ЁЯФ┤ India : рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдХाрд╕, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ | ЁЯФ┤ Bihar : рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкी | ЁЯФ┤ Bihar: рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоंрдд्рд░ी рдиिрд╢ांрдд рдХुрдоाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдХे рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╡ाрд░्рдб рдиंрдмрд░ 45 рдоें рдкрд╣ुंрдЪे | ЁЯФ┤ Bihar: рдбॉ. рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪौрд░рд╕िрдпा рдмिрд╣ाрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪेрддрдХ рдиिрдпुрдХ्рдд | ЁЯФ┤ India : рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдХे рдЕрдЯूрдЯ рдк्рд░ेрдо

рдЧुрд░ुрд╡ाрд░, 5 рдоाрд░्рдЪ 2026

рдЖрдп, рдЬाрддि, рдиिрд╡ाрд╕ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рдоें рджेрд░ी рд╣ो рддो рдХ्рдпा рдХрд░ें?

 

рдЖрдп, рдЬाрддि, рдиिрд╡ाрд╕ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рдоें рджेрд░ी рд╣ो рддो рдХ्рдпा рдХрд░ें? рдкूрд░ी рд╕рдоाрдзाрди рдЧाрдЗрдб (2026)

рдЖрдп рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░, рдЬाрддि рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рдФрд░ рдиिрд╡ाрд╕ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं, рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि, рдиौрдХрд░ी рдЖрд╡ेрджрди рдФрд░ рдЕрди्рдп рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рдж рдЬрд░ूрд░ी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд╣ैं.рд▓ेрдХिрди рдХрдИ рдмाрд░ рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рднी рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рд╕рдордп рдкрд░ рдЬाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ोрддा. рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें рдХ्рдпा рдХрд░ें? рдЖрдЗрдП рдкूрд░ा рд╕рдоाрдзाрди рд╕рдордЭрддे рд╣ैं.

рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХिрддрдиा рд╕рдордп рд▓рдЧрддा рд╣ै?

рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рдордп рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕ाрдоाрди्рдпрддः:

  • рдЖрдп рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ – 7 рд╕े 15 рджिрди

  • рдЬाрддि рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ – 15 рд╕े 30 рджिрди

  • рдиिрд╡ाрд╕ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ – 7 рд╕े 15 рджिрди

рдпрджि рдЗрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕рдордп рд╣ो рдЬाрдП рддो рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП.

Step 1: рдЖрд╡ेрджрди рдХी рд╕्рдеिрддि (Status) рдЪेрдХ рдХрд░ें

 рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХे e-District / Service Portal рдкрд░ рдЬाрдПँ
 Application Number рдбाрд▓ें
 Pending / Approved / Rejected рд╕्рдеिрддि рджेрдЦें

рдЕрдЧрд░ “Under Process” рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рджिрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै, рддो рдЕрдЧрд▓ा рдХрджрдо рдЙрдаाрдПँ.

Step 2: рд╕ंрдмंрдзिрдд рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╕े рдХрд░ें

рддрд╣рд╕ीрд▓ рдХाрд░्рдпाрд▓рдп
рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдХेंрдж्рд░ (CSC)
рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рд╡िрднाрдЧ

рдЖрд╡ेрджрди рд░рд╕ीрдж рд╕ाрде рд▓े рдЬाрдПँ.

Step 3: рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╢िрдХाрдпрдд рджрд░्рдЬ рдХрд░ें

рдЕрдЧрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣े:

 рд░ाрдЬ्рдп рдЬрдирд╕ुрдирд╡ाрдИ рдкोрд░्рдЯрд▓ рдкрд░ рд╢िрдХाрдпрдд рджрд░्рдЬ рдХрд░ें
 e-District рд╣ेрд▓्рдкрд▓ाрдЗрди рдкрд░ рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ें
 рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╣ेрд▓्рдкрд▓ाрдЗрди (рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдиुрд╕ाрд░)

рд╢िрдХाрдпрдд рдоें рдпे рдЬрд░ूрд░ рд▓िрдЦें:

  • рдЖрд╡ेрджрди рд╕ंрдЦ्рдпा

  • рдЖрд╡ेрджрди рдХी рддाрд░ीрдЦ

  • рджेрд░ी рдХा рдХाрд░рдг (рдпрджि рдкрддा рд╣ो)

рдЖрд╡ेрджрди рд░िрдЬेрдХ्рдЯ рд╣ो рдЬाрдП рддो?

