ЁЯФ┤ рддाрдЬा рдЦрдмрд░
>
ЁЯФ┤ рддाрдЬा рдЦрдмрд░
рдЦрдмрд░ें рд▓ोрдб рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ैं...

India : рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЬी, рдЬрди्рдорджिрди рдкрд░ рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХो 7,500 рд░ुрдкрдпे рдХा рддोрд╣рдлा рджीрдЬिрдП

 
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЬी, рдЬрди्рдорджिрди рдкрд░ рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХो 7,500 рд░ुрдкрдпे рдХा рддोрд╣рдлा рджीрдЬिрдП

рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЬी, рдЬрди्рдорджिрди рдкрд░ рджेрд╢ рдЖрдкрдХो рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПं рджे рд░рд╣ा рд╣ै। рдХ्рдпा рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рджेрд╢ рдХे рд▓ाрдЦों EPS-95 рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХी рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЪрд▓ी рдЖ рд░рд╣ी ₹7,500 рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рднी рдХोрдИ рдаोрд╕ рдкрд╣рд▓ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै?

17 рд╕िрддंрдмрд░ рдХा рджिрди рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдЬрди्рдорджिрди рдХे рдХाрд░рдг рджेрд╢ рдХे рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдХा рдЬрди्рдо 17 рд╕िрддंрдмрд░ 1950 рдХो рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрдирдХे рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдХी рдпाрдд्рд░ा рдоें 2001 рдоें рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢рдкрде рд▓ेрдиा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрдб़ाрд╡ рд░рд╣ा। рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025 рдоें рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдиे рднी рдЙрдирдХे рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХे рд░ूрдк рдоें 25рд╡ें рд╡рд░्рд╖ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдеा।

рдЬрди्рдорджिрди рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рджेрд╢рднрд░ рд╕े рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПं рджी рдЬाрддी рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं рдХे рд╕ाрде рдЬрдирддा рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдПं рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рднी рд╕рдд्рддा рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕ी рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдкेंрд╢рди рдпोрдЬрдиा рдпाрдиी EPS-95 рдХे рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХी рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди рдмрдв़ाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдоुрдж्рджा рд╣ै।

₹1,000 рд╕े ₹7,500 рдХी рдоांрдЧ рдХ्рдпों?

рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдкेंрд╢рди рдпोрдЬрдиा, 1995 рдХे рддрд╣рдд рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди ₹1,000 рдк्рд░рддिрдоाрд╣ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ै। рдпрд╣ рди्рдпूрдирддрдо рд░ाрд╢ि 1 рд╕िрддंрдмрд░ 2014 рд╕े рд▓ाрдЧू рд╣ै рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдмрдЬрдЯीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЗрд╕े рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддी рд╣ै।

рд▓ेрдХिрди рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдЬीрд╡рди-рдпाрдкрди рдХी рд▓ाрдЧрдд рдмрдв़ी рд╣ै। рдмुрдЬुрд░्рдЧ рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХे рд▓िрдП рджрд╡ाрдЗрдпां, рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХीрдп рдЬांрдЪ, рднोрдЬрди, рдмिрдЬрд▓ी, рдЖрд╡ाрдЧрдорди рдФрд░ рдЕрди्рдп рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдХे рдЦрд░्рдЪ рдЖрдп рдХा рдмрдб़ा рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓े рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрдЧрдардиों рдФрд░ рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХी рдУрд░ рд╕े рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди рдХो рдмрдв़ाрдХрд░ ₹7,500 рдк्рд░рддिрдоाрд╣ рдХрд░рдиे рд╕рд╣िрдд рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдоांрдЧें рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЙрдаाрдИ рдЬाрддी рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЬुрд▓ाрдИ 2025 рдоें рд╢्рд░рдо рдПрд╡ं рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे рд╕्рд╡рдпं рд╕ंрд╕рдж рдоें рдмрддाрдпा рдеा рдХि EPS-95 рдХी рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди рдХो рдоौрдЬूрджा ₹1,000 рд╕े рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЯ्рд░ेрдб рдпूрдиिрдпрдиों рдФрд░ рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рд╕рд╣िрдд рд╡िрднिрди्рди рд╣िрддрдзाрд░рдХों рд╕े рдЕрдн्рдпाрд╡ेрджрди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдП рд╣ैं।

рдпाрдиी рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рдЙрдардиे рд╡ाрд▓ी рдоांрдЧ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕े рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрдЧрдардиों рдФрд░ рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХी рдУрд░ рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╕ाрдордиे рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै।

рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХे рд▓िрдП рдиिрдпрдоिрдд рдЖрдп рдХा рдорд╣рдд्рд╡

рдмुрдв़ाрдкे рдоें рдиिрдпрдоिрдд рдЖрдп рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдмрдв़ рдЬाрддा рд╣ै। рдХाрдордХाрдЬी рдЬीрд╡рди рдоें рд╡्рдпрдХ्рддि рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рдиिрднाрддा рд╣ै, рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдпोрдЧрджाрди рджेрддा рд╣ै। рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि рдХे рдмाрдж рдиिрдпрдоिрдд рдЖрдп рдХा рд╕ाрдзрди рд╕ीрдоिрдд рд╣ो рдЬाрдиे рдкрд░ рдкेंрд╢рди рдХी рднूрдоिрдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।

EPS-95 рдХो рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдоाрд░्рдЪ 2025 рдоें рд╢्рд░рдо рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे рдмрддाрдпा рдХि рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдоें рд╕рджрд╕्рдп рдкेंрд╢рди, рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рдкेंрд╢рди, рд╡िрдзрд╡ा рдпा рд╡िрдзुрд░ рдкेंрд╢рди рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдкेंрд╢рди рдЬैрд╕ी рд╡िрднिрди्рди рд╕ुрд╡िрдзाрдПं рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдЙрд╕ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 2023-24 рдоें EPS-95 рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд▓рдЧрднрдЧ 78.49 рд▓ाрдЦ рдкेंрд╢рдирднोрдЧी рд▓ाрдн рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।

рдЗрд╕ рдЖंрдХрдб़े рд╕े рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдкेंрд╢рди рдХा рд╕рд╡ाрд▓ рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░ों рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै।

₹7,500 рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХ्рдпा рдХрд╣рддी рд╣ै?

рдпрд╣ां рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрде्рдп рд╕рдордЭрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। ₹7,500 рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдШोрд╖िрдд рдирдИ рд░ाрд╢ि рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдкेंрд╢рдирднोрдЧी рд╕ंрдЧрдардиों рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╣िрддрдзाрд░рдХों рдХी рдУрд░ рд╕े рдЙрдаाрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдоांрдЧों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै।

рд╡рд╣ीं рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЬुрд▓ाрдИ 2025 рдоें рд╕ंрд╕рдж рдоें рдмрддाрдпा рдеा рдХि EPS-95 рдХे рддрд╣рдд рдоौрдЬूрджा рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди ₹1,000 рд╣ै। рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдпрд╣ рднी рдмрддाрдпा рдХि рдкेंрд╢рди рдлंрдб рдоें рдиिрдпोрдХ्рддा рдХा рдпोрдЧрджाрди рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдмрдЬрдЯीрдп рд╕рдорд░्рдерди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै рддрдеा рдпोрдЬрдиा рдХी рд╡िрдд्рддीрдп рд╕्рдеिрддि рдХा рдЖрдХрд▓рди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдЗрд╕рд▓िрдП ₹7,500 рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рдиिрд░्рдгрдп рдХेрд╡рд▓ рдШोрд╖рдгा рдХा рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡िрдд्рддीрдп рдк्рд░рднाрд╡, рдпोрдЬрдиा рдХे рдлंрдб, рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕рд╣ाрдпрддा рдФрд░ рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЬैрд╕े рдкрд╣рд▓ुрдУं рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा।

рдЬрди्рдорджिрди рдкрд░ рдХ्рдпों рдЙрда рд░рд╣ी рд╣ै рдпрд╣ рдоांрдЧ?

рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХा рдЬрди्рдорджिрди рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХे рдХाрд░рдг рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЪрд░्рдЪा рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдмрдирддा рд╣ै। рдРрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдХिрд╕ी рд╡рд░्рдЧ рдХी рдоांрдЧ рдХो рд╕ाрдордиे рд░рдЦрдиा рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╕ंрд╡ाрдж рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХी рдЕрдкीрд▓ рднी рдЗрд╕ी рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╣ै—рдпрджि рд╕рд░рдХाрд░ рдЙрдЪिрдд рд╕рдордЭे рддो EPS-95 рдХी рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди рдкрд░ рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдП рдФрд░ рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХो рд░ाрд╣рдд рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдаोрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдЬाрдП।

₹7,500 рдХी рдоांрдЧ рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рдпा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдиीрддिрдЧрдд рдФрд░ рд╡िрдд्рддीрдп рдиिрд░्рдгрдп рд╣ोрдЧा। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдоांрдЧ рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЖрдзाрд░, рд▓ाрдЧрдд рддрдеा рд╕ंрднाрд╡िрдд рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рдордЭाрдиा рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।

рдкेंрд╢рди рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдоुрдж्рджा рдирд╣ीं

рдкेंрд╢рди рдХा рд╕рд╡ाрд▓ рдХेрд╡рд▓ рд░рдХрдо рдмрдв़ाрдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рдк्рд░рд╢्рди рднी рдЬुрдб़ा рд╣ै।

рдХिрд╕ी рдмुрдЬुрд░्рдЧ рдХो рдЫोрдЯी-рдЫोрдЯी рдЬрд░ूрд░рддों рдХे рд▓िрдП рджूрд╕рд░ों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рди рд░рд╣рдиा рдкрдб़े, рдпрд╣ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди рдХी рд░ाрд╢ि рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рддे рд╕рдордп рдорд╣ंрдЧाрдИ, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдЦрд░्рдЪ рдФрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЬीрд╡рди-рдпाрдкрди рд▓ाрдЧрдд рдЬैрд╕े рдкрд╣рд▓ुрдУं рдкрд░ рднी рд╡िрдЪाрд░ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╕े рдПрдХ рд╡िрдирдо्рд░ рдЕрдкीрд▓

рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЬी, 17 рд╕िрддंрдмрд░ рдХो рджेрд╢ рдЖрдкрдХो рдЬрди्рдорджिрди рдХी рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПं рджेрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ EPS-95 рдХे рд▓ाрдЦों рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХी рдУрд░ рд╕े рдПрдХ рд╡िрдирдо्рд░ рдЕрдкीрд▓ рднी рд╕ाрдордиे рд░рдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।

₹7,500 рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд╡िрдЪाрд░ рдХीрдЬिрдП।

рдпрджि рд╕рд░рдХाрд░ рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдХोрдИ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрд╕рдХे рд╡िрдд्рддीрдп рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиा рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ोрдЧा। рд▓ेрдХिрди рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХी рдоांрдЧ рдХो рд▓рдЧाрддाрд░ рдЪрд░्рдЪा рдФрд░ рдиीрддि-рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рджाрдпрд░े рдоें рд░рдЦрдиा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।

рдЬрди्рдорджिрди рдХेрд╡рд▓ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПं рджेрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдУं рдХो рд╕ाрдордиे рд░рдЦрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рджेрд╢ рдХे рд╡рд░िрд╖्рда рдиाрдЧрд░िрдХों рдФрд░ рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдХो рднी рдЗрд╕ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕ंрд╡ाрдж рдоें рдЬрдЧрд╣ рдоिрд▓рдиी рдЪाрд╣िрдП।

рдЬрди्рдорджिрди рдкрд░ рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХी рдпрд╣ी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै—рдЙрдирдХी рди्рдпूрдирддрдо рдкेंрд╢рди ₹7,500 рдк्рд░рддिрдоाрд╣ рдХрд░рдиे рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░े рдФрд░ рдпрджि рд╡िрдд्рддीрдп рддрдеा рдиीрддिрдЧрдд рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рддो рдЙрди्рд╣ें рд░ाрд╣рдд рджेрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдаोрд╕ рдХрджрдо рдЙрдаाрдП।

рдХ्рдпोंрдХि рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдХेрд╡рд▓ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХा рднी рд╡िрд╖рдп рд╣ै।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : рдЪुрдиाрд╡ рдХे рд╕рдордп рд╡ाрджे рдФрд░ рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдмाрдж рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी

 


рдЪुрдиाрд╡ рдХे рд╕рдордп рд╡ाрджे рдФрд░ рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдмाрдж рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी

рдЪुрдиाрд╡ рдХे рд╕рдордп рдиेрддा рдЬрдирддा рд╕े рд╡ाрджे рдХрд░рддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдмाрдж рдЬрдирддा рдЙрди рд╡ाрджों рдХा рд╣िрд╕ाрдм рдХैрд╕े рд▓े? рдпрд╣ी рд╕рд╡ाрд▓ рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдордЬрдмूрддी рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै। рдЪुрдиाрд╡ рдХेрд╡рд▓ рд╡ोрдЯ рдбाрд▓рдиे рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдЪुрдирдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рдЬрдирддा рдФрд░ рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕рдордЭ рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рд╣ै। рдЪुрдиाрд╡ рдХे рджौрд░ाрди рд╕рдб़рдХ, рдмिрдЬрд▓ी, рдкाрдиी, рд░ोрдЬрдЧाрд░, рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдХिрд╕ाрдиों, рдорд╣िрд▓ाрдУं, рдпुрд╡ाрдУं рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХрд▓्рдпाрдг рд╕े рдЬुрдб़े рдЕрдиेрдХ рд╡ाрджे рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рдЕрд╕рд▓ी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЪुрдиाрд╡ рдк्рд░рдЪाрд░ рдЦрдд्рдо рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै।

рдЪुрдиाрд╡ рдЬीрддрдиे рдХे рдмाрдж рдХिрд╕ी рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдпा рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╕ाрдордиे рдХेрд╡рд▓ рд╕рдд्рддा рдЪрд▓ाрдиे рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рдмрд▓्рдХि рдЬрдирддा рдХो рдпрд╣ рдмрддाрдиे рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рднी рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рдЪुрдиाрд╡ рдХे рджौрд░ाрди рдХिрдП рдЧрдП рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡ाрджों рдкрд░ рдХ्рдпा рдк्рд░рдЧрддि рд╣ुрдИ। рдЗрд╕ी рдХो рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рдХे рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд░्рде рдоें рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЪुрдиाрд╡ी рд╡ाрджा рдХेрд╡рд▓ рднाрд╖рдг рдирд╣ीं

рдЪुрдиाрд╡ рдХे рд╕рдордп рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡ाрджा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рднाрд╖рдг рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдЬрд░ूрд░ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдорддрджाрддा рдХे рд▓िрдП рд╡рд╣ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХी рддрд░рд╣ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдХिрд╕ी рд╡ाрджे рдХो рд╕ुрдирдиे рдХे рдмाрдж рдХेрд╡рд▓ рдЙрдд्рд╕ाрд╣िрдд рд╣ोрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдХुрдЫ рдмुрдиिрдпाрджी рд╕рд╡ाрд▓ рднी рдкूрдЫे рдЬाрдиे рдЪाрд╣िрдП।

рд╡ाрджे рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдзрди рдХрд╣ां рд╕े рдЖрдПрдЧा? рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ рд╕्рддрд░ рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ोрдЧी? рдХ्рдпा рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдХाрдиूрди рдпा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдиुрдорддि рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै? рд╕рдордпрд╕ीрдоा рдХ्рдпा рд╣ोрдЧी? рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг—рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдмाрдж рдЗрд╕ рд╡ाрджे рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЬрдирддा рдХो рдХрд╣ां рд╕े рдоिрд▓ेрдЧी?

рдРрд╕े рд╕рд╡ाрд▓ рдЪुрдиाрд╡ी рдЪрд░्рдЪा рдХो рдХेрд╡рд▓ рдиाрд░ों рд╕े рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдиीрддिрдЧрдд рдмрд╣рд╕ рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдШोрд╖рдгा рд╕े рдЬрдоीрди рддрдХ рдХी рджूрд░ी

рдХिрд╕ी рдпोрдЬрдиा рдХी рдШोрд╖рдгा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЬрдоीрди рдкрд░ рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рдмीрдЪ рдХрдИ рдЪрд░рдг рд╣ोрддे рд╣ैं। рдмрдЬрдЯ рдЖрд╡ंрдЯрди, рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕्рд╡ीрдХृрддि, рднूрдоि рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा, рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा, рдиिрд╡िрджा, рд╡िрднाрдЧीрдп рдЕрдиुрдорддि рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡рдпрди рдЬैрд╕ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдПं рдкूрд░ी рдХрд░рдиी рдкрдб़ рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдЬрдирддा рдХो рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рдирд╣ीं рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдЪुрдиाрд╡ рдХे рд╕рдордп рдХ्рдпा рдШोрд╖рдгा рдХी рдЧрдИ рдеी। рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдмाрдж рдпрд╣ рднी рджेрдЦрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рдЙрд╕ рдШोрд╖рдгा рдкрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдХ्рдпा рдХрджрдо рдЙрдаाрдП рдЧрдП।

рдХ्рдпा рдмрдЬрдЯ рдоें рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ुрдЖ? рдХ्рдпा рд╡िрднाрдЧ рдиे рдЖрджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХिрдпा? рдХ्рдпा рдХाрдо рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ? рдХ्рдпा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╕рдордпрд╕ीрдоा рд╣ै? рдХिрддрдиा рдХाрдо рдкूрд░ा рд╣ुрдЖ? рдФрд░ рдпрджि рдХाрдо рд░ुрдХ рдЧрдпा рд╣ै рддो рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЙрд╕рдХी рд╡рдЬрд╣ рдХ्рдпा рдмрддाрдИ рдЧрдИ рд╣ै?

рдпрд╣ी рд╕рд╡ाрд▓ рдЪुрдиाрд╡ी рд╡ाрджे рдФрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдХाрдо рдХे рдмीрдЪ рдХा рдЕंрддрд░ рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдкांрдЪ рд╕ाрд▓ рдмाрдж рдирд╣ीं, рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕рд╡ाрд▓

рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рдХा рдорддрд▓рдм рдХेрд╡рд▓ рдЕрдЧрд▓े рдЪुрдиाрд╡ рдоें рд╣िрд╕ाрдм рдоांрдЧрдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдЬрдирддा рдХो рдкूрд░े рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдХे рджौрд░ाрди рдЕрдкрдиे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рд╕े рд╕рд╡ाрд▓ рдкूрдЫрдиे рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рдоांрдЧрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдХिрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдиाрдЧрд░िрдХ рдпрд╣ рдЬाрдирдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рдЙрдирдХे рдЗрд▓ाрдХे рдХे рд▓िрдП рдШोрд╖िрдд рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХी рд╕्рдеिрддि рдХ्рдпा рд╣ै, рдХिрддрдиी рд░ाрд╢ि рд╕्рд╡ीрдХृрдд рд╣ुрдИ, рдХिрддрдиा рдЦрд░्рдЪ рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдХाрдо рдХिрд╕ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкрд╣ुंрдЪा।

рдПрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдорддрджाрддा рдЕрдкрдиे рдк्рд░рддिрдиिрдзि рд╕े рдкूрдЫ рд╕рдХрддा рд╣ै—рдкिрдЫрд▓े рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдЬिрди рдк्рд░рдоुрдЦ рдоुрдж्рджों рдкрд░ рд╕рдорд░्рдерди рдоांрдЧा рдЧрдпा рдеा, рдЙрдирдоें рд╕े рдХिрддрдиे рдкрд░ рдХाрдо рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ? рдЬो рдХाрдо рд╢ुрд░ू рдирд╣ीं рд╣ुрдП, рдЙрдирдоें рдХ्рдпा рдмाрдзा рд╣ै? рдХ्рдпा рдЙрдирдХी рд╕рдордпрд╕ीрдоा рддрдп рдХी рдЧрдИ рд╣ै? рдФрд░ рдЬрдирддा рдХो рдЗрд╕рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХрдм рджी рдЬाрдПрдЧी?

рдШोрд╖рдгाрдкрдд्рд░ рдХो рд╕ंрднाрд▓рдХрд░ рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП

рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рдХे рдШोрд╖рдгाрдкрдд्рд░ рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЪुрдиाрд╡ी рдк्рд░рдЪाрд░ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рд╕рдордЭрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдорддрджाрддा рдШोрд╖рдгाрдкрдд्рд░ рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдХрд░ рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдмाрдж рдЙрд╕рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ंрдЧрдарди, рдкрдд्рд░рдХाрд░, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдоूрд╣ рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрд╡ाрд╕ी рдоिрд▓рдХрд░ рд╕рд░рд▓ "рд╡ाрджे рдмрдиाрдо рдХाрдо" рд╕ूрдЪी рднी рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЗрд╕рдоें рдХुрдЫ рдмिंрджु рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं—

  • рдЪुрдиाрд╡ी рд╡ाрджा рдХ्рдпा рдеा?

  • рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдпा рд╕ंрд╕्рдеा рдХौрди рд╣ै?

  • рдХ्рдпा рдмрдЬрдЯ рдпा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдоिрд▓ी?

  • рдХाрдо рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдпा рдирд╣ीं?

  • рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╕рдордпрд╕ीрдоा рдХ्рдпा рд╣ै?

  • рдЕрдм рддрдХ рдХिрддрдиा рдХाрдо рд╣ुрдЖ?

  • рджेрд░ी рд╣ै рддो рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдХाрд░рдг рдХ्рдпा рдмрддाрдпा рдЧрдпा?

рдРрд╕ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХिрд╕ी рджрд▓ рдХे рдкрдХ्рд╖ рдпा рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдоें рдк्рд░рдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдмрдв़ाрдиे рдХा рдиाрдЧрд░िрдХ рддрд░ीрдХा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рд╣рд░ рд╡ाрджा рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╕ीрдзे рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдоें рдирд╣ीं

рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рддрдп рдХрд░рддे рд╕рдордп рдЕрдзिрдХाрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рд╕рдордЭрдиा рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рд╣рд░ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдПрдХ рд╣ी рд╕рд░рдХाрд░ рдпा рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

рдХुрдЫ рд╡िрд╖рдп рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं, рдХुрдЫ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рдФрд░ рдХрдИ рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рдкंрдЪाрдпрдд, рдирдЧрд░ рдиिрдХाрдп рдпा рд╕्рдеाрдиीрдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ोрддी рд╣ैं। рдХुрдЫ рдоाрдорд▓ों рдоें рди्рдпाрдпिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा, рдХाрдиूрдиी рдк्рд░ाрд╡рдзाрди, рднूрдоि рд╕ंрдмंрдзी рд╡िрд╡ाрдж рдпा рдЖрд░्рдеिрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпां рднी рдХिрд╕ी рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдХिрд╕ी рд╡ाрджे рдХे рдкूрд░े рдпा рдЕрдзूрд░े рд╣ोрдиे рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХрд░рддे рд╕рдордп рдпрд╣ рджेрдЦрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдХिрд╕ рд╕ंрд╕्рдеा рдХी рдеी। рддрде्рдпाрдд्рдордХ рд╕्рдеिрддि рд╕рдордЭे рдмिрдиा рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдиा рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЖंрдХрдб़े рдФрд░ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдХ्рдпों рдЬрд░ूрд░ी рд╣ैं?

рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдХे рджौрд░ рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджाрд╡े рдмрд╣ुрдд рддेрдЬी рд╕े рдлैрд▓рддे рд╣ैं। рдХोрдИ рднाрд╖рдг, рд╡ीрдбिрдпो рдпा рдкोрд╕्рдЯ рдХुрдЫ рд╣ी рдШंрдЯों рдоें рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд▓ोрдЧों рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоाрд╣ौрд▓ рдоें рдЪुрдиाрд╡ी рд╡ाрджों рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХрд░рддे рд╕рдордп рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдФрд░ рдк्рд░рдоाрдг рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं।

рд╕рд░рдХाрд░ी рдмрдЬрдЯ, рд╡िрднाрдЧीрдп рдЖрджेрд╢, рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд░िрдкोрд░्рдЯ, рд╕ंрд╕рдж рдпा рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдоें рджिрдП рдЧрдП рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдЙрдд्рддрд░, рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрдХाрдпों рдХे рд░िрдХॉрд░्рдб рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХी рдк्рд░рдЧрддि рд╕ंрдмंрдзी рдЬाрдирдХाрд░ी рдиाрдЧрд░िрдХों рдФрд░ рдкрдд्рд░рдХाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХी рднूрдоिрдХा рднी рдпрд╣ां рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЪुрдиाрд╡ рдХे рджौрд░ाрди рдиेрддाрдУं рдХे рднाрд╖рдгों рдХो рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ीं рдШोрд╖рдгाрдУं рдХी рд╕्рдеिрддि рдкрд░ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХрд░рдиा рднी рдЙрддрдиा рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬрдирд╣िрдд рдХा рдХाрдо рд╣ै।

рдЬрдирддा рдХी рднी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै

рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рдХेрд╡рд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдпा рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै। рдорддрджाрддाрдУं рдХी рднूрдоिрдХा рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।

рдпрджि рдЬрдирддा рдЪुрдиाрд╡ рдХे рд╕рдордп рдХेрд╡рд▓ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдоुрдж्рджों, рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕ंрдмंрдзों, рдк्рд░рдЪाрд░ рдпा рддрдд्рдХाрд▓ рд▓ाрдн рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдмाрдж рдЕрдкрдиे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рд╕े рдХोрдИ рд╕рд╡ाрд▓ рдирд╣ीं рдкूрдЫрддी, рддो рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рдХрдордЬोрд░ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдорддрджाрддा рдХो рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХी рдШोрд╖िрдд рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдУं, рдкिрдЫрд▓े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдХाрд░्рдпों, рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд░िрдХॉрд░्рдб рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП। рд╕ाрде рд╣ी рдЕрдкुрд╖्рдЯ рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рджाрд╡ों рд╕े рд╕ाрд╡рдзाрди рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП।

рд╕рд╡ाрд▓ рдкूрдЫрдиा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рдХрдордЬोрд░ी рдирд╣ीं

рдХिрд╕ी рдиिрд░्рд╡ाрдЪिрдд рдк्рд░рддिрдиिрдзि рд╕े рд╕рд╡ाрд▓ рдкूрдЫрдиा рд╡िрд░ोрдз рдпा рджुрд╢्рдордиी рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдирд╣ीं рд╣ै। рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рд╕рд╡ाрд▓ рдкूрдЫрдиा рдиाрдЧрд░िрдХ рднाрдЧीрджाрд░ी рдХा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै।

рдЬрдирддा рдкूрдЫ рд╕рдХрддी рд╣ै рдХि рд╕рдб़рдХ рдХрдм рдмрдиेрдЧी, рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╕ुрд╡िрдзाрдПं рдХрдм рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोंрдЧी, рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рд╕्рдеिрддि рдХ्рдпा рд╣ै, рдкेрдпрдЬрд▓ рдпोрдЬрдиा рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХिрддрдиी рд╣ै рдпा рд╕्рд╡ीрдХृрдд рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдоें рджेрд░ी рдХ्рдпों рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै।

рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХे рд▓िрдП рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиी рд╕ीрдоाрдУं рдФрд░ рдЕрдзूрд░े рдХाрдоों рдХी рд╕्рдеिрддि рдмрддाрдиा рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЪुрдиाрд╡ी рд╡ाрджों рдХा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдСрдбिрдЯ

рдЬрд░ूрд░рдд рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рд╣ै рдХि рдЪुрдиाрд╡ी рд╡ाрджों рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рд╕ाрдоाрди्рдп рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдмрдиे। рдХिрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдкрдиे рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡ाрджों рдХी рд╕ूрдЪी рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЙрдирдХी рд╕्рдеिрддि рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЗрд╕рд╕े рдЪुрдиाрд╡ рдХेрд╡рд▓ рдкांрдЪ рд╕ाрд▓ рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЧрддिрд╡िрдзि рдирд╣ीं рд░рд╣ेрдЧा। рдЬрдирддा рдФрд░ рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХे рдмीрдЪ рдкूрд░े рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рд╕ंрд╡ाрдж рдФрд░ рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рдХी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЕंрддрддः рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рдордЬрдмूрддी рдХेрд╡рд▓ рдЪुрдиाрд╡ рд╣ोрдиे рд╕े рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдЙрд╕рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рднी рдЬुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рдЬрдирддा рдЕрдкрдиे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рд╕े рдХिрддрдиे рд╕рд╡ाрд▓ рдкूрдЫрддी рд╣ै рдФрд░ рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЙрди рд╕рд╡ाрд▓ों рдХा рдЬрд╡ाрдм рдХिрддрдиी рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рд╕े рджेрддी рд╣ै।

рдЪुрдиाрд╡ рдХे рд╕рдордп рд╡ाрджे рд╕ुрдиिрдП, рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдмाрдж рдХाрдо рджेрдЦिрдП рдФрд░ рдкूрд░े рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рд╕рд╡ाрд▓ рдкूрдЫिрдП। рдпрд╣ी рд╕рдХ्рд░िрдп рдиाрдЧрд░िрдХрддा рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рд╣ै рдФрд░ рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЬрд░ूрд░ी рдХрджрдо рднी।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рднाрдЧीрджाрд░ी рдХ्рдпों рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै?

 


рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рднाрдЧीрджाрд░ी рдХ्рдпों рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै?

рдЕрдЧрд░ рдпुрд╡ा рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рджूрд░ рд░рд╣ेंрдЧे, рддो рдЙрдирдХे рднрд╡िрд╖्рдп рд╕े рдЬुрдб़े рдлैрд╕рд▓े рдХौрди рд▓ेрдЧा?
рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा, рдорд╣ंрдЧाрдИ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ुрд╡िрдзा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдФрд░ рдЧांрд╡ рдХी рд╕рдб़рдХ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рджेрд╢ рдХी рдиीрддिрдпों рддрдХ—рд╣рдоाрд░ी рдЬिंрджрдЧी рдХा рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдХोрдИ рдРрд╕ा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ो, рдЬो рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдлैрд╕рд▓ों рд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЕрд▓рдЧ рд╣ो। рдРрд╕े рдоें рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рджूрд░ी рдмрдиाрдиा рдХेрд╡рд▓ рдЪुрдиाрд╡ рд╕े рджूрд░ी рдмрдиाрдиा рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЙрди рдиिрд░्рдгрдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рд╕े рднी рджूрд░ рд╣ोрдиा рд╣ै, рдЬो рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд╡рд░्рддрдоाрди рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं।

рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХेрд╡рд▓ рдорддрджाрди рдХрд░рдиे рдХा рдиाрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдПрдХ рдиिрд░ंрддрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдкрдиे рд╕рдоाрдЬ, рд░ाрдЬ्рдп рдФрд░ рджेрд╢ рдХी рджिрд╢ा рддрдп рдХрд░рдиे рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рддрд░ीрдХों рд╕े рднाрдЧ рд▓ेрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдпुрд╡ाрдУं рдХी рднूрдоिрдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдпुрд╡ा рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рдХी рдКрд░्рдЬा, рдЖрдХांрдХ्рд╖ाрдУं рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं।

рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрд╢ाрд▓ рдФрд░ рдпुрд╡ा рджेрд╢ рдоें рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХि рдпुрд╡ा рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЪुрдиाрд╡, рднाрд╖рдг рдФрд░ рд╕рдд्рддा рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрддे рд╣ैं рдпा рдЗрд╕े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмрджрд▓ाрд╡ рдФрд░ рдЬрдирднाрдЧीрджाрд░ी рдХा рдоाрдз्рдпрдо рднी рдоाрдирддे рд╣ैं।

рд░ाрдЬрдиीрддि рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдирд╣ीं

рдЕрдХ्рд╕рд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рдиेрддाрдУं рдФрд░ рдЪुрдиाрд╡ों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд╕рдордЭ рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╕рдб़рдХ, рд╢िрдХ्рд╖ा, рд░ोрдЬрдЧाрд░, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдкрд░िрд╡рд╣рди, рдмिрдЬрд▓ी, рдкाрдиी, рдорд╣ंрдЧाрдИ, рдХृрд╖ि, рдЙрдж्рдпोрдЧ, рдХाрдиूрди-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ेрд╡ाрдПं рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЬैрд╕े рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рд▓िрдП рдЧрдП рдлैрд╕рд▓े рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рдЬीрд╡рди рдХो рд╕ीрдзे рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрджि рдпुрд╡ा рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рджूрд░ी рдмрдиा рд▓ेрддे рд╣ैं, рддो рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдлैрд╕рд▓ों рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдЙрдирдХी рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рднाрдЧीрджाрд░ी рдХрдо рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рдкूрдЫрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдХ्рдпा рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै; рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рд╡े рд╕рд╡ाрд▓ рдкूрдЫें рдХि рдиीрддिрдпां рдХैрд╕े рдмрди рд░рд╣ी рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирдХा рдЕрд╕рд░ рдХिрд╕ рдкрд░ рдкрдб़ рд░рд╣ा рд╣ै।

рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рднाрдЧीрджाрд░ी рдХा рдорддрд▓рдм рдХेрд╡рд▓ рдЪुрдиाрд╡ рд▓рдб़рдиा рдирд╣ीं

рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рднाрдЧीрджाрд░ी рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рд╣рд░ рдпुрд╡ा рдЪुрдиाрд╡ рд▓рдб़े рдпा рдХिрд╕ी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो। рдорддрджाрди рдХрд░рдиा, рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдФрд░ рджрд▓ों рдХी рдиीрддिрдпों рдХो рд╕рдордЭрдиा, рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рд╕े рд╕рд╡ाрд▓ рдкूрдЫрдиा, рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪाрдиा, рдЬрдирд╕ुрдирд╡ाрдИ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиा, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрднिрдпाрдиों рд╕े рдЬुрдб़рдиा рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдиीрддिрдпों рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рдиा рднी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рднाрдЧीрджाрд░ी рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╣ैं।

рдПрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдпुрд╡ा рдЕрдкрдиे рдЧांрд╡, рд╡ाрд░्рдб рдпा рдоोрд╣рд▓्рд▓े рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдХो рдЙрдаाрдХрд░ рднी рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдорддрджाрддा рдмрдирдиा рдкрд╣рд▓ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी

рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рднाрдЧीрджाрд░ी рдХा рд╕рдмрд╕े рд╡्рдпाрдкрдХ рдоाрдз्рдпрдо рдорддрджाрди рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдорддрджाрди рдХेрд╡рд▓ рдЬाрддि, рдзрд░्рдо, рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕ंрдмंрдз рдпा рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдк्рд░рдЪाрд░ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдорддрджाрддा рдХे рд▓िрдП рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдХा рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд░िрдХॉрд░्рдб, рдЙрд╕рдХे рдШोрд╖िрдд рдоुрдж्рджे, рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдкрд░ рдЙрд╕рдХा рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдФрд░ рдЬрдирддा рдХे рдк्рд░рддि рдЙрд╕рдХी рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рдЬैрд╕े рд╡िрд╖рдп рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рдФрд░ рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХे рджाрд╡ों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд╕्рд░ोрддों рд╕े рдЬांрдЪрдиा рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рдпुрд╡ा рдорддрджाрддा рдпрджि рд╕рд╡ाрд▓ рдкूрдЫрдиे рдФрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдХी рдЖрджрдд рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░ें, рддो рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╕ंрд╡ाрдж рдЕрдзिрдХ рдоुрдж्рджा-рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕्рдеाрдиीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЬрд░ूрд░ी

рджेрд╢ рдХी рдмрдб़ी рд░ाрдЬрдиीрддि рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рдиा рдЖрд╕ाрди рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдЧांрд╡, рдкंрдЪाрдпрдд, рдирдЧрд░ рдиिрдХाрдп рдФрд░ рд╡ाрд░्рдб рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рд╕ीрдзे рдЬुрдб़рдиा рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рднाрдЧीрджाрд░ी рдХा рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ाрд╕्рддा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕рдб़рдХ, рдЬрд▓рдиिрдХाрд╕ी, рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХेंрдж्рд░, рдкेрдпрдЬрд▓, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा, рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдкрд░िрд╡рд╣рди рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдЬैрд╕े рдоुрдж्рджों рдкрд░ рдпुрд╡ा рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рд╕ंрдЧрдаिрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдпा рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХे рд╕ाрдордиे рд╕рд╡ाрд▓ рд░рдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиे рдоें рднी рдорджрдж рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдПं рдЬрдоीрди рдкрд░ рдХैрд╕े рд▓ाрдЧू рд╣ोрддी рд╣ैं рдФрд░ рдиाрдЧрд░िрдХों рдХी рд╢िрдХाрдпрддों рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдХिрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै।

рдиीрддि рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдпुрд╡ाрдУं рдХी рдЖрд╡ाрдЬ

