेрдХрд░ рдПрдирдбीрдП рдиे рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рд╣ै рдХि рдЕрдиुрднрд╡ी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХी рдирдИ рдкीрдв़ी рдЕрдм рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдПрдЧी।

рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рдпрд╣ рджेрдЦрдиा рджिрд▓рдЪрд╕्рдк рд╣ोрдЧा рдХि рдпे рдпुрд╡ा рдЪेрд╣рд░े рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣рддे рд╣ैं рдпा рдЕрдкрдиे рдХाрдо рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХ्рд╖рдорддा рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрддे рд╣ैं।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Bihar : “рдПрдХ рдмिрд╣ाрд░ी рд╕ौ рдкрд░ рднाрд░ी” рдФрд░ рдХрд░्рдЬ рдХा рдмрдв़рддा рдмोрдЭ

 “рдПрдХ рдмिрд╣ाрд░ी рд╕ौ рдкрд░ рднाрд░ी” рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдиाрд░ा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдХे рд▓ोрдЧों рдХी рдоेрд╣рдирдд, рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдФрд░ рдк्рд░рддिрднा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै

“рдПрдХ рдмिрд╣ाрд░ी рд╕ौ рдкрд░ рднाрд░ी” рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдиाрд░ा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдХे рд▓ोрдЧों рдХी рдоेрд╣рдирдд, рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдФрд░ рдк्рд░рддिрднा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рджेрд╢ рдХे рдмрдб़े рд╢рд╣рд░ों рдоें рдордЬрджूрд░ी рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ाрдУं, рд╢िрдХ्рд╖ा, рдЖрдИрдЯी, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рддрдХ рдмिрд╣ाрд░ी рдпुрд╡ाрдУं рдиे рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдИ рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдпрд╣ рднी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рд╣ै рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдЖрдЬ рднाрд░ी рдЖрд░्рдеिрдХ рдЪुрдиौрддिрдпों рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣ा рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдп рдкрд░ рдмрдв़рддा рдХрд░्рдЬ, рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी, рдкрд▓ाрдпрди рдФрд░ рд╕ीрдоिрдд рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХрдИ рд╕рд╡ाрд▓ рдЦрдб़े рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╡िрдкрдХ्рд╖ рд▓рдЧाрддाрд░ рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдкрд░ рдЗрддрдиा рдХрд░्рдЬ рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рдХि рд╣рд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдкрд░ рд▓рдЧрднрдЧ 27 рд╣рдЬाрд░ рд░ुрдкрдпे рдХा рдмोрдЭ рдмैрдарддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рдХ्рдпों рдмрдиी, рдХैрд╕े рдмрдиी, рдХрдм рд╕े рдмрдв़ी рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдХ्рдпा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдХрд░्рдЬ рдХी рд╕्рдеिрддि рдЖрдЦिрд░ рдХ्рдпा рд╣ै?

рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдХुрд▓ рдХрд░्рдЬ рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़ा рд╣ै। 2026 рддрдХ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдХुрд▓ рджेрдирджाрд░िрдпां рд▓рдЧрднрдЧ 3.70 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдмрддाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं। рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдпोрдЬрдиाрдУं, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдпोрдЬрдиाрдУं, рд╕рдб़рдХ, рдкुрд▓, рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЦрд░्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдХрд░्рдЬ рд▓ेрддी рд░рд╣ी рд╣ै। рд╕рдорд╕्рдпा рддрдм рдЧंрднीрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдЬрдм рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдХрдо рд╣ो рдФрд░ рдЦрд░्рдЪ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़рддा рдЬाрдП।

рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЖрдп рдХा рдмрдб़ा рд╣िрд╕्рд╕ा рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдЯैрдХ्рд╕ рд╣िрд╕्рд╕े рдФрд░ рдЕрдиुрджाрди рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै। рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдЕрдкрдиी рдХрдоाрдИ рд╕ीрдоिрдд рд╣ै। рдЙрдж्рдпोрдЧ рдХрдо рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЬीрдПрд╕рдЯी рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдХрд░ों рд╕े рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдирд╣ीं рдоिрд▓ рдкाрддा। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдпोрдЬрдиाрдПं рдЪрд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрд░-рдмाрд░ рдХрд░्рдЬ рд▓ेрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।

рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рдХ्рдпों рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдИ?                                                                       


1. рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдХрдоी

рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдмрдб़े рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХा рдЕрднाрд╡ рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рд░рд╣ा рд╣ै। 2000 рдоें рдЭाрд░рдЦंрдб рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЦрдиिрдЬ рд╕ंрдкрджा рдХा рдмрдб़ा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмिрд╣ाрд░ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рдЧрдпा। рдЗрд╕рд╕े рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдЖрдзाрд░ рдХрдордЬोрд░ рд╣ुрдЖ। рдЖрдЬ рднी рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдмрдб़े рдиिрд╡ेрд╢ рд╕ीрдоिрдд рд╣ैं। рдлैрдХ्рдЯ्рд░ी рдФрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ рдХрдо рд╣ोрдиे рд╕े рд░ोрдЬрдЧाрд░ рднी рдХрдо рдкैрджा рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЯैрдХ्рд╕ рд╕े рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЖрдп рдирд╣ीं рдоिрд▓рддी।

2. рдкрд▓ाрдпрди рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा

рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдмрдб़ी рдЖрдмाрджी рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рд▓िрдП рджूрд╕рд░े рд░ाрдЬ्рдпों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै। рдкंрдЬाрдм, рджिрд▓्рд▓ी, рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░, рдЧुрдЬрд░ाрдд рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдоें рд▓ाрдЦों рдмिрд╣ाрд░ी рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं। рд░ाрдЬ्рдп рдХे рднीрддрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдХрдо рд╣ोрдиे рд╕े рд╕्рдеाрдиीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдордЬрдмूрдд рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддी। рдмाрд╣рд░ рдХрдоाрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рдкैрд╕े рднेрдЬрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ी рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं рдмрдв़рддा।

3. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рдмрдв़рддा рдмोрдЭ

рд╕рд░рдХाрд░ рдЧрд░ीрдмों, рдмुрдЬुрд░्рдЧों, рдорд╣िрд▓ाрдУं рдФрд░ рдЫाрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рдпोрдЬрдиाрдПं рдЪрд▓ाрддी рд╣ै। рдкेंрд╢рди, рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि, рд╕ाрдЗрдХिрд▓ рдпोрдЬрдиा, рдоुрдл्рдд рдЗрд▓ाрдЬ, рд░ाрд╢рди рдФрд░ рдЕрди्рдп рдпोрдЬрдиाрдУं рдкрд░ рднाрд░ी рдЦрд░्рдЪ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдпे рдпोрдЬрдиाрдПं рдЬрд░ूрд░ी рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдЖрдп рдХрдо рдФрд░ рдЦрд░्рдЪ рдЕрдзिрдХ рд╣ो рдЬाрдП рддो рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдХрд░्рдЬ рд▓ेрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।

4. рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЖрдкрджाрдПं

рдмिрд╣ाрд░ рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдмाрдв़ рдФрд░ рд╕ूрдЦे рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдЬूрдЭрддा рд╣ै। рдХोрд╕ी, рдЧंрдбрдХ рдФрд░ рдЧंрдЧा рдЬैрд╕ी рдирджिрдпां рд▓ाрдЦों рд▓ोрдЧों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं। рдмाрдв़ рд░ाрд╣рдд, рдкुрдирд░्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдорд░рдо्рдордд рдкрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рднाрд░ी рд░ाрд╢ि рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рдиी рдкрдб़рддी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд╡िрдХाрд╕ рдмрдЬрдЯ рдкрд░ рджрдмाрд╡ рдмрдв़рддा рд╣ै।

5. рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рджрдмाрд╡

рдмिрд╣ाрд░ рджेрд╢ рдХे рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдШрдирдд्рд╡ рд╡ाрд▓े рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рд╣ै। рдмрдб़ी рдЖрдмाрджी рдХे рд▓िрдП рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рд╕рдб़рдХ рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рдиा рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕ीрдоिрдд рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдоें рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдЧों рдХी рдЬрд░ूрд░рддें рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдзрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।

рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рдХрдм рд╕े рдЧंрднीрд░ рд╣ुрдИ?

рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдХрд░्рдЬ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдирдИ рдирд╣ीं рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдкिрдЫрд▓े рдбेрдв़ рджрд╢рдХ рдоें рдпрд╣ рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़ी рд╣ै। 2005 рдХे рдмाрдж рд╕рдб़рдХ, рдкुрд▓ рдФрд░ рдЖрдзाрд░рднूрдд рдвांрдЪे рдкрд░ рдмрдб़े рдкैрдоाрдиे рдкрд░ рдЦрд░्рдЪ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕рд╕े рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЧрддि рддो рдмрдв़ी, рд▓ेрдХिрди рдЦрд░्рдЪ рднी рдмрдв़ा। рдХोрд╡िрдб-19 рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рдмाрдж рд╕्рдеिрддि рдФрд░ рдХрдаिрди рд╣ुрдИ। рд▓ॉрдХрдбाрдЙрди рдХे рджौрд░ाрди рд▓ाрдЦों рдордЬрджूрд░ рд╡ाрдкрд╕ рдмिрд╣ाрд░ рд▓ौрдЯे। рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ाрдУं, рд░ाрд╣рдд рдХाрд░्рдпों рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдпोрдЬрдиाрдУं рдкрд░ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЦрд░्рдЪ рд╣ुрдЖ।

2020 рдХे рдмाрдж рдорд╣ंрдЧाрдИ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рджрдмाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рд░ाрдЬ्рдпों рдХी рд╡िрдд्рддीрдп рд╕्рдеिрддि рдХрдордЬोрд░ рд╣ुрдИ। рдмिрд╣ाрд░ рдЬैрд╕े рдЧрд░ीрдм рд░ाрдЬ्рдп рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рдЕрд╕рд░ рдЬ्рдпाрджा рдкрдб़ा। рдЕрдм рд╣ाрд▓ाрдд рдРрд╕े рд╣ैं рдХि рдХрдИ рдмाрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рд╡ेрддрди, рдкेंрд╢рди рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рд▓िрдП рднी рдХрд░्рдЬ рд▓ेрдиे рдХी рдиौрдмрдд рдЖ рдЬाрддी рд╣ै।

рдХ्рдпा рдХेрд╡рд▓ рдмिрд╣ाрд░ рд╣ी рдХрд░्рдЬ рдоें рд╣ै?

рдирд╣ीं, рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рд░ाрдЬ्рдп рдХрд░्рдЬ рд▓ेрддे рд╣ैं। рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░, рдкंрдЬाрдм, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди, рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдФрд░ рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдЬैрд╕े рд░ाрдЬ्рдпों рдкрд░ рднी рднाрд░ी рдХрд░्рдЬ рд╣ै। рдлрд░्рдХ рд╕िрд░्рдл рдЗрддрдиा рд╣ै рдХि рд╡िрдХрд╕िрдд рд░ाрдЬ्рдпों рдХी рдЕрдкрдиी рдЖрдп рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡े рдХрд░्рдЬ рд╕ंрднाрд▓ рд▓ेрддे рд╣ैं। рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдЪुрдиौрддी рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ां рдЖрдп рдХрдо рдФрд░ рдЬрд░ूрд░рддें рдЬ्рдпाрджा рд╣ैं।

“рдПрдХ рдмिрд╣ाрд░ी рд╕ौ рдкрд░ рднाрд░ी” рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЕрд░्рде