рд░िрдЬेрдХ्рд╢рди рдХाрд░рдг рдкрдв़ें
рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рджोрдмाрд░ा рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ें
рдирдпा рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ें (рдпрджि рдЬрд░ूрд░ी рд╣ो)

рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ (рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ूрдЪी)

рдЖрдп рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░

  • рдЖрдзाрд░ рдХाрд░्рдб

  • рдмैंрдХ рдкाрд╕рдмुрдХ

  • рд╢рдкрде рдкрдд्рд░ / рдЖрдп рд╡िрд╡рд░рдг

рдЬाрддि рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░

  • рдЖрдзाрд░ рдХाрд░्рдб

  • рдкрд░िрд╡ाрд░ рд░рдЬिрд╕्рдЯрд░

  • рдкूрд░्рд╡ рдоें рдЬाрд░ी рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ (рдпрджि рд╣ो)

рдиिрд╡ाрд╕ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░

  • рдЖрдзाрд░ рдХाрд░्рдб

  • рдмिрдЬрд▓ी рдмिрд▓ / рдкाрдиी рдмिрд▓

  • рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб

 рджेрд░ी рдХे рдЖрдо рдХाрд░рдг

  • рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЕрдзूрд░े

  • рдЧрд▓рдд рдЬाрдирдХाрд░ी

  • рд╕рдд्рдпाрдкрди рд▓ंрдмिрдд

  • рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкेंрдбेंрд╕ी

 RTI рд╡िрдХрд▓्рдк (рдпрджि рдмрд╣ुрдд рджेрд░ी рд╣ो)

рдЕрдЧрд░ 30–45 рджिрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕рдордп рд╣ो рдЬाрдП, рддो:

RTI (рд╕ूрдЪрдиा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░) рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ें
рдкूрдЫें – “рдоेрд░े рдЖрд╡ेрджрди рдкрд░ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХ्рдпों рд▓ंрдмिрдд рд╣ै?”

рдЕрдХ्рд╕рд░ RTI рдХे рдмाрдж рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рддेрдЬ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै.

FAQ (Search Boost Section)

Q1. рдХ्рдпा рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рдмрдирд╡ाрдиे рдХी рдлीрд╕ рд▓рдЧрддी рд╣ै?
рдЕрдзिрдХांрд╢ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдоाрдоूрд▓ी рд╢ुрд▓्рдХ рд▓рдЧрддा рд╣ै.

Q2. рдХिрддрдиे рджिрди рдмाрдж рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП?
рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╕рдордп рд╕ीрдоा рдкाрд░ рд╣ोрддे рд╣ी.

Q3. рдХ्рдпा рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди рдЬ्рдпाрджा рддेрдЬ рд╣ोрддा рд╣ै?
рдЕрдзिрдХрддрд░ рдоाрдорд▓ों рдоें рд╣ाँ.

 рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдЕрдЧрд░ рдЖрдп, рдЬाрддि рдпा рдиिрд╡ाрд╕ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рдоें рджेрд░ी рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै:

 рдкрд╣рд▓े рд╕्рдЯेрдЯрд╕ рдЪेрдХ рдХрд░ें
 рдлिрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ें
 рдЬрд░ूрд░рдд рдкрдб़े рддो рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░ें
 рдЕंрддिрдо рд╡िрдХрд▓्рдк – RTI

рд╕рдордп рдкрд░ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХрд░рдиे рд╕े рдЖрдкрдХा рдХाрдо рдЬрд▓्рджी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै.