рдЖрдЬ рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд╕ाрдордиे рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдФрд░ рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЖрд░्рдЯिрдлिрд╢िрдпрд▓ рдЗंрдЯेрд▓िрдЬेंрд╕, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рд╕ाрдЗрдмрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди, рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк, рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдмрджрд▓рддे рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдмाрдЬाрд░ рдЬैрд╕ी рдирдИ рдЪुрдиौрддिрдпां рднी рд╣ैं।

рдЗрди рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдиीрддिрдпां рдмрдиाрддे рд╕рдордп рдпुрд╡ाрдУं рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдФрд░ рд╕ुрдЭाрд╡ों рдХो рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрдиाрдиा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХॉрд▓ेрдЬों, рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों, рдпुрд╡ा рд╕ंрдЧрдардиों рдФрд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕рдоूрд╣ों рдоें рдиीрддि рд╕ंрдмंрдзी рдЪрд░्рдЪाрдПं рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдХेрд╡рд▓ рджрд░्рд╢рдХ рдХे рдмрдЬाрдп рд╕рдХ्рд░िрдп рднाрдЧीрджाрд░ рдмрдиा рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рджूрд░ी рдХे рдкीрдЫे рдХрдИ рдХाрд░рдг

рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рднाрдЧीрджाрд░ी рдХे рд░ाрд╕्рддे рдоें рдХрдИ рдмाрдзाрдПं рднी рд╣ैं। рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рд▓ेрдХрд░ рдиिрд░ाрд╢ा, рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХी рдзाрд░рдгा, рдЪुрдиाрд╡ी рдЦрд░्рдЪ, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░рд╡ाрдж, рдЕрд╡рд╕рд░ों рдХी рдЕрд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдз्рд░ुрд╡ीрдХрд░рдг рдЬैрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпां рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рджूрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдХुрдЫ рдпुрд╡ा рдпрд╣ рдоाрди рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдИрдоाрдирджाрд░ рдФрд░ рдирдП рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рд╕рд░ рд╕ीрдоिрдд рд╣ैं। рдРрд╕ी рдзाрд░рдгा рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рднाрдЧीрджाрд░ी рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рджूрд░ी рдмрдиाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдФрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХो рд╕рдордЭрдиा рддрдеा рдЙрдирдоें рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рднाрдЧ рд▓ेрдиा рдЕрдзिрдХ рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд░ाрд╕्рддा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा: рдЕрд╡рд╕рд░ рднी, рдЪुрдиौрддी рднी

рдЖрдЬ рдпुрд╡ा рдЕрдкрдиे рдоोрдмाрдЗрд▓ рдлोрди рд╕े рдХिрд╕ी рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдоुрдж्рджे рдХो рд╣рдЬाрд░ों рд▓ोрдЧों рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдиे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрд╡ाрдж рдХो рдкрд╣рд▓े рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдмрдиाрдпा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рдЧрд▓рдд рд╕ूрдЪрдиा, рдЕрдзूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдк्рд░рдЪाрд░ рддेрдЬी рд╕े рдлैрд▓рдиे рдХी рдЪुрдиौрддी рднी рдоौрдЬूрдж рд╣ै।

рдЗрд╕рд▓िрдП рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХे рд╕ाрде рд╕ूрдЪрдиा рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░рдиा рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдХिрд╕ी рд╡ाрдпрд░рд▓ рдкोрд╕्рдЯ рдХो рддुрд░ंрдд рд╕рд╣ी рдоाрдирдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЙрд╕рдХे рд╕्рд░ोрдд, рддाрд░ीрдЦ, рд╕ंрджрд░्рдн рдФрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдк्рд░рдоाрдг рдХो рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдЕрд╕рд╣рдорддि рдХा рд╕рдо्рдоाрди рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рддाрдХрдд

рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рд╕рднी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХा рдПрдХ рдЬैрд╕ा рд╡िрдЪाрд░ рд╣ोрдиा рдЬрд░ूрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै। рдХिрд╕ी рдиीрддि рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рджोрдиों рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ैं।

рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрд╕рд╣рдорддि рдХो рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рджुрд╢्рдордиी рдоें рдмрджрд▓рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рддрде्рдпों рдФрд░ рддрд░्рдХों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдмрд╣рд╕ рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдХिрд╕ी рджрд▓ рдпा рдиेрддा рдХा рд╕рдорд░्рдердХ рд╣ोрдиा рднी рд╕рд╡ाрд▓ рдкूрдЫрдиे рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдирд╣ीं рдХрд░рддा।

рдпुрд╡ाрдУं рдХो рднीрдб़ рдирд╣ीं, рднाрдЧीрджाрд░ рдмрдирдиा рд╣ोрдЧा

рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХी рднी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै рдХि рд╡े рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЪुрдиाрд╡ी рдк्рд░рдЪाрд░, рдкोрд╕्рдЯрд░ рд▓рдЧाрдиे рдпा рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдЕрднिрдпाрди рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рди рд░рдЦें। рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╕ंрдЧрдардиाрдд्рдордХ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी, рдиीрддि рд╡िрдорд░्рд╢ рдФрд░ рдиेрддृрдд्рд╡ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓рдиा рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╡рд╣ीं рдпुрд╡ाрдУं рдХो рднी рдХेрд╡рд▓ рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдпा рджрд▓ рдХे рд╕рдорд░्рдердХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдкрдиी рднूрдоिрдХा рд╕рдордЭрдиी рд╣ोрдЧी।

рднाрд░рдд рдХा рднрд╡िрд╖्рдп рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕рдж рдФрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднाрдУं рдоें рдмैрдаे рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рд╕े рддрдп рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рдпрд╣ рдЙрди рдХрд░ोрдб़ों рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд╕ोрдЪ рдФрд░ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рд╕े рднी рдмрдиेрдЧा, рдЬो рдЖрдЬ рдХॉрд▓ेрдЬों, рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों, рдЧांрд╡ों, рд╢рд╣рд░ों, рдЦेрддों, рдЙрдж्рдпोрдЧों, рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд╕ाрдордиे рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рднाрдЧрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЙрд╕े рд╕рдордЭрдиे рдФрд░ рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдЙрд╕рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдХा рд░ाрд╕्рддा рд╣ै। рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рдХेрд╡рд▓ рд╕рдд्рддा рдк्рд░ाрдк्рддि рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдоाрдирдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЬрдирд╕ेрд╡ा, рдиीрддि рдиिрд░्рдоाрдг, рдиाрдЧрд░िрдХ рднाрдЧीрджाрд░ी рдФрд░ рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рдпुрд╡ा рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЖрдПं рддो рд╕рд╡ाрд▓ों рдХे рд╕ाрде рдЖрдПं। рдиेрддृрдд्рд╡ рдХрд░ें рддो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдФрд░ рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдХे рд╕ाрде рдХрд░ें। рдЕрд╕рд╣рдорддि рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░ें рддो рд╕ंрд╡ाрдж рдХा рд░ाрд╕्рддा рдЦुрд▓ा рд░рдЦें। рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг—рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдпा рджрд▓ рдХे рдЕंрдзрд╕рдорд░्рдердХ рдмрдирдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдмрдирдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ें।

рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рдордЬрдмूрддी рдХेрд╡рд▓ рдиेрддाрдУं рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдиाрдЧрд░िрдХों рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै। рдЬрдм рдиाрдЧрд░िрдХों рдоें рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд╣ो, рддрдм рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд╕рдХ्рд░िрдп рднाрдЧीрджाрд░ी рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдмрди рдЬाрддी рд╣ै।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рд╡िрд╡िрдзрддा рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХी рд╡िрд░ोрдзी рдирд╣ीं

 

рд╕рдоाрди рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ंрд╣िрддा рдХी рд░ाрд╣: рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рд╡िрд╡िрдзрддा рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрддुрд▓рди

 рдХ्рдпा рднाрд░рдд рдоें рд╕рднी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╡ाрд╣, рддрд▓ाрдХ, рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдЧोрдж рд▓ेрдиे рдЬैрд╕े рдоाрдорд▓ों рдоें рдПрдХ рд╕рдоाрди рдХाрдиूрди рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдФрд░ рдХ्рдпा рдРрд╕ा рдХрд░рддे рд╕рдордп рджेрд╢ рдХी рдзाрд░्рдоिрдХ рдПрд╡ं рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд╡िрдзрддा рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै? рд╕рдоाрди рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ंрд╣िрддा рдпाрдиी UCC рдкрд░ рдмрд╣рд╕ рдХा рдоूрд▓ рд╕рд╡ाрд▓ рдпрд╣ी рд╣ै।

рднाрд░рдд рдоें рд╕рдоाрди рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ंрд╣िрддा (Uniform Civil Code-UCC) рдХेрд╡рд▓ рдХाрдиूрди рдмрдиाрдиे рдХा рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдоाрдирддा, рд▓ैंрдЧिрдХ рди्рдпाрдп, рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा, рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рджेрд╢ рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрд╡िрдзрддा рд╕े рдЬुрдб़ा рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 44 рдоें рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдХी рдЧрдИ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рджेрд╢ рдХे рд╕рднी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрди рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ंрд╣िрддा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░े। рдЗрд╕ी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдХे рдХाрд░рдг UCC рдкрд░ рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рджेрд╢ рдоें рдЧंрднीрд░ рдмрд╣рд╕ рд╣ोрддी рд░рд╣ी рд╣ै।

рд╕рдоाрди рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ंрд╣िрддा рдХा рд╕ाрдоाрди्рдп рдЕрд░्рде рдРрд╕ी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХाрдиूрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╡िрд╡ाрд╣, рддрд▓ाрдХ, рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░, рднрд░рдг-рдкोрд╖рдг рдФрд░ рдЧोрдж рд▓ेрдиे рдЬैрд╕े рдоाрдорд▓ों рдоें рдзрд░्рдо рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдХाрдиूрдиों рдХे рдмрдЬाрдп рд╕рдоाрди рдиाрдЧрд░िрдХ рдиिрдпрдо рд▓ाрдЧू рд╣ों। рд╣ाрд▓ांрдХि рднाрд░рдд рдоें рдЗрди рд╡िрд╖рдпों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХाрдиूрдиों рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдПрдХ рдЬैрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдоें рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдХाрдиूрдиों рдХे рд╕ाрде рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡ैрдзाрдиिрдХ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рднी рд▓ाрдЧू рд╣ोрддे рд╣ैं।

рд╕рдоाрдирддा рдХा рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕рд╡ाрд▓

UCC рдХे рд╕рдорд░्рдерди рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рддрд░्рдХ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╕рдоाрди рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдмुрдиिрдпाрджी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ैं। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣, рддрд▓ाрдХ, рд╕ंрдкрдд्рддि рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ рдЬैрд╕े рдоाрдорд▓ों рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдоांрдЧ рд╣ोрддी рд░рд╣ी рд╣ै।

рдХिрд╕ी рдорд╣िрд▓ा рдпा рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕рдХी рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд╣рдЪाрди рдХे рдХाрд░рдг рдЕрд▓рдЧ рдХ्рдпों рд╣ों, рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ UCC рдХी рдмрд╣рд╕ рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд░рд╣рддा рд╣ै। рд▓ैंрдЧिрдХ рд╕рдоाрдирддा рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдиाрдЧрд░िрдХ рдХाрдиूрди рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдП।

рд▓ेрдХिрди рд╕рдоाрдирддा рдХा рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ो। рдХिрд╕ी рд╕рдоुрджाрдп рдХी рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд╣рдЪाрди рдХो рдиिрд╢ाрдиा рдмрдиाрдиा рдпा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдХो рдмिрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╡िрдЪाрд░ рдХे рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиा рд╕рдоाрдирддा рдХी рднाрд╡рдиा рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा। рдЗрд╕рд▓िрдП UCC рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рддे рд╕рдордп рдпрд╣ рджेрдЦрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХि рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддी рд╣ै рдпा рдирд╣ीं।

рднाрд░рдд рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा рдХो рдирдЬрд░рдЕंрджाрдЬ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा

рднाрд░рдд рдПрдХ рдмрд╣ुрдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рдмрд╣ुрд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рджेрд╢ рд╣ै। рдпрд╣ां рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдзрд░्рдоों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЕрдиेрдХ рдЖрджिрд╡ाрд╕ी, рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕рдоुрджाрдпों рдХी рдЕрдкрдиी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдПं рд╣ैं। рд╡िрд╡ाрд╣, рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ рд╕े рдЬुрдб़े рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬ рднी рдХрдИ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ैं।

рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдкूрд░े рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрди рдиाрдЧрд░िрдХ рдХाрдиूрди рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиा рдХेрд╡рд▓ рдХाрдиूрдиी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ों рдкрд░ рднी рдЧंрднीрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा।

рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЬрдирдЬाрддीрдп рд╕рдоुрджाрдпों рдХी рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдгों рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдпрджि рдХिрд╕ी рдХाрдиूрди рдоें рдРрд╕ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддाрдУं рдХी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी, рддो рдЙрд╕рдХे рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдХрдаिрдиाрдЗрдпां рдкैрджा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдЗрд╕рд▓िрдП UCC рдХी рдмрд╣рд╕ рдоें рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдХाрдиूрди рд╕рдоाрди рд╣ोрдЧा рдпा рдирд╣ीं। рдпрд╣ рднी рдкूрдЫा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╕рдоाрди рдХाрдиूрди рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рд▓ाрдЧू рд╣ोрдЧा।

рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░

рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджेрддा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рдЧैрд░-рднेрджрднाрд╡ рдХे рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो рднी рдорд╣рдд्рд╡ рджेрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП UCC рдХी рдЪрд░्рдЪा рдоें рдЗрди рджोрдиों рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрддुрд▓рди рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।

рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा рдХि рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдЕрд╕рдоाрдирддा рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़े। рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рдиाрдЧрд░िрдХ рдХाрдиूрди рдоें рд╕рдоाрдирддा рд▓ाрдиे рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рднी рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╣рд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдпा рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рд╕्рд╡рддः рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрдП।

рдпрд╣ीं рд╕े UCC рдХी рдЕрд╕рд▓ी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЪुрдиौрддी рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд╣ै—рдРрд╕ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиा рдЬो рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рд╕рдоाрди рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХрд░े рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рд╕ंрд╡िрдзाрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рдзाрд░्рдоिрдХ рдПрд╡ं рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддाрдУं рдХा рднी рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░े।

рдХ्рдпा рд╕рдоाрди рдХाрдиूрди рд╣ी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै?

рдХिрд╕ी рднी рдХाрдиूрди рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕рдХे рд╕ंрд╕рдж рд╕े рдкाрд░िрдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдирд╣ीं рдХрд░рддी। рдХाрдиूрди рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рднी рддрдп рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд▓ोрдЧ рдЙрд╕े рдХिрддрдиा рд╕рдордЭрддे рд╣ैं, рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рд▓ाрдЧू рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдпрджि UCC рдХो рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдмрд╣рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЧрдпा, рддो рдЗрд╕рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдХाрдиूрдиी рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдкीрдЫे рдЫूрдЯ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмрдЬाрдп рд╡िрд╡ाрд╣, рддрд▓ाрдХ, рд╕ंрдкрдд्рддि, рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рд╕े рдЬुрдб़े рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕рд╡ाрд▓ों рдкрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЪрд░्рдЪा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рдорд╣िрд▓ा рд╕ंрдЧрдардиों, рдХाрдиूрди рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों, рдзाрд░्рдоिрдХ рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों, рдЬрдирдЬाрддीрдп рд╕рдоुрджाрдпों, рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХों рдХी рд░ाрдп рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдмрдиा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдкрдХ्рд╖ों рдХो рд╕ुрдирдХрд░ рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдХाрдиूрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрдзिрдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдкैрджा рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рдЬрд░ूрд░ी

UCC рдХी рдмрд╣рд╕ рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрдХ्рд╖ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ैं। рд╡िрд╡ाрд╣ рдоें рдЕрдзिрдХाрд░, рддрд▓ाрдХ рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा, рднрд░рдг-рдкोрд╖рдг, рд╕ंрдкрдд्рддि рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ рдЬैрд╕े рд╡िрд╖рдп рд╕ीрдзे рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рдеिрддि рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ंрд╣िрддा рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рднी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╡рд╣ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХिрддрдиे рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ рджेрддी рд╣ै। рдХेрд╡рд▓ рдХाрдиूрди рдХी рднाрд╖ा рдоें рд╕рдоाрдирддा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ों рддрдХ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдкрд╣ुंрдЪ, рдХाрдиूрдиी рд╕рд╣ाрдпрддा рдФрд░ рди्рдпाрдп рдкाрдиे рдХी рдк्рд░рднाрд╡ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рднी рдЪाрд╣िрдП।

рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдмрдЪ्рдЪों рдФрд░ рдХрдордЬोрд░ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рд╣िрддों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рднी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХाрдиूрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рдоाрдиा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рд╕ंрд╡ाрдж рд╕े рдмрдиे рд░ाрд╕्рддे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд

UCC рдЬैрд╕े рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕ंрд╡ाрдж рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕рдоुрджाрдпों рдХी рдЖрд╢ंрдХाрдУं рдХो рд╕ुрдирдиा рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЖрдзाрд░ рдХो рд╕рдордЭрдиा рдЙрддрдиा рд╣ी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдЬिрддрдиा рд╕рдоाрди рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рдиा।

рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдЙрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХिрд╕ी рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдоुрджाрдп рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдмрджрд▓рдиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдиाрдЧрд░िрдХ рдоाрдорд▓ों рдоें рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рдХाрдиूрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рд╕рдоाрдирддा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।

рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрд╡िрдз рджेрд╢ рдоें рдХाрдиूрди рдХी рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдпрддा рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕рдХे рдХाрдиूрдиी рдк्рд░ाрд╡рдзाрдиों рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдоौрдЬूрдж рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╕े рднी рдЬुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ै।

рд╕рдоाрди рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ंрд╣िрддा рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдп рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рдПрдХ рдУрд░ рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рд▓ैंрдЧिрдХ рди्рдпाрдп рдХा рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै, рддो рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрд╡िрдзрддा рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рдЪिंрддा рд╣ै।

рдЗрд╕рд▓िрдП UCC рдкрд░ рдмрд╣рд╕ рдХो рдХेрд╡рд▓ рдкрдХ्рд╖ рдФрд░ рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЦांрдЪे рдоें рд╕ीрдоिрдд рдХрд░рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЗрд╕рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдХाрдиूрдиी рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ों рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै।

рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдРрд╕ी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХाрдиूрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкрд░ рдмрд╣рд╕ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рдЬो рд╕рднी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рди्рдпाрдп рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рджे। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рддे рд╕рдордп рджेрд╢ рдХी рдмрд╣ुрд▓рддाрд╡ाрджी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा, рдЬрдирдЬाрддीрдп рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдФрд░ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдгों рдХो рднी рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд╕рдордЭрдиा рд╣ोрдЧा।

рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рд╡िрд╡िрдзрддा рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХी рд╡िрд░ोрдзी рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЪुрдиौрддी рдпрд╣ рд╣ै рдХि рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдРрд╕ा рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдпा рдЬाрдП, рдЬिрд╕рдоें рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рдордЬрдмूрдд рд╣ों рдФрд░ рднाрд░рдд рдХी рд╡िрд╡िрдз рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд╣рдЪाрди рдХा рд╕рдо्рдоाрди рднी рдмрдиा рд░рд╣े।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Bihar :рджुрдХाрди рдЪрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдФрд░ рдХाрдЧрдЬी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

 


рджुрдХाрди рдЪрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдФрд░ рдХाрдЧрдЬी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा


рдЫोрдЯी рджुрдХाрди рдЦोрд▓рдиा рдЖрд╕ाрди рд▓рдЧ рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рджुрдХाрди рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдкрд░ेрд╢ाрдиी рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕ाрдоाрди рдЦрд░ीрджрдиे рдпा рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдЦोрдЬрдиे рдХी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдХाрдЧрдЬी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рдиिрдпрдоों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рд╣ोрддी рд╣ै। рдХिрд░ाрдиा, рдХрдкрдб़ा, рдоोрдмाрдЗрд▓, рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ्рд╕, рд╕्рдЯेрд╢рдирд░ी, рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░, рдЪाрдп-рдиाрд╢्рддा рдпा рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЬрд░ूрд░ी рдкंрдЬीрдХрд░рдг рдПрдХ рдЬैрд╕े рдирд╣ीं рд╣ोрддे। рдРрд╕े рдоें рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХो рджुрдХाрди рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХे рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рд╕ा рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕, рдкंрдЬीрдХрд░рдг рдпा рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

рднाрд░рдд рдоें рдХिрд╕ी рджुрдХाрди рдХे рд▓िрдП рд▓ाрдЧू рдиिрдпрдо рдХрдИ рдмाрддों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं—рджुрдХाрди рдХिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрдХाрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╣ै, рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рдЯрд░्рдирдУрд╡рд░ рдХिрддрдиा рд╣ै, рдХिрддрдиे рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╣ैं рдФрд░ рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рд╕ाрдоाрди рдХी рдмिрдХ्рд░ी рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░े рджुрдХाрдирджाрд░ рдХे рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рджेрдЦрдХрд░ рдЕрдкрдиी рджुрдХाрди рдХी рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рддрдп рдХрд░рдиा рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХा рдирд╣ीं рд╣ै।

рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдкрд╣рд▓े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ें

рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХो рдпрд╣ рддрдп рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╡рд╣ рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдХाрд░ोрдмाрд░ рд╢ुрд░ू рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЕрдХेрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдж्рд╡ाрд░ा рдЪрд▓ाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░ рдоें рдПрдХрд▓ рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рдпाрдиी Proprietorship рдЬैрд╕ी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдЕрдкрдиाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рджो рдпा рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдЧ рдоिрд▓рдХрд░ рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ों рддो рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдпा рдЕрди्рдп рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рдиाрдо, рджुрдХाрди рдХा рдкूрд░ा рдкрддा, рдоाрд▓िрдХ рдХा рдиाрдо рдФрд░ рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдЬैрд╕े рд╡िрд╡рд░рдг рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕े рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░рдЦрдиा рдЖрдЧे рдХी рдХाрдЧрдЬी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдЖрд╕ाрди рдмрдиाрддा рд╣ै।

рджुрдХाрди рдПрд╡ं рдк्рд░рддिрд╖्рдаाрди рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдкंрдЬीрдХрд░рдг

рдХрдИ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рджुрдХाрдиों рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдк्рд░рддिрд╖्рдаाрдиों рдХे рд▓िрдП Shops and Establishments рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдиिрдпрдо рд▓ाрдЧू рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрдирдХे рддрд╣рдд рджुрдХाрди рдХे рдХाрдо рдХे рдШंрдЯे, рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рд╕्рдеिрддि, рдЕрд╡рдХाрд╢ рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕े рдЬुрдб़े рдк्рд░ाрд╡рдзाрдиों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдПं рд╣рд░ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╕рдоाрди рдирд╣ीं рд╣ैं। рдХрд╣ीं рдкंрдЬीрдХрд░рдг рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рддो рдХрд╣ीं рд╕ूрдЪрдиा рдпा рдЕрди्рдп рдФрдкрдЪाрд░िрдХрддा рд▓ाрдЧू рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХो рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрднाрдЧ рдпा рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдкोрд░्рдЯрд▓ рд╕े рд╡рд░्рддрдоाрди рдиिрдпрдоों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓ेрдиी рдЪाрд╣िрдП।

GST рд╣рд░ рджुрдХाрди рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЬैрд╕ा рдирд╣ीं

рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдХे рдмीрдЪ GST рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдн्рд░рдо рд░рд╣рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдоाрди рд▓ेрдиा рдаीрдХ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рд╣рд░ рджुрдХाрди рдХे рд▓िрдП GST рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै рдпा рд╣рд░ рдЫोрдЯा рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдЗрд╕рд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмाрд╣рд░ рд╣ै।

GST рдкंрдЬीрдХрд░рдг рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХे рдк्рд░рдХाрд░, рд░ाрдЬ्рдп, рдЯрд░्рдирдУрд╡рд░ рдФрд░ рд▓ाрдЧू рдХाрдиूрдиी рдк्рд░ाрд╡рдзाрдиों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рдХुрдЫ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдкंрдЬीрдХрд░рдг рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдХुрдЫ рдЫोрдЯे рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпों рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╢рд░्рддों рдХे рдЕрдзीрди рдЫूрдЯ рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै।