рдпрд╣ рдиाрд░ा рдмिрд╣ाрд░ी рд▓ोрдЧों рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рдмिрд╣ाрд░ी рдЫाрдд्рд░ рджेрд╢ рдХी рдмрдб़ी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдордЬрджूрд░ рджेрд╢ рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддे рд╣ैं। рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ाрдУं рдоें рднी рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдпुрд╡ाрдУं рдХी рдордЬрдмूрдд рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рд╡िрдбंрдмрдиा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рдк्рд░рддिрднा рд╕े рджूрд╕рд░े рд░ाрдЬ्рдп рдордЬрдмूрдд рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं, рд╡рд╣ी рдк्рд░рддिрднा рдмिрд╣ाрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।

рдпрджि рдмिрд╣ाрд░ рдоें рд╣ी рдЙрдж्рдпोрдЧ, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХा рдмेрд╣рддрд░ рдоाрд╣ौрд▓ рдмрдиे рддो рдпрд╣ी рдпुрд╡ा рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рдиाрд░ा рддрднी рд╕ाрд░्рдердХ рд╣ोрдЧा рдЬрдм рдмिрд╣ाрд░ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдордЬрдмूрдд рдмрдиे।

рд╕рдоाрдзाрди рдХ्рдпा рд╕ंрднрд╡ рд╣ै?

1. рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХो рдмрдв़ाрд╡ा

рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдЙрдж्рдпोрдЧ рд▓рдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рддрд░ рдиीрддि, рдмिрдЬрд▓ी, рд╕рдб़рдХ рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै। рдлूрдб рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ, рдЯेрдХ्рд╕рдЯाрдЗрд▓, рдХृрд╖ि рдЖрдзाрд░िрдд рдЙрдж्рдпोрдЧ рдФрд░ рдЖрдИрдЯी рд╕ेрдХ्рдЯрд░ рдоें рдмрдб़ी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПं рд╣ैं।

2. рдХृрд╖ि рд╕ुрдзाрд░

рдмिрд╣ाрд░ рдХृрд╖ि рдк्рд░рдзाрди рд░ाрдЬ्рдп рд╣ै। рдпрджि рдЖрдзुрдиिрдХ рдЦेрддी, рдХोрд▓्рдб рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ рдФрд░ рдЦाрдж्рдп рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдЙрдж्рдпोрдЧ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдП рдЬाрдПं рддो рдХिрд╕ाрдиों рдХी рдЖрдп рдмрдв़ेрдЧी рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рднी рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдоिрд▓ेрдЧा।

3. рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕

рдХेрд╡рд▓ рдбिрдЧ्рд░ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рддрдХрдиीрдХी рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░рдкрд░рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ рдз्рдпाрди рджेрдиा рд╣ोрдЧा। рд╕्рдХिрд▓ рдбेрд╡рд▓рдкрдоेंрдЯ рд╕े рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╕्рдеाрдиीрдп рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдоिрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै।

4. рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдФрд░ рдлिрдЬूрд▓рдЦрд░्рдЪी рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг

рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдоें рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдпрджि рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХрдо рд╣ो рдФрд░ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рдкैрд╕ा рд╕рд╣ी рдЬрдЧрд╣ рдЦрд░्рдЪ рд╣ो рддो рдХрд░्рдЬ рдХा рдмोрдЭ рдХрдо рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

5. рд╕्рдеाрдиीрдп рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕ृрдЬрди

рдЫोрдЯे рдФрд░ рдордз्рдпрдо рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдХрд░ рдЧांрд╡ рдФрд░ рдХрд╕्рдмों рдоें рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдкैрджा рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рддाрдХि рдкрд▓ाрдпрди рдХрдо рд╣ो।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдмिрд╣ाрд░ рдХा рдмрдв़рддा рдХрд░्рдЬ рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдоुрдж्рджा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЪुрдиौрддी рднी рд╣ै। рдмिрд╣ाрд░ी рд╕рдоाрдЬ рдоेрд╣рдирддी рдФрд░ рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдХрдордЬोрд░ी рдЙрд╕ рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЙрднрд░рдиे рдирд╣ीं рджे рд░рд╣ी। рдпрджि рд╕рд░рдХाрд░ рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддि, рдЙрдж्рдпोрдЧ, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдкрд░ рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рдХाрдо рдХрд░े рддो рд╕्рдеिрддि рдмрджрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै। “рдПрдХ рдмिрд╣ाрд░ी рд╕ौ рдкрд░ рднाрд░ी” рдХा рдиाрд░ा рддрднी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рдмрдиेрдЧा рдЬрдм рдмिрд╣ाрд░ рдХेрд╡рд▓ рд╢्рд░рдо рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ाрдЬ्рдп рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЕрд╡рд╕рд░ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ाрдЬ्рдп рднी рдмрдиे।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : “рдЬिрд╕рдХे рд╣ाрде рдоें рдбोрдИ, рдЙрд╕рдХा рд╕рдм рдХोрдИ рд╣ोрдИ”


рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдПрдХ рдкुрд░ाрдиी рдХрд╣ाрд╡рдд рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕ुрдиाрдИ рджेрддी рд╣ै— “рдЬिрд╕рдХे рд╣ाрде рдоें рдбोрдИ, рдЙрд╕рдХा рд╕рдм рдХोрдИ рд╣ोрдИ”। рдЕрд░्рдеाрдд рдЬिрд╕рдХे рд╣ाрде рдоें рд╕рдд्рддा рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рд▓ोрдЧ рд╕्рд╡рддः рдЬुрдб़рдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рд╡рд░्рд╖ 2014 рд╕े 2026 рддрдХ рдХा рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдЗрд╕ рдХрд╣ाрд╡рдд рдХो рдХाрдлी рд╣рдж рддрдХ рдЪрд░िрддाрд░्рде рдХрд░рддा рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╕рдд्рддा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдмाрдж рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी (рднाрдЬрдкा) рдиे рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ंрдЧрдарди, рд░рдгрдиीрддि рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХिрдпा, рд╡рд╣ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рднाрд░рдд рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпाрдп рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै। рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдХрднी рдкूрд░े рджेрд╢ рдХी рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдкाрд░्рдЯी рд░рд╣ी рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕िрдХुрдб़рддी рдЧрдИ।

2014 рдоें рдЬрдм рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рднाрдЬрдкा рдиे рдкूрд░्рдг рдмрд╣ुрдордд рдХे рд╕ाрде рдХेंрдж्рд░ рдХी рд╕рдд्рддा рд╕ंрднाрд▓ी, рддрдм рднाрдЬрдкा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧी рджрд▓ рд╕ीрдоिрдд рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рд╣ी рд╕рд░рдХाрд░ рдЪрд▓ा рд░рд╣े рдеे। рдЙрд╕ рд╕рдордп рднाрдЬрдкा рдХी рддाрдХрдд рдоुрдЦ्рдпрддः рд╣िंрджी рдкрдЯ्рдЯी рдФрд░ рдХुрдЫ рдкрд╢्рдЪिрдоी рд░ाрдЬ्рдпों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдоाрдиी рдЬाрддी рдеी। рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд, рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ी рднाрд░рдд рдоें рдЙрд╕рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХрдордЬोрд░ рдеी। рдХिंрддु рдЕрдЧрд▓े рдмाрд░рд╣ рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдкाрд░्рдЯी рдиे рдЬिрд╕ рддेрдЬी рд╕े рдЕрдкрдиा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХिрдпा, рдЙрд╕рдиे рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рджिрд╢ा рдмрджрд▓ рджी।