рдмुрдзрд╡ाрд░, 4 рдоाрд░्рдЪ 2026

рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдоें рдиाрдо рдЬुрдб़рд╡ाрдиे

 

рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдоें рдиाрдо рдЬुрдб़рд╡ाрдиे / рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा (2026 рдЧाрдЗрдб)

рднाрд░рдд рдоें рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╡िрддрд░рдг рдк्рд░рдгाрд▓ी (PDS) рдХे рддрд╣рдд рд╕рд╕्рддे рдЕрдиाрдЬ рдФрд░ рдХрдИ рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рд▓ाрдн рдоिрд▓рддा рд╣ै.

рдЕрдЧрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдирдпा рд╕рджрд╕्рдп рдЬुрдб़ा рд╣ै рдпा рдХाрд░्рдб рдоें рдиाрдо, рдЙрдо्рд░ рдпा рдкрддे рдоें рдЧрд▓рддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рдЬрд▓्рдж рд╕ुрдзाрд░рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै.

рдЗрд╕ рдЧाрдЗрдб рдоें рдЬाрдиिрдП:

  • рдиाрдо рдХैрд╕े рдЬोрдб़ें

  • рдЧрд▓рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХैрд╕े рд╕ुрдзाрд░ें

  • рдЬрд░ूрд░ी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़

  • рдСрдирд▓ाрдЗрди рдФрд░ рдСрдлрд▓ाрдЗрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

  • рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд╣ाँ рдХрд░ें

 рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдХ्рдпा рд╣ै?

рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै.
рдпрд╣ National Food Security Act (NFSA) рдХे рддрд╣рдд рд▓ाрдн рджिрд▓ाрддा рд╣ै.

 рдиाрдо рдХрдм рдЬोрдб़рдиा рдЪाрд╣िрдП?

рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдЬрди्рдо рдкрд░
рд╢ाрджी рдХे рдмाрдж рдкрддि/рдкрдд्рдиी рдХा рдиाрдо рдЬोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП
рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдЫूрдЯ рдЧрдпा рд╣ो
рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдЕрдкрдбेрдЯ рдХे рд╕рдордп

 рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़

рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдиिрдо्рди рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдоांрдЧे рдЬाрддे рд╣ैं:

  • рдЖрдзाрд░ рдХाрд░्рдб

  • рдЬрди्рдо рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ (рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП)

  • рд╡िрд╡ाрд╣ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ (рд╢ाрджी рдХे рдмाрдж)

  • рдиिрд╡ाрд╕ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░

  • рдкाрд╕рдкोрд░्рдЯ рд╕ाрдЗрдЬ рдлोрдЯो

 рдз्рдпाрди рджें: рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं.

 рдСрдирд▓ाрдЗрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा (Step-by-Step)

рдЕрдзिрдХांрд╢ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╕ुрд╡िрдзा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै.

Step 1

рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЦाрдж्рдп рдПрд╡ं рдЖрдкूрд░्рддि рд╡िрднाрдЧ рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдкрд░ рдЬाрдПँ.

Step 2

“Ration Card Services” рдпा “Modification” рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдиें.

Step 3

рдоोрдмाрдЗрд▓ OTP рдпा рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдиंрдмрд░ рд╕े рд▓ॉрдЧिрди рдХрд░ें.

Step 4

“Add Member” рдпा “Correction” рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдиें.

Step 5

рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ें.

Step 6

рдлॉрд░्рдо рд╕рдмрдоिрдЯ рдХрд░ Acknowledgement Number рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦें.

рдСрдлрд▓ाрдЗрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

рдЕрдЧрд░ рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╕ुрд╡िрдзा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рд╣ै:

рдирдЬрджीрдХी рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдЬाрдПँ
рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рднрд░ें
рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдХрд░ें
рд░рд╕ीрдж рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ें

рдХिрддрдиा рд╕рдордп рд▓рдЧрддा рд╣ै?

рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ 15–30 рджिрди рдоें рдиाрдо рдЕрдкрдбेрдЯ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै.
рдХुрдЫ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рд╕рдордп рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै.