GST рдкंрдЬीрдХрд░рдг рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдкрд░ рдмिрд▓ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे, рд░िрдХॉрд░्рдб рд░рдЦрдиे рдФрд░ рд░िрдЯрд░्рди рджाрдЦिрд▓ рдХрд░рдиे рдЬैрд╕ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рднी рдЖ рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдХाрд░ोрдмाрд░ рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡рд░्рддрдоाрди GST рдиिрдпрдоों рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрдХाрдп рдХी рдЕрдиुрдорддि рднी рдЬांрдЪें

рджुрдХाрди рдирдЧрд░ рдиिрдЧрдо, рдирдЧрд░ рдкाрд▓िрдХा, рдирдЧрд░ рдкрд░िрд╖рдж рдпा рдкंрдЪाрдпрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै рддो рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрдпрдоों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЯ्рд░ेрдб рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдпा рдЕрди्рдп рдЕрдиुрдорддि рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХो рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрдХाрдп рд╕े рдпрд╣ рдкрддा рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдЙрд╕рдХी рджुрдХाрди рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рд╕ी рдЕрдиुрдорддि рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдФрд░ рдЖрд╡ेрджрди рдХिрд╕ рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рджुрдХाрди рдХा рдкрддा, рдкрд╣рдЪाрди рд╕ंрдмंрдзी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ, рдХिрд░ाрдпे рдХा рд╕рдордЭौрддा рдпा рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рдХा рдк्рд░рдоाрдг рддрдеा рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдоांрдЧी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЦाрдж्рдп рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рдиिрдпрдо

рдЕрдЧрд░ рджुрдХाрди рдоें рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рдмेрдЪे, рдмрдиाрдП рдпा рд╡िрддрд░िрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं рддो рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдФрдкрдЪाрд░िрдХрддाрдУं рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд FSSAI рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдкंрдЬीрдХрд░рдг рдпा рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рд▓ाрдЧू рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдХिрд░ाрдиा рджुрдХाрди, рдоिрдаाрдИ рдХी рджुрдХाрди, рд░ेрд╕्рдЯोрд░ेंрдЯ, рдЪाрдп-рдиाрд╢्рддे рдХी рджुрдХाрди рдФрд░ рдЦाрдж्рдп рдиिрд░्рдоाрдг рд╕े рдЬुрдб़े рдХाрд░ोрдмाрд░िрдпों рдХो рдЕрдкрдиी рдЧрддिрд╡िрдзि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд▓ाрдЧू рдЦाрдж्рдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдиिрдпрдоों рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП।

рдЦाрдж्рдп рдХाрд░ोрдмाрд░ рдоें рдХेрд╡рд▓ рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा, рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рднंрдбाрд░рдг рдФрд░ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

рджрд╡ा рдФрд░ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрдиुрдорддि

рджрд╡ाрдЗрдпों рдХी рджुрдХाрди рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдоाрди्рдп рджुрдХाрди рдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рдЕрд▓рдЧ рдиिрдпрдо рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╕ंрдмंрдзिрдд Drug Licence, рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдпोрдЧ्рдпрддाрдПं рдФрд░ рдЕрди्рдп рдХाрдиूрдиी рд╢рд░्рддें рд▓ाрдЧू рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд╢рд░ाрдм, рдкेрдЯ्рд░ोрд▓िрдпрдо рдЙрдд्рдкाрдж, рд╡िрд╕्рдлोрдЯрдХ, рдХुрдЫ рд░рд╕ाрдпрди рдпा рдЕрди्рдп рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдХाрд░ोрдмाрд░ рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдпा рдЕрдиुрдорддि рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрджि рд╡्рдпाрдкाрд░ी рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ाрдоाрди рдХे рдмрдЬाрдп рдХिрд╕ी рд╡िрдиिрдпрдоिрдд рд╡рд╕्рддु рдХी рдмिрдХ्рд░ी рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै рддो рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрднाрдЧ рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓ेрдиा рдЕрдзिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ै।

рд╕рднी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдПрдХ рдЬрдЧрд╣ рд░рдЦें

рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдЙрдкрдпोрдЧी рдЖрджрддों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै—рд╕рднी рдХाрдЧрдЬाрдд рдХो рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░рдЦрдиा।

рдПрдХ рдлाрдЗрд▓ рдФрд░ рдПрдХ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдлोрд▓्рдбрд░ рдоें рдкрд╣рдЪाрди рд╕ंрдмंрдзी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ, PAN, рджुрдХाрди рдХे рдкрддे рдХा рдк्рд░рдоाрдг, рдХिрд░ाрдпे рдХा рд╕рдордЭौрддा рдпा рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ, рдмैंрдХ рдЦाрддे рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी, рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдкंрдЬीрдХрд░рдг, GST рд╕ंрдмंрдзी рдХाрдЧрдЬाрдд рддрдеा рд▓ाрдЧू рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдХी рдк्рд░рддिрдпां рд░рдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдЕрдЧрд░ рдХिрд╕ी рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдХी рд╡ैрдзрддा рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рдХी рддाрд░ीрдЦ рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдХैрд▓ेंрдбрд░ рдпा рдоोрдмाрдЗрд▓ рд░िрдоाрдЗंрдбрд░ рдоें рджрд░्рдЬ рдХрд░рдиा рднी рдЙрдкрдпोрдЧी рд░рд╣ेрдЧा।

рдмैंрдХ рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рднुрдЧрддाрди рдХा рд░िрдХॉрд░्рдб рд░рдЦें

рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рдмैंрдХ рдЦाрддा рд░рдЦрдиा рдЖрдп рдФрд░ рдЦрд░्рдЪ рдХा рд╣िрд╕ाрдм рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै। UPI, рдХाрд░्рдб рдпा рдЕрди्рдп рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдоाрдз्рдпрдоों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рднुрдЧрддाрди рдХा рд░िрдХॉрд░्рдб рднी рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдирдХрдж рдмिрдХ्рд░ी рдФрд░ рдЦрд░्рдЪों рдХा рджैрдиिрдХ рд╣िрд╕ाрдм рд░рдЦрдиे рд╕े рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХो рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдоिрд▓рддी рд╣ै рдХि рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдмिрдХ्рд░ी рдХिрддрдиी рд╣ुрдИ рдФрд░ рдХाрд░ोрдмाрд░ рдоें рдХिрддрдиा рдЦрд░्рдЪ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЦрд░ीрдж-рдмिрдХ्рд░ी рдФрд░ рдмिрд▓ рдХा рд░िрдХॉрд░्рдб рдЬрд░ूрд░ी

рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░ рдоें рднी рдЦрд░ीрдж рдХे рдмिрд▓, рдмिрдХ्рд░ी рдХे рдмिрд▓, рдмैंрдХ рд▓ेрди-рджेрди, рдХिрд░ाрдпा, рдмिрдЬрд▓ी рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдЦрд░्рдЪों рдХा рд░िрдХॉрд░्рдб рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдЕрдЧрд░ GST рд▓ाрдЧू рд╣ै рддो GST рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмिрд▓ рдФрд░ рд▓ेрдЦांрдХрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдХाрд░ोрдмाрд░ рдмрдв़рдиे рдкрд░ рдЕрдХाрдЙंрдЯेंрдЯ рдпा рдХрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд▓ेрдиा рднी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдиिрдпрдоों рдХो рд╕рдордЭें

рдпрджि рджुрдХाрди рдоें рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рдЙрдирдХे рд╡ेрддрди, рдХाрдо рдХे рдШंрдЯे, рдЫुрдЯ्рдЯी рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╢्рд░рдо рд╕ंрдмंрдзी рдиिрдпрдо рд▓ाрдЧू рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдХाрдиूрдиों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЕрдиुрдкाрд▓рди рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рднी рдкрдб़ рд╕рдХрддी рд╣ै।

рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХो рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХा рдиाрдо, рдиिрдпुрдХ्рддि, рд╡ेрддрди рднुрдЧрддाрди рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╡िрд╡рд░рдгों рдХा рдЙрдЪिрдд рд░िрдХॉрд░्рдб рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рджुрдХाрди рдЦोрд▓рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рдЪेрдХрд▓िрд╕्рдЯ рджेрдЦें

рджुрдХाрди рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдпрд╣ рдЪेрдХрд▓िрд╕्рдЯ рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं:

  • рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдФрд░ рджुрдХाрди рдХा рдиाрдо рддрдп рдХрд░ें।

  • PAN рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкрд╣рдЪाрди рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рддैрдпाрд░ рд░рдЦें।

  • рджुрдХाрди рдХे рдХिрд░ाрдпे рдпा рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рдХे рдХाрдЧрдЬाрдд рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦें।

  • рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрдХाрдп рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрдиुрдорддि рдЬांрдЪें।

  • Shops and Establishments рд╕े рдЬुрдб़े рдиिрдпрдо рджेрдЦें।

  • GST рдкंрдЬीрдХрд░рдг рдХी рдЕрдкрдиी рд╕्рдеिрддि рдЬांрдЪें।

  • рдЦाрдж्рдп рдХाрд░ोрдмाрд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ FSSAI рд╕ंрдмंрдзी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рджेрдЦें।

  • рджрд╡ा рдпा рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░ें।

  • рдмैंрдХ рдЦाрддा рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рднुрдЧрддाрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдХрд░ें।

  • рдЦрд░ीрдж-рдмिрдХ्рд░ी рдХा рд░िрдХॉрд░्рдб рд░рдЦрдиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрдиाрдПं।

  • рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдФрд░ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХी рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдк्рд░рддिрдпां рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦें।

  • рдирд╡ीрдиीрдХрд░рдг рдХी рддाрд░ीрдЦों рдХा рд░िрдХॉрд░्рдб рд░рдЦें

рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХे рд▓िрдП рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдФрд░ рдХाрдЧрдЬी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдЬрд░ूрд░ рд▓рдЧ рд╕рдХрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕े рдПрдХ-рдПрдХ рдЪрд░рдг рдоें рдкूрд░ा рдХिрдпा рдЬाрдП рддो рдпрд╣ рдХाрдо рдХाрдлी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рдмрд╕े рдЬрд░ूрд░ी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╣рд░ рджुрдХाрди рдХे рд▓िрдП рдиिрдпрдо рд╕рдоाрди рдирд╣ीं рд╣ोрддे।

рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХी рдк्рд░рдХृрддि, рд╕्рдеाрди, рдЯрд░्рдирдУрд╡рд░ рдФрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдПं рдмрджрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рджुрдХाрди рдЦोрд▓рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрдХाрдп, рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрднाрдЧ рдФрд░ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╕рд░рдХाрд░ी рдкोрд░्рдЯрд▓ рд╕े рд╡рд░्рддрдоाрди рдиिрдпрдоों рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдХрд░рдиा рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै।

рд╕рд╣ी рдкंрдЬीрдХрд░рдг, рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ, рд╕рдордп рдкрд░ рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдирд╡ीрдиीрдХрд░рдг рдФрд░ рдиिрдпрдоिрдд рд╣िрд╕ाрдм-рдХिрддाрдм рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХो рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд╡िрд╡ाрдж рдФрд░ рдЕрдиुрдкाрд▓рди рд╕ंрдмंрдзी рдкрд░ेрд╢ाрдиी рд╕े рдмрдЪाрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдХाрд░ोрдмाрд░ рдмрдв़рдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдХрд░, рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдФрд░ рд╢्рд░рдо рд╕ंрдмंрдзी рдиिрдпрдоों рдХी рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा рднी рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Bihar: рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░िрдпों рдкрд░ рдмрдв़рддा рдЕрдиुрдкाрд▓рди рдХा рдмोрдЭ: рдиिрдпрдо рдЬрд░ूрд░ी, рд▓ेрдХिрди рд░ाрд╣рдд рднी рдЬрд░ूрд░ी

 


рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░िрдпों рдкрд░ рдмрдв़рддा рдЕрдиुрдкाрд▓рди рдХा рдмोрдЭ: рдиिрдпрдо рдЬрд░ूрд░ी, рд▓ेрдХिрди рд░ाрд╣рдд рднी рдЬрд░ूрд░ी

рдмिрд╣ाрд░ рдХा рдЫोрдЯा рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдХेрд╡рд▓ рджुрдХाрди рдирд╣ीं рдЪрд▓ाрддा, рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд░ोрдЬी-рд░ोрдЯी рдХे рд╕ाрде рд╕्рдеाрдиीрдп рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдФрд░ рдмाрдЬाрд░ рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рднी рд╕ंрднाрд▓рддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХे рд╕ाрде рдкंрдЬीрдХрд░рдг, рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕, рдХрд░ рдЕрдиुрдкाрд▓рди, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд░िрдХॉрд░्рдб рдФрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡िрднाрдЧों рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХा рдмोрдЭ рдмрдв़рддा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддा рд╣ै—рдХ्рдпा рдиिрдпрдоों рдХे рд╕ाрде рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░िрдпों рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдХा рднी рдз्рдпाрди рд░рдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै?

рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдХिрд░ाрдиा рджुрдХाрди рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЫोрдЯे рд╣ोрдЯрд▓, рдХрдкрдб़ा рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп, рдоोрдмाрдЗрд▓ рд░िрдкेрдпрд░िंрдЧ, рд╡рд░्рдХрд╢ॉрдк, рдбेрдпрд░ी, рдлुрдЯрдкाрдеी рд╡्рдпाрдкाрд░, рдЫोрдЯे рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдп рдФрд░ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдж्рдпोрдЧ рддрдХ рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд▓ोрдЧ рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░ рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ैं। рдЗрдирдХे рд▓िрдП рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдоुрдиाрдлे рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЖрдорджрдиी рд╕े рдШрд░ рдЪрд▓рддा рд╣ै, рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдкрдв़ाрдИ рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдоें рджूрд╕рд░े рд▓ोрдЧों рдХो рднी рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै।

рдРрд╕े рдоें рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░िрдпों рдХे рд╕ाрдордиे рдмрдв़рддी рдЕрдиुрдкाрд▓рди рд╕ंрдмंрдзी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдЬुрдб़ा рд╕рд╡ाрд▓ рднी рд╣ैं।

рдиिрдпрдо рдЬрд░ूрд░ी рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдмोрдЭ рдХिрддрдиा?

рдХिрд╕ी рднी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдиिрдпрдоों рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЦाрдж्рдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдЕрдзिрдХाрд░, рд╢्рд░рдо рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рдХрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी, рдЕрдЧ्рдиि рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдоाрдирдХों рд╕े рдЬुрдб़े рдиिрдпрдо рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣िрдд рдоें рдмрдиाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

рд╕рдорд╕्рдпा рдиिрдпрдо рд╣ोрдиे рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрдирдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рдЕрдиुрдкाрд▓рди рдХे рдмोрдЭ рдоें рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдПрдХ рдмрдб़े рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдХे рдкाрд╕ рдЕрдХाрдЙंрдЯेंрдЯ, рдХाрдиूрдиी рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рдФрд░ рдЕрд▓рдЧ рд╕े рдЕрдиुрдкाрд▓рди рджेрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдЫोрдЯा рджुрдХाрдирджाрд░ рдЦुрдж рд╣ी рджुрдХाрди рд╕ंрднाрд▓рддा рд╣ै, рд╕ाрдоाрди рдЦрд░ीрджрддा рд╣ै, рдЧ्рд░ाрд╣рдХों рд╕े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпां рднी рдиिрднाрддा рд╣ै।

рдХрдИ рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиे рдоें рдкрд░ेрд╢ाрдиी рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рдХौрди-рд╕ा рдкंрдЬीрдХрд░рдг рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै, рдХौрди-рд╕ा рдлॉрд░्рдо рдХрдм рднрд░рдиा рд╣ै, рдХौрди-рд╕ा рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдЬрдоा рдХрд░рдиा рд╣ै рдФрд░ рдирд╡ीрдиीрдХрд░рдг рдХी рддाрд░ीрдЦ рдХ्рдпा рд╣ै।

рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЕрд╡рд╕рд░ рднी, рдЪुрдиौрддी рднी

рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╣ोрдиे рд╕े рдХाрд░्рдпाрд▓рдпों рдХे рдЪрдХ्рдХрд░ рдХрдо рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдмрдв़ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि рдЙрд╕े рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╕рдордЭ рдФрд░ рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ рд╕рдХे।

рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдФрд░ рдХрд╕्рдмाрдИ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдХрдИ рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдСрдирд▓ाрдЗрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдЗрдмрд░ рдХैрдлे, рдЕрдХाрдЙंрдЯेंрдЯ рдпा рджूрд╕рд░े рд▓ोрдЧों рдХी рдорджрдж рд▓ेрддे рд╣ैं। рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा, рддрдХрдиीрдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХी рдХрдоी, рдкोрд░्рдЯрд▓ рдХी рдЬрдЯिрд▓рддा рдФрд░ рднाрд╖ा рд╕ंрдмंрдзी рдХрдаिрдиाрдИ рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЦрд░्рдЪ рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдпрджि рдХिрд╕ी рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХो рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрд░-рдмाрд░ рдмाрд╣рд░ी рдорджрдж рд▓ेрдиी рдкрдб़े, рддो рдХाрдЧрдЬ рдкрд░ рдЖрд╕ाрди рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЬрдоीрди рдкрд░ рдорд╣ंрдЧी рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ुрд╡िрдзा рдХा рдорддрд▓рдм рдХेрд╡рд▓ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдкोрд░्рдЯрд▓ рдмрдиाрдиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕े рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рд╕рдордЭрдиे рдпोрдЧ्рдп рдмрдиाрдиा рднी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдоें рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдЬрд░ूрд░ी

рдХाрдиूрди рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕्рдкрд╖्рдЯ, рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдФрд░ рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।

рд╣рд░ рдЧрд▓рддी рдХो рдПрдХ рд╕рдоाрди рдирдЬрд░ рд╕े рджेрдЦрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдФрд░ рдЧंрднीрд░рддा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЫोрдЯी рддрдХрдиीрдХी рдХрдоी рдпा рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рд╣ुрдИ рдд्рд░ुрдЯि рдХो рд╕ुрдзाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдЪिрдд рдЕрд╡рд╕рд░ рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рдХाрдиूрди рддोрдб़рдиे, рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рдпा рдЧंрднीрд░ рдиिрдпрдо рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХे рдоाрдорд▓ों рдоें рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдЕрдкрдиी рдЬрдЧрд╣ рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рдЗрд╕ рдЕंрддрд░ рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиा рдЗрд╕рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдЕрдЪाрдирдХ рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рдЬुрд░्рдоाрдиा рдпा рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдЙрд╕рдХे рдкूрд░े рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЕрдиुрдкाрд▓рди рдХी рд▓ाрдЧрдд рднी рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХी рд▓ाрдЧрдд рд╣ै

рдХिрд╕ी рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХी рд▓ाрдЧрдд рдХेрд╡рд▓ рджुрдХाрди рдХा рдХिрд░ाрдпा, рдмिрдЬрд▓ी, рдордЬрджूрд░ी рдФрд░ рдоाрд▓ рдЦрд░ीрджрдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдкंрдЬीрдХрд░рдг, рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕, рд▓ेрдЦा-рдЬोрдЦा, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ेрд╡ाрдПं, рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд╕рд▓ाрд╣ рдФрд░ рд╡िрднिрди्рди рдЕрдиुрдкाрд▓рдиों рдкрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдЦрд░्рдЪ рднी рдХाрд░ोрдмाрд░ी рд▓ाрдЧрдд рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै।

рдмрдб़े рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЦрд░्рдЪ рдЙрд╕рдХे рдХुрд▓ рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЫोрдЯा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдХे рд╕ीрдоिрдд рдоुрдиाрдлे рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рдЕрд╕рд░ рдЕрдзिрдХ рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдмिрд╣ाрд░ рдЬैрд╕े рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдпрд╣ рд╡िрд╖рдп рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЫोрдЯे рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдХाрд░ोрдмाрд░ рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХी рдЖрдп рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ैं। рдпрджि рдЕрдиुрдкाрд▓рди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЬрдЯिрд▓ рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХा рдЕрд╕рд░ рдХेрд╡рд▓ рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдкрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рд╕े рдЬुрдб़े рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдФрд░ рдмाрдЬाрд░ рдкрд░ рднी рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рдЖрд╕ाрди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै?

рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै рдПрдХीрдХृрдд рдФрд░ рд╕рд░рд▓ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХी। рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдХो рдПрдХ рд╣ी рдЬрдЧрд╣ рдпрд╣ рдкрддा рдЪрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдЙрд╕рдХे рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХौрди-рдХौрди рд╕े рдкंрдЬीрдХрд░рдг, рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдФрд░ рдЕрдиुрдкाрд▓рди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं।

рджूрд╕рд░ी рдЬрд░ूрд░рдд рд╕्рдеाрдиीрдп рднाрд╖ा рдоें рд╕рд░рд▓ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢िрдХा рдХी рд╣ै। рдХाрдиूрдиी рднाрд╖ा рдоें рдЬाрд░ी рдиिрд░्рджेрд╢ рдЖрдо рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХे рд▓िрдП рд╣рдоेрд╢ा рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╕рдордЭрдиे рдпोрдЧ्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрддे।

рддीрд╕рд░ा, рдЫोрдЯी рддрдХрдиीрдХी рдЧрд▓рддिрдпों рдХे рд▓िрдП рд╕ुрдзाрд░ рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдФрд░ рдЙрдЪिрдд рд╕рдордп рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЧंрднीрд░ рдФрд░ рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рдХिрдП рдЧрдП рдЙрд▓्рд▓ंрдШрдиों рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рд╣ो।

рдЪौрдеा, рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕рд░рдХाрд░ी рд╡िрднाрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдорди्рд╡рдп рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдпрджि рдПрдХ рд╣ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдмाрд░-рдмाрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЬрдЧрд╣ рдЬрдоा рдХрд░рдиी рдкрдб़े, рддो рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдХा рд╕рдордп рдФрд░ рдкैрд╕ा рджोрдиों рдЦрд░्рдЪ рд╣ोрддे рд╣ैं।

рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╣ेрд▓्рдк рдбेрд╕्рдХ, рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢िрд╡िрд░ рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕рд╣ाрдпрддा рдХेंрдж्рд░ рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЫोрдЯा рдХाрд░ोрдмाрд░ी рд╕्рдеाрдиीрдп рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрдб़ी

рдПрдХ рдХिрд░ाрдиा рджुрдХाрдирджाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЖрдп рдирд╣ीं рдЪрд▓ाрддा। рдЙрд╕рдХे рдпрд╣ां рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдХрд░्рдордЪाрд░ी, рд╕ाрдоाрди рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि, рд╕्рдеाрдиीрдп рдеोрдХ рд╡िрдХ्рд░ेрддा рдФрд░ рджूрд╕рд░े рд╕ेрд╡ा рдк्рд░рджाрддा рднी рдЙрд╕рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं।

рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЫोрдЯी рд╡рд░्рдХрд╢ॉрдк, рд╣ोрдЯрд▓, рд╕िрд▓ाрдИ рдХेंрдж्рд░, рдбेрдпрд░ी рдпा рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдж्рдпोрдЧ рд╕्рдеाрдиीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдФрд░ рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпां рдкैрджा рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХो рдХेрд╡рд▓ рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рдФрд░ рдХрд░ рдХे рдирдЬрд░िрдП рд╕े рджेрдЦрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕े рд░ोрдЬрдЧाрд░, рд╕्рдеाрдиीрдп рдмाрдЬाрд░ рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрд░рддा рдХे рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рднी рд╕рдордЭрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рдиिрдпрдо рднी рд░рд╣ें рдФрд░ рд░ाрд╣рдд рднी

рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рдРрд╕ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдиिрдпрдо рднी рд╣ों рдФрд░ рд░ाрд╣рдд рднी। рд░ाрд╣рдд рдХा рдЕрд░्рде рдиिрдпрдо рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдиिрдпрдоों рдХो рд╕рдордЭрдиा, рдЙрдирдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░ी рдХрд░рдиा рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрдаिрди рди рд╣ो।

рд╕рд░рдХाрд░ рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕рд╣ाрдпрддा рдХेंрдж्рд░, рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг, рд╕рд░рд▓ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдПं, рдмрд╣ुрднाрд╖ी рдЬाрдирдХाрд░ी, рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕рдордп-рд╕ीрдоा рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╢िрдХाрдпрдд рдиिрд╡ाрд░рдг рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ंрдЧрдардиों рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрдХाрдпों рдХो рднी рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдоें рднाрдЧीрджाрд░ рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдиिрдпрдоों рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХो рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдмрдиाрдиा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рди рдХि рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдХो рд╣рддोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиा।