рдордИ 2026 рддрдХ рднाрдЬрдкा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧी рджрд▓ों рдХी рд╕рд░рдХाрд░ें рд▓рдЧрднрдЧ 22 рд░ाрдЬ्рдпों рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ों рдоें рдкрд╣ुंрдЪ рдЧрдИं। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдирд╣ीं рдеा, рдмрд▓्рдХि рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рднाрд╡, рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдФрд░ рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдордЬрдмूрддी рдХा рднी рд╕ंрдХेрдд рдеा। рднाрдЬрдкा рдиे рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░, рд╣рд░िрдпाрдгा, рдЕрд╕рдо, рдд्рд░िрдкुрд░ा, рдордгिрдкुрд░, рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдФрд░ рдУрдбिрд╢ा рдЬैрд╕े рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдпा рддो рдЕрдкрдиे рджрдо рдкрд░ рдпा рдЧрдардмंрдзрди рдХे рд╕рд╣ाрд░े рд╕рдд्рддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдЬैрд╕े рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рднрд▓े рд╡рд╣ рд╕рд░рдХाрд░ рди рдмрдиा рд╕рдХी, рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ां рдоुрдЦ्рдп рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрднрд░рдХрд░ рдЙрд╕рдиे рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдФрд░ рд╡ाрдо рджрд▓ों рдХी рдЬрдоीрди рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджी।

рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдХों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рднाрдЬрдкा рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдХेрд╡рд▓ рдЪुрдиाрд╡ी рд░рдгрдиीрддि рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдирд╣ीं рдеी, рдмрд▓्рдХि рд╕рдд्рддा рдФрд░ рд╕ंрдЧрдарди рдХे рд╕рдорди्рд╡рдп рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рднी рдеी। рдХेंрдж्рд░ рдоें рдордЬрдмूрдд рд╕рд░рдХाрд░ рд╣ोрдиे рдХा рд▓ाрдн рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдЪुрдиाрд╡ों рдХे рджौрд░ाрди рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рджिрдЦाрдИ рджिрдпा। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдпрддा, рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рдк्рд░рдЪाрд░, рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдХा рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдЙрдкрдпोрдЧ рдФрд░ рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХी рдХрдордЬोрд░ी рдиे рднाрдЬрдкा рдХो рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़рдд рджिрд▓ाрдИ।

рднाрдЬрдкा рдиे рдЕрдкрдиे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд░ाрдЬрдиीрддि рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░рддा рдирд╣ीं рд░рдЦी, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХो рднी рдирдП рддрд░ीрдХे рд╕े рд╕ाрдзा। рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧ, рджрд▓िрдд, рдорд╣िрд▓ाрдПं рдФрд░ рдпुрд╡ा рдорддрджाрддाрдУं рдХो рдЬोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рдпोрдЬрдиाрдмрдж्рдз рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдП рдЧрдП। рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓ा рдпोрдЬрдиा, рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЖрд╡ाрд╕ рдпोрдЬрдиा, рдоुрдл्рдд рд░ाрд╢рди, рдЖрдпुрд╖्рдоाрди рднाрд░рдд рдФрд░ рдХिрд╕ाрди рд╕рдо्рдоाрди рдиिрдзि рдЬैрд╕ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдиे рдЧрд░ीрдм рддрдмрдХों рдоें рднाрдЬрдкा рдХी рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдпрддा рдмрдв़ाрдИ। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдкाрд░्рдЯी рдХेрд╡рд▓ рд╢рд╣рд░ी рдордз्рдпрд╡рд░्рдЧ рдХी рдкाрд░्рдЯी рди рд░рд╣рдХрд░ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рднी рдордЬрдмूрдд рд╣ोрддी рдЪрд▓ी рдЧрдИ।

рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХा рд▓рдЧाрддाрд░ рдХрдордЬोрд░ рд╣ोрдиा рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рдмрдб़ी рдХрд╣ाрдиी рдмрди рдЧрдпा। рдЖрдЬाрджी рдХे рдмाрдж рджрд╢рдХों рддрдХ рджेрд╢ рдкрд░ рд╢ाрд╕рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ 2014 рдХे рдмाрдж рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕ंрдХрдЯ рдоें рджिрдЦाрдИ рджी। рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдХрдордЬोрд░ी, рдиेрддृрдд्рд╡ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЕрд╕рдоंрдЬрд╕, рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рджрд▓ों рдХे рдмрдв़рддे рдк्рд░рднाрд╡ рдФрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рдЪुрдиाрд╡ी рд╣ाрд░ рдиे рдкाрд░्рдЯी рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХिрдпा। рдХрдИ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рд╕рдд्рддा рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ो рдЧрдИ рдФрд░ рдЬрд╣ां рд╕рдд्рддा рдоें рд░рд╣ी рднी, рд╡рд╣ां рдЖंрддрд░िрдХ рдХрд▓рд╣ рд╕े рдЬूрдЭрддी рд░рд╣ी।

рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी рдпрд╣ рд░рд╣ी рдХि рд╡рд╣ рднाрдЬрдкा рдХे рд╕ाрдордиे рдПрдХ рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджृрд╖्рдЯि рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХी। рднाрдЬрдкा рдЬрд╣ां рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж, рд╣िंрджुрдд्рд╡ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдХेंрдж्рд░ рдоें рд░рдЦрдХрд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी, рд╡рд╣ीं рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдЕрдкрдиी рд░рдгрдиीрддि рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдирд╣ीं рджिрдЦी। рдХрдИ рдмाрд░ рдРрд╕ा рд▓рдЧा рдХि рдкाрд░्рдЯी рдХेрд╡рд▓ рднाрдЬрдкा рд╡िрд░ोрдз рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд╣ोрдХрд░ рд░рд╣ рдЧрдИ рд╣ै। рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдорддрджाрддाрдУं рдХा рднрд░ोрд╕ा рдзीрд░े-рдзीрд░े рдХрдо рд╣ोрддा рдЧрдпा।

рд╣ाрд▓ांрдХि рдпрд╣ рднी рд╕рдЪ рд╣ै рдХि рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдХिрд╕ी рдПрдХ рджрд▓ рдХा рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХрдИ рд╕рд╡ाрд▓ рднी рдЦрдб़े рдХрд░рддा рд╣ै। рд╡िрдкрдХ्рд╖ рд▓рдЧाрддाрд░ рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрддा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдХेंрдж्рд░ рдХी рд╕рдд्рддा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा। рдХрдИ рд╡िрдкрдХ्рд╖ी рдиेрддाрдУं рдиे рдЬांрдЪ рдПрдЬेंрд╕िрдпों рдХे рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ, рд╡िрдкрдХ्рд╖ी рд╕рд░рдХाрд░ों рдХो рдЕрд╕्рдеिрд░ рдХрд░рдиे рдФрд░ рд╡िрдзाрдпрдХों рдХी рдЦрд░ीрдж-рдлрд░ोрдЦ्рдд рдЬैрд╕े рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдП। рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░, рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рдФрд░ рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рдЬैрд╕े рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рд╕рд░рдХाрд░ों рдХे рдЧिрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдпрд╣ рдмрд╣рд╕ рдФрд░ рддेрдЬ рд╣ुрдИ рдХि рдХ्рдпा рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рд╕рдд्рддा рдХा рдХेंрдж्рд░ीрдХрд░рдг рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै।

рднाрдЬрдкा рдЗрди рдЖрд░ोрдкों рдХो рдЦाрд░िрдЬ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддी рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдЬрдирддा рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕ंрдЧрдарди рдХी рдоेрд╣рдирдд рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै। рдкाрд░्рдЯी рдХा рджाрд╡ा рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдиे рд╡िрдХाрд╕, рд╕ुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рдиेрддृрдд्рд╡ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЬрдирддा рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рд╣ै। рднाрдЬрдкा рдпрд╣ рднी рдХрд╣рддी рд╣ै рдХि рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХी рдХрдордЬोрд░ी рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдпं рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдЦुрдж рдХो рдмрджрд▓ рдирд╣ीं рд╕рдХी।

рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдпрд╣ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХेрд╡рд▓ рджрд▓ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдЦेрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рдмрджрд▓ाрд╡ рдХा рднी рд╕ंрдХेрдд рд╣ै। 2014 рдХे рдмाрдж рд░ाрдЬрдиीрддि рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддी рдЧрдИ, рдЬिрд╕рдоें рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХेंрдж्рд░ рдмिंрджु рдмрди рдЧрдП। рдЪुрдиाрд╡ рд╕्рдеाрдиीрдп рдоुрдж्рджों рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़рдХрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдиेрддृрдд्рд╡ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд▓рдб़े рдЬाрдиे рд▓рдЧे। рднाрдЬрдкा рдиे рдЪुрдиाрд╡ी рдорд╢ीрдирд░ी, рдЖрдИрдЯी рд╕ेрд▓, рдмूрде рдк्рд░рдмंрдзрди рдФрд░ рдк्рд░рдЪाрд░ рдХे рдЖрдзुрдиिрдХ рддрд░ीрдХों рдХा рдк्рд░рднाрд╡ी рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा।

рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдмिрдЦрд░ा рд╣ुрдЖ рдирдЬрд░ рдЖрдпा। рдХрдИ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рджрд▓ рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдпों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣े। рд╡िрдкрдХ्рд╖ी рдПрдХрддा рдХी рдХोрд╢िрд╢ें рд╣ुрдИं, рд▓ेрдХिрди рдиेрддृрдд्рд╡ рдФрд░ рд░рдгрдиीрддि рдХे рд╕рд╡ाрд▓ों рдкрд░ рдорддрднेрдж рд╕ाрдордиे рдЖрддे рд░рд╣े। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд░рд╣ा рдХि рднाрдЬрдкा рдХे рд╕ाрдордиे рдХोрдИ рдордЬрдмूрдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЪुрдиौрддी рдирд╣ीं рдмрди рд╕рдХी।

рдлिрд░ рднी рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХा рд╕्рд╡рднाрд╡ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЬрдирддा рдЕंрддिрдо рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЧрд╡ाрд╣ рд╣ै рдХि рджेрд╢ рдоें рдХोрдИ рднी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ рд╕्рдеाрдпी рд░ूрдк рд╕े рдЕрдЬेрдп рдирд╣ीं рд░рд╣ा। рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рднी рдХрднी рдЕрдЬेрдп рдоाрдиी рдЬाрддी рдеी, рд▓ेрдХिрди рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдХी рд╕्рдеिрддि рдмрджрд▓ рдЧрдИ। рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рднाрдЬрдкा рдХे рд╕ाрдордиे рднी рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдирдИ рдЪुрдиौрддिрдпां рдЖ рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी, рдорд╣ंрдЧाрдИ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдЕрд╕ंрддोрд╖ рдЬैрд╕े рдоुрдж्рджे рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

2014 рд╕े 2026 рддрдХ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ рджिрдЦाрддी рд╣ै рдХि рд╕рдд्рддा рдоें рдЖрдиे рдХे рдмाрдж рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ рдЕрдкрдиे рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рдмрдв़ाрдиे рдХा рд╣рд░ рд╕ंрднрд╡ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं। рднाрдЬрдкा рдиे рдЗрд╕ рдЕрд╡рдзि рдоें рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХिрдпा, рдЬрдмрдХि рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рд▓рдЧाрддाрд░ рдХрдордЬोрд░ рд╣ोрддी рдЧрдИ। рдпрд╣ рджौрд░ рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рд╢рдХ्рддि рд╕ंрддुрд▓рди рдХे рдмрджрд▓рддे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै। рдЕंрддрддः рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдЬрдирддा рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ी рдХिрд╕ी рджрд▓ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рддाрдХрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдФрд░ рд╡рд╣ी рддрдп рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рдХिрд╕рдХे рд╣ाрде рдоें “рдбोрдИ” рд░рд╣ेрдЧी рдФрд░ рдХрдм рддрдХ рд░рд╣ेрдЧी।

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░ 

india: 18 рдордИ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕

  рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕ (World AIDS Vaccine Day) рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рджिрд╡рд╕ (International Museum Day) рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдЗрд╕ рджिрди...