 рдЖрдо рдЧрд▓рддिрдпाँ

  • рдЧрд▓рдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░рдиा

  • рдЖрдзाрд░ рд▓िंрдХ рди рд╣ोрдиा

  • рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░ рдЕрдкрдбेрдЯ рди рд╣ोрдиा

  • рдЕрдзूрд░ा рдлॉрд░्рдо рдЬрдоा рдХрд░рдиा

рдЖрд╡ेрджрди рд░िрдЬेрдХ्рдЯ рд╣ो рдЬाрдП рддो?

 рд░िрдЬेрдХ्рд╢рди рдХा рдХाрд░рдг рдЬाрдиें
рд╕рд╣ी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рджोрдмाрд░ा рдЬрдоा рдХрд░ें
рдЦाрдж्рдп рд╡िрднाрдЧ рд╣ेрд▓्рдкрд▓ाрдЗрди рдкрд░ рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ें
рдЬिрд▓ा рдЖрдкूрд░्рддि рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╕े рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░ें

 рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд╣ाँ рдХрд░ें?

рдЕрдЧрд░ рдЖрд╡ेрджрди рд▓ंрдмिрдд рд╣ै:

рд░ाрдЬ्рдп рдЦाрдж्рдп рд╡िрднाрдЧ рдкोрд░्рдЯрд▓
рдЬрди рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдкोрд░्рдЯрд▓
рд▓ोрдХ рд╢िрдХाрдпрдд рдиिрд╡ाрд░рдг рдк्рд░рдгाрд▓ी

FAQ (Search Boost Section)

Q1. рдХ्рдпा рдиाрдо рдЬोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рдлीрд╕ рд▓рдЧрддी рд╣ै?
рдЕрдзिрдХांрд╢ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоुрдл्рдд рд╣ै.

Q2. рдмिрдиा рдЖрдзाрд░ рдХे рдиाрдо рдЬुрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै?
рдЕрдзिрдХрддрд░ рдоाрдорд▓ों рдоें рдЖрдзाрд░ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै.

Q3. рд╕्рдЯेрдЯрд╕ рдХैрд╕े рдЪेрдХ рдХрд░ें?
Acknowledgement Number рд╕े рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЯ्рд░ैрдХ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं.

 рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдоें рд╕рд╣ी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ोрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।
рдЕрдм рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЖрд╕ाрди рдФрд░ рдЕрдзिрдХрддрд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै।

 рд╕рд╣ी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд░рдЦें
 рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें
 рдЖрд╡ेрджрди рдиंрдмрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦें


рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░, 3 рдоाрд░्рдЪ 2026

рдмैंрдХ рдЦाрддा рдл्рд░ीрдЬ рд╣ो рдЧрдпा?

 

рдмैंрдХ рдЦाрддा рдл्рд░ीрдЬ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдХ्рдпा рдХрд░ें? рдкूрд░ा рд╕рдоाрдзाрди рдЧाрдЗрдб

рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдХा рдмैंрдХ рдЦाрддा рдЕрдЪाрдирдХ рдл्рд░ीрдЬ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЖрдк рдкैрд╕े рдиिрдХाрд▓ рдпा рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкा рд░рд╣े рд╣ैं, рддो рдШрдмрд░ाрдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдирд╣ीं рд╣ै.
рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рдЖрдкрдХो рдмрддाрдПंрдЧे:

рдЦाрддा рдл्рд░ीрдЬ рдХ्рдпों рд╣ोрддा рд╣ै

рддुрд░ंрдд рдХ्рдпा рдХрд░ें
 рдмैंрдХ рдоें рдХ्рдпा рдмोрд▓ें
 рдХिрддрдиे рджिрди рдоें рдЦाрддा рдЪाрд▓ू рд╣ोрдЧा
рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд╣ाँ рдХрд░ें

 рдмैंрдХ рдЦाрддा рдл्рд░ीрдЬ рдХ्рдпों рд╣ोрддा рд╣ै?