рдмिрд╣ाрд░ рдХा рдЫोрдЯा рдХाрд░ोрдмाрд░ी рдХिрд╕ी рдмрдб़े рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдвांрдЪे рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рд╡рд╣ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЕрдкрдиी рд╕ीрдоिрдд рдкूंрдЬी, рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдоेрд╣рдирдд рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдЧ्рд░ाрд╣рдХों рдХे рднрд░ोрд╕े рдкрд░ рдХाрд░ोрдмाрд░ рдЦрдб़ा рдХрд░рддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХी рджुрдХाрди рдоें рдХेрд╡рд▓ рд╕ाрдоाрди рдирд╣ीं рдмिрдХрддा, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЙрдо्рдоीрджें рднी рдЬुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ैं।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдиीрддि рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рд╕ाрдордиे рдЪुрдиौрддी рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдиिрдпрдо, рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рдФрд░ рдХाрд░ोрдмाрд░ी рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрддुрд▓рди рдХैрд╕े рдмрдиाрдпा рдЬाрдП। рдордЬрдмूрдд рд╕्рдеाрдиीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╡рд╣ी рд╣ोрдЧी рдЬिрд╕рдоें рдХाрдиूрди рдХा рд╕рдо्рдоाрди рд╣ो, рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣ें рдФрд░ рдИрдоाрдирджाрд░ी рд╕े рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдЫोрдЯा рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрдЧрдЬी рдмोрдЭ рдХे рдиीрдЪे рджрдмे рдмिрдиा рдЕрдкрдиा рдХाрдо рдХрд░ рд╕рдХे।

рдмिрд╣ाрд░ рдоें рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмрдб़े рдиिрд╡ेрд╢ рдХी рдЪрд░्рдЪा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрддрдиा рд╣ी рдЬрд░ूрд░ी рдЙрди рдЫोрдЯे рдХाрд░ोрдмाрд░िрдпों рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рд╕ुрдирдиा рднी рд╣ै рдЬो рд╣рд░ рд╕ुрдмрд╣ рдЕрдкрдиी рджुрдХाрди рдЦोрд▓рддे рд╣ैं, рд░ोрдЬ рдЬोрдЦिрдо рдЙрдаाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдмाрдЬाрд░ рдХो рдЧрддि рджेрддे рд╣ैं।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

Bihar : рдкुрд░ाрдиा рднोрдЬрдкुрд░ рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдоें рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХा рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рд╢्рд░рдж्рдзा рдХे рд╕ाрде рдордиाрдпा рдЧрдпा

 


рдкुрд░ाрдиा рднोрдЬрдкुрд░ рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдоें рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХा рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рд╢्рд░рдж्рдзा рдХे рд╕ाрде рдордиाрдпा рдЧрдпा

 рдк्рд░ाрд░्рдердиा, рдкрд╡िрдд्рд░ рдоिрд╕्рд╕ा рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдк्рд░рдердо рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рд╡ рджृрдв़рдХрд░рдг рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХे рдмीрдЪ рдкुрд░ाрдиा рднोрдЬрдкुрд░ рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдоें рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХा рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рднрдХ्рддिрднाрд╡ рдХे рд╕ाрде рдордиाрдпा рдЧрдпा।

рдкुрд░ाрдиा рднोрдЬрдкुрд░। рдмрдХ्рд╕рд░ рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХे рдбुрдорд░ांрд╡ рдкрд▓्рд▓ी рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдкुрд░ाрдиा рднोрдЬрдкुрд░ рд╕्рдеिрдд рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдоें рд░рд╡िрд╡ाрд░ рдХो рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХा рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рд╢्рд░рдж्рдзा, рдЖрд╕्рдеा рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЙрд▓्рд▓ाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдордиाрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЪрд░्рдЪ рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ु рдЬुрдЯे। рд▓ोрдЧों рдиे рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рд╕рднा рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा рдФрд░ рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рдЬीрд╡рди рд╕े рдк्рд░ेрд░рдгा рд▓ेрддे рд╣ुрдП рдк्рд░ेрдо, рд╕ेрд╡ा, рдХрд░ुрдгा рддрдеा рднाрдИрдЪाрд░े рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдХो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрдкрдиाрдиे рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓िрдпा।

рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХा рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рдХैрдеोрд▓िрдХ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдзाрд░्рдоिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЖрдпोрдЬिрдд рдзाрд░्рдоिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХेрд╡рд▓ рдкूрдЬा рдФрд░ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣рддे, рдмрд▓्рдХि рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕, рд╡िрдирдо्рд░рддा рдФрд░ рдоाрдирд╡ рд╕ेрд╡ा рдХे рд░ाрд╕्рддे рдкрд░ рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рднी рджेрддे рд╣ैं।

рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХी рдЕрдЧुрд╡ाрдИ рдмрдХ्рд╕рд░ рдзрд░्рдордк्рд░ांрдд рдХे рдзрд░्рдоाрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╡िрд╢рдк рдбॉ. рдЬेрдо्рд╕ рд╢ेрдЦрд░ рдиे рдХी। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдлाрджрд░ рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рд╕рд╣िрдд рдЕрди्рдп рдкुрд░ोрд╣िрдд рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े। рдзाрд░्рдоिрдХ рдЖрдпोрдЬрди рдХे рджौрд░ाрди рдЪрд░्рдЪ рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рднрдХ्рддिрдордп рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдмрдиा рд░рд╣ा। рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдиे рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░, рд╕рдоाрдЬ рддрдеा рдоाрдирд╡ рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी।

рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд╡िрдд्рд░ рдоिрд╕्рд╕ा рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЧрдпा। рдоिрд╕्рд╕ा рдХे рджौрд░ाрди рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡िрдзि-рд╡िрдзाрди рдХे рд╕ाрде рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдк्рд░рдердо рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж (First Holy Communion) рдФрд░ рджृрдв़рдХрд░рдг рд╕ंрд╕्рдХाрд░ (Confirmation) рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрди рджोрдиों рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рдХो рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдмрдЪ्рдЪों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рджिрди рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рд╡ाрд▓ा рд░рд╣ा।

рдк्рд░рдердо рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиा рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдзाрд░्рдоिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрд╡рд╕рд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдкрд╡िрдд्рд░ рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЬुрдб़ाрд╡ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╡рд╣ीं рджृрдв़рдХрд░рдг рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЕрдкрдиे рдИрд╕ाрдИ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЬीрд╡рди рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдмрдЪ्рдЪों рдоें рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЦाрд╕ рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рджिрдЦाрдИ рджिрдпा। рдЙрдирдХे рдЕрднिрднाрд╡рдХ рднी рдзाрд░्рдоिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдП рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЗрд╕ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрд╡рд╕рд░ рдХे рд╕ाрдХ्рд╖ी рдмрдиे। рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдиैрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рд░рд╣ा।

рдЕрдкрдиे рд╕ंрджेрд╢ рдоें рд╡िрд╢рдк рдбॉ. рдЬेрдо्рд╕ рд╢ेрдЦрд░ рдиे рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рдЬीрд╡рди рдХो рдк्рд░ेрдо, рдХрд░ुрдгा, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рдмрддाрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХा рдЬीрд╡рди рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рдк्рд░рддि рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕, рд╡िрдирдо्рд░рддा рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рд╕े рдк्рд░ेрд░рдгा рд▓ेрдХрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдЬрд░ूрд░рддрдоंрджों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा, рджूрд╕рд░ों рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╢ांрддि рддрдеा рднाрдИрдЪाрд░े рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।

рдзрд░्рдоाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдиे рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЙрдирдХे рдирдП рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдЬрдЧ рд░рд╣рдиे рдХा рд╕ंрджेрд╢ рджिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдЕрдЪ्рдЫे рдЖрдЪрд░рдг, рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдп рдоूрд▓्рдпों рдХो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рд╕्рдеाрди рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХिрдпा। рд╕ाрде рд╣ी рдЕрднिрднाрд╡рдХों рд╕े рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рдиैрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рдХि рдмрдЪ्рдЪों рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХेрд╡рд▓ рдХिрддाрдмों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдоुрджाрдп рдХी рднूрдоिрдХा рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рднी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддी рд╣ै। рдк्рд░ेрдо, рдХ्рд╖рдоा, рд╕ेрд╡ा, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдЬрд░ूрд░рддрдоंрджों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдЬैрд╕े рдоूрд▓्рдпों рдХो рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдЙрддाрд░рдиा рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдЗंрд╕ाрди рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрджрдо рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдбुрдорд░ांрд╡ рдкрд▓्рд▓ी рдХे рдкुрд░ोрд╣िрдд рдлाрджрд░ рд╡िрдЬрдп рднाрд╕्рдХрд░ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХिрдпा рдФрд░ рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рдХे рдзाрд░्рдоिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХा рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЬीрд╡рди рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ै। рдРрд╕े рдзाрд░्рдоिрдХ рдЖрдпोрдЬрди рд▓ोрдЧों рдХो рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдк्рд░ेрдо, рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рднाрдИрдЪाрд░े рдХे рд░ाрд╕्рддे рдкрд░ рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддे рд╣ैं।

рдЪрд░्рдЪ рдкрд░िрд╕рд░ рдХो рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдвंрдЧ рд╕े рд╕рдЬाрдпा рдЧрдпा рдеा। рдзाрд░्рдоिрдХ рдЧीрддों, рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдФрд░ рдкрд╡िрдд्рд░ рдоिрд╕्рд╕ा рдХे рдмीрдЪ рдкूрд░ा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рднрдХ्рддिрдордп рдмрдиा рд░рд╣ा। рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдиे рдкूрд░े рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдФрд░ рд╢्рд░рдж्рдзा рдХे рд╕ाрде рдзाрд░्рдоिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा।

рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рдХा рджृрд╢्рдп рднी рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрдХрд░्рд╖рдг рдХा рдХेंрдж्рд░ рд░рд╣ा। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЗрд╕ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрд╡рд╕рд░ рдХो рдЦुрд╢ी рдХे рд╕ाрде рдордиाрдпा। рдЪрд░्рдЪ рдоें рдоौрдЬूрдж рд▓ोрдЧों рдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓ рднрд╡िрд╖्рдп, рдЕрдЪ्рдЫे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕рдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди рдХे рд▓िрдП рднी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी।

рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рдХा рд╕ंрджेрд╢ рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдоुрджाрдп рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬुрдб़े рдк्рд░ेрдо, рдХрд░ुрдгा, рд╡िрдирдо्рд░рддा, рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЬैрд╕े рдоूрд▓्рдп рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рдХा рд╕्рд░ोрдд рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдРрд╕े рдЖрдпोрдЬрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЖрдкрд╕ी рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рднाрдИрдЪाрд░े рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рднी рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдкुрд░ाрдиा рднोрдЬрдкुрд░ рдХैрдеोрд▓िрдХ рдЪрд░्рдЪ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдпрд╣ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдЗрд╕ी рднाрд╡рдиा рдХा рдкрд░िрдЪाрдпрдХ рд░рд╣ा। рдзाрд░्рдоिрдХ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдХे рд╕ाрде рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдк्рд░рдердо рдкрд░рдордк्рд░рд╕ाрдж рдФрд░ рджृрдв़рдХрд░рдг рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдП рдЬाрдиे рд╕े рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдФрд░ рдмрдв़ рдЧрдпा।

рдоाрддा рдорд░िрдпрдо рдХे рдЬрди्рдоोрдд्рд╕рд╡ рдиे рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджिрдпा рдХि рд╕рдЪ्рдЪा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдмрд▓्рдХि рд╡рд╣ рдк्рд░ेрдо, рд╕ेрд╡ा, рдХрд░ुрдгा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣рдоाрд░े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рднी рджिрдЦाрдИ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдкुрд░ाрдиा рднोрдЬрдкुрд░ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдЗрд╕ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдиे рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ुрдУं рдХो рдЕрдкрдиे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╢ांрддि рддрдеा рднाрдИрдЪाрд░े рдХे рд▓िрдП рдпोрдЧрджाрди рджेрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджी।


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

India : рдЬрдм рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें ‘рд╡िрд╢्рд╡рдХрд░्рдоा’ рдХा рд░ूрдкрдХ рдЪрд░्рдЪा рдоें рдЖрдпा

 рдЬрдм рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें ‘рд╡िрд╢्рд╡рдХрд░्рдоा’ рдХा рд░ूрдкрдХ рдЪрд░्рдЪा рдоें рдЖрдпा рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдФрд░ ‘рд╡िрд╢्рд╡рдХрд░्рдоा’ рд░ूрдкрдХ рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХो рд╕рдордЭिрдП। рдЬाрдиिрдП рд╡िрд╢्рд╡рдХрд░्рдоा рдЬрдпं...