рдЦाрддा рдл्рд░ीрдЬ рд╣ोрдиे рдХे рдХрдИ рдХाрд░рдг рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं:

1 KYC рдЕрдкрдбेрдЯ рди рд╣ोрдиा

2 PAN рд▓िंрдХ рди рд╣ोрдиा

3 рд╕ंрджिрдЧ्рдз рдЯ्рд░ांрдЬेрдХ्рд╢рди (Suspicious Activity)

4 рдХोрд░्рдЯ рдпा рдкुрд▓िрд╕ рдХा рдЖрджेрд╢

5 рд╕ाрдЗрдмрд░ рдл्рд░ॉрдб рдЬांрдЪ

6 рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рдЦाрддा рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рд░рд╣рдиा

7 рдмैंрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд╕рдд्рдпाрдкрди рд▓ंрдмिрдд

рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдХ्рдпा рдХрд░ें?

Step 1: SMS рдФрд░ Email рдЪेрдХ рдХрд░ें

рдмैंрдХ рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдЦाрддा рдл्рд░ीрдЬ рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╕ूрдЪрдиा рднेрдЬрддा рд╣ै।

Step 2: рдмैंрдХ рд╢ाрдЦा рдоें рддुрд░ंрдд рдЬाрдПं

  • рдЕрдкрдиा рдЖрдзाрд░ рдХाрд░्рдб

  • PAN рдХाрд░्рдб

  • рдкाрд╕рдмुрдХ

  • рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░

рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рдЬाрдПं.

Step 3: KYC рдЕрдкрдбेрдЯ рдХрд░ाрдПं

рдЕрдЧрд░ KYC рдХाрд░рдг рд╣ै рддो рдлॉрд░्рдо рднрд░рдХрд░ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЬрдоा рдХрд░ें.

 рдмैंрдХ рдоें рдХ्рдпा рдмोрд▓ें?

рдЖрдк рдмैंрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╕े рдкूрдЫें:

  • рдЦाрддा рдХिрд╕ рдХाрд░рдг рд╕े рдл्рд░ीрдЬ рд╣ुрдЖ?

  • рдХ्рдпा рдпрд╣ рдЕрд╕्рдеाрдпी рд╣ै рдпा рд╕्рдеाрдпी?

  • рдХौрди рд╕े рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЪाрд╣िрдП?

  • рдХिрддрдиे рд╕рдордп рдоें рдЪाрд▓ू рд╣ोрдЧा?

 рдЕрдЧрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдпा рдХोрд░्рдЯ рдХे рдЖрджेрд╢ рд╕े рдл्рд░ीрдЬ рд╣ुрдЖ рд╣ै?

рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें:

рд╕ंрдмंрдзिрдд рдеाрдиे рдоें рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ें
рдХेрд╕ рдиंрдмрд░ рдкूрдЫें
рд▓िрдЦिрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓ें
рд╡рдХीрд▓ рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рд▓ें (рдпрджि рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ)

рдСрдирд▓ाрдЗрди рднी рдЦाрддा рдл्рд░ीрдЬ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै?

рд╣ाँ.
рдЕрдЧрд░ Suspicious UPI рдпा Online Transaction рд╣ुрдИ рд╣ो рддो рдмैंрдХ рддुрд░ंрдд рдЦाрддा рд░ोрдХ рд╕рдХрддा рд╣ै.

 рдЬрд░ूрд░ी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़

  • рдЖрдзाрд░ рдХाрд░्рдб

  • PAN рдХाрд░्рдб

  • рдмैंрдХ рдкाрд╕рдмुрдХ

  • KYC рдлॉрд░्рдо

  • рдЯ्рд░ांрдЬेрдХ्рд╢рди рд╡िрд╡рд░рдг (рдпрджि рдкूрдЫा рдЬाрдП)

 рдХिрддрдиे рджिрди рдоें рдЦाрддा рдЪाрд▓ू рд╣ोрдЧा?

рдХाрд░рдгрдЕрдиुрдоाрдиिрдд рд╕рдордп
KYC рд╕рдорд╕्рдпा1–3 рджिрди
PAN рд▓िंрдХ2–5 рджिрди
рд╕ंрджिрдЧ्рдз рд▓ेрдирджेрди7–15 рджिрди
рдкुрд▓िрд╕ рдЬांрдЪрдХेрд╕ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░

 рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд╣ाँ рдХрд░ें?

рдЕрдЧрд░ рдмैंрдХ рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣ा:

рдмैंрдХ рдХा рдХрд╕्рдЯрдорд░ рдХेрдпрд░
рдмैंрдХ рдиोрдбрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ी
RBI Complaint Portal (CMS)
рд▓ोрдХ рдЕрджाрд▓рдд

 рд╕ाрд╡рдзाрди рд░рд╣ें

рдХिрд╕ी рдПрдЬेंрдЯ рдХो рдкैрд╕ा рди рджें
OTP рдХिрд╕ी рдХो рди рдмрддाрдПं
рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд▓िंрдХ рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рди рдХрд░ें

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдмैंрдХ рдЦाрддा рдл्рд░ीрдЬ рд╣ोрдиा рдЧंрднीрд░ рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЬ्рдпाрджाрддрд░ рдоाрдорд▓ों рдоें рдпрд╣ KYC рдпा рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЕрдкрдбेрдЯ рд╕े рдаीрдХ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै.
рд╕рд╣ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рд╕рд╣ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрдкрдиाрдиे рд╕े рдЖрдк рдЕрдкрдиा рдЦाрддा рдЬрд▓्рджी рдЪाрд▓ू рдХрд░рд╡ा рд╕рдХрддे рд╣ैं.

 рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рд╕ोрдорд╡ाрд░, 2 рдоाрд░्рдЪ 2026

рдкेंрд╢рди рдмंрдж рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै? 2026 рдоें рддुрд░ंрдд рдРрд╕े рдХрд░ें рд╢िрдХाрдпрдд рдФрд░ рджोрдмाрд░ा рд╢ुрд░ू рдХрд░рд╡ाрдПं

рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдХी рдкेंрд╢рди рд░ुрдХ рдЧрдИ рд╣ै, рддो рдШрдмрд░ाрдПं рдирд╣ीं. рдЗрд╕ рдЧाрдЗрдб рдоें рд╣рдо рдЖрдкрдХो рдкूрд░ा рд╕рдоाрдзाрди рд╕्рдЯेрдк-рдмाрдп-рд╕्рдЯेрдк рдмрддाрдПंрдЧे. рднाрд░рдд рдоें рд▓ाрдЦों рд▓ोрдЧ рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдкेंрд╢рди, рд╡िрдзрд╡ा рдкेрджिрд╡्рдпांрдЧ рдкेंрд╢рди рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдХрдИ рдмाрд░ рдЕрдЪाрдирдХ рдкेंрд╢рди рдмंрдж рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рд▓ोрдЧों рдХो рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖрддा рдХि рдХ्рдпा рдХрд░ें.


рдкेंрд╢рди рдмंрдж рд╣ोрдиे рдХे рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг

рдкेंрд╢рди рд░ुрдХрдиे рдХे рдкीрдЫे рдХрдИ рдХाрд░рдг рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं:

1 рдЖрдзाрд░ рд▓िंрдХ рди рд╣ोрдиा
2 рдмैंрдХ рдЦाрддा рдмंрдж рдпा рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рд╣ोрдиा
3 рдмैंрдХ рдЦाрддे рдоें DBT рдлेрд▓ рд╣ोрдиा
4 рдЬीрд╡рди рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рдЬрдоा рди рдХрд░рдиा
5 рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд╕рдд्рдпाрдкрди рд▓ंрдмिрдд рд╣ोрдиा
6 рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░ рдЕрдкрдбेрдЯ рди рд╣ोрдиा
7 рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд░िрдХॉрд░्рдб рдЕрдкрдбेрдЯ

 рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдХ्рдпा рдХрд░ें?

Step 1: рдмैंрдХ рдЦाрддे рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░ें

  • рдкाрд╕рдмुрдХ рдЕрдкрдбेрдЯ рдХрд░рд╡ाрдПं

  • DBT рдПंрдЯ्рд░ी рджेрдЦें

  • рдмैंрдХ рд╕े рдкूрдЫें рдХि рдЦाрддा рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ै рдпा рдирд╣ीं

Step 2: рдЖрдзाрд░ рд▓िंрдХ рдЪेрдХ рдХрд░ें

  • рдмैंрдХ рдоें рдЬाрдХрд░ рдкूрдЫें

  • рдпा рдСрдирд▓ाрдЗрди DBT рд╕्рдЯेрдЯрд╕ рдЪेрдХ рдХрд░ें

 рдЬीрд╡рди рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ (Life Certificate) рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै?

рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдкेंрд╢рди рдоें рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЬीрд╡рди рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рджेрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ोрддा рд╣ै.
рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рдЬрдоा рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рддो рдкेंрд╢рди рд░ुрдХ рд╕рдХрддी рд╣ै.

рдмैंрдХ рдоें рдЬाрдХрд░
CSC рд╕ेंрдЯрд░ рдкрд░
рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЬीрд╡рди рдк्рд░рдоाрдг рдкोрд░्рдЯрд▓ рд╕े

 рдХрд╣ाँ рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░ें?

рдЕрдЧрд░ рд╕рдм рд╕рд╣ी рд╣ै рдлिрд░ рднी рдкेंрд╢рди рдирд╣ीं рдЖ рд░рд╣ी:

рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрдд

рдЬрдирдкрдж рдкंрдЪाрдпрдд

рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рд╡िрднाрдЧ

рдЬिрд▓ा рдХрд▓ेрдХ्рдЯрд░ рдХाрд░्рдпाрд▓рдп

 рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдХेंрдж्рд░ (CSC)

рд╣ेрд▓्рдкрд▓ाрдЗрди рдиंрдмрд░

  • рд░ाрдЬ्рдп рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рд╡िрднाрдЧ рд╣ेрд▓्рдкрд▓ाрдЗрди

  • 155260 (рдХुрдЫ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें DBT рд╕рд╣ाрдпрддा)

  • 14417 (рдмुрдЬुрд░्рдЧ рд╕рд╣ाрдпрддा рд╣ेрд▓्рдкрд▓ाрдЗрди – рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдиुрд╕ाрд░)

(рдиोрдЯ: рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╕рд╣ी рдиंрдмрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╕े рдкुрд╖्рдЯि рдХрд░ें)

 рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╢िрдХाрдпрдд рдХैрд╕े рдХрд░ें?

1 рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдкрд░ рдЬाрдПं
2 “рд╢िрдХाрдпрдд рджрд░्рдЬ рдХрд░ें” рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдиें
3 рдкेंрд╢рди рдЖрдИрдбी рджрд░्рдЬ рдХрд░ें
4 рд╕рдорд╕्рдпा рд▓िрдЦें
5 рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ें

 рдЬрд░ूрд░ी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़

  • рдЖрдзाрд░ рдХाрд░्рдб

  • рдмैंрдХ рдкाрд╕рдмुрдХ

  • рдкेंрд╢рди рдЖрдИрдбी

  • рдЬीрд╡рди рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ (рдпрджि рд▓ाрдЧू)

  • рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░

 рдз्рдпाрди рд░рдЦें

 рдХिрд╕ी рдПрдЬेंрдЯ рдХो рдкैрд╕ा рди рджें
 OTP рдХिрд╕ी рдХो рди рдмрддाрдПं
 рдмैंрдХ рдбिрдЯेрд▓्рд╕ рд╢ेрдпрд░ рди рдХрд░ें

 рдкेंрд╢рди рдХिрддрдиे рджिрди рдоें рд╢ुрд░ू рд╣ोрдЧी?

рдЕрдЧрд░ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд╕рд╣ी рд╣ैं рддो 15–30 рджिрдиों рдоें рднुрдЧрддाрди рджोрдмाрд░ा рд╢ुрд░ू рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै.
рдХрднी-рдХрднी рдкिрдЫрд▓ा рдмрдХाрдпा рднी рдоिрд▓ рдЬाрддा рд╣ै.

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдкेंрд╢рди рдмंрдж рд╣ोрдиा рдмрдб़ी рдЪिंрддा рдХी рдмाрдд рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕рдоाрдзाрди рд╕ंрднрд╡ рд╣ै.
рд╕рд╣ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рд╕рд╣ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрдкрдиाрдХрд░ рдЖрдк рдЕрдкрдиी рдкेंрд╢рди рджोрдмाрд░ा рд╢ुрд░ू рдХрд░рд╡ा рд╕рдХрддे рд╣ैं.

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рд░рд╡िрд╡ाрд░, 1 рдоाрд░्рдЪ 2026

рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдоें рдиाрдо рдЬुрдб़рд╡ाрдиे рдпा рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

 


рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдоें рдиाрдо рдЬुрдб़рд╡ाрдиे рдпा рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

рднाрд░рдд рдоें рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд╣ै рдЬो рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕рдм्рд╕िрдбी рд╡ाрд▓े рдЕрдиाрдЬ рдФрд░ рдХрдИ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рд▓ाрдн рджिрд▓ाрддा рд╣ै.рдЕрдЧрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдирдпा рд╕рджрд╕्рдп рдЬुрдб़ा рд╣ै (рдЬрди्рдо рдпा рд╢ाрджी рдХे рдмाрдж) рдпा рдХिрд╕ी рдиाрдо/рдЙрдо्рд░/рдкрддे рдоें рдЧрд▓рддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рд╕рд╣ी рдХрд░рд╡ाрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै.

рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рдЬाрдиेंрдЧे:

  • рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдоें рдиाрдо рдХैрд╕े рдЬोрдб़ें

  • рдЧрд▓рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХैрд╕े рд╕ुрдзाрд░ें

  • рдХौрди-рдХौрди рд╕े рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд▓рдЧрддे рд╣ैं

  • рдСрдирд▓ाрдЗрди рдФрд░ рдСрдлрд▓ाрдЗрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

  • рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд╣ाँ рдХрд░ें

 рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдХ्рдпा рд╣ै?

рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╡िрддрд░рдг рдк्рд░рдгाрд▓ी (PDS) рдХे рддрд╣рдд рд╕рд╕्рддे рдЕрдиाрдЬ рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рджेрддा рд╣ै.

рд░ाрд╢рди рд╡िрддрд░рдг рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рднाрд░рдд рдоें Food Corporation of India рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдЦाрдж्рдп рд╡िрднाрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै.

 рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдоें рдиाрдо рдХрдм рдЬोрдб़рдиा рдЪाрд╣िрдП?

рдмрдЪ्рдЪे рдХा рдЬрди्рдо рд╣ोрдиे рдкрд░
рд╢ाрджी рдХे рдмाрдж рдкрдд्рдиी/рдкрддि рдХा рдиाрдо рдЬोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП
рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдХिрд╕ी рд╕рджрд╕्рдп рдХा рдиाрдо рдЫूрдЯ рдЧрдпा рд╣ो
рдкुрд░ाрдиे рдХाрд░्рдб рд╕े рдирдП рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХाрд░्рдб рдоें рдЕрдкрдбेрдЯ рдХे рд╕рдордп

рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़

рдиाрдо рдЬोрдб़рдиे рдпा рд╕ुрдзाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдпे рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд▓рдЧрддे рд╣ैं:

  • рдЖрдзाрд░ рдХाрд░्рдб

  • рдЬрди्рдо рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ (рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП)

  • рд╡िрд╡ाрд╣ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ (рд╢ाрджी рдХे рдмाрдж)

  • рдиिрд╡ाрд╕ рдк्рд░рдоाрдг

  • рдкाрд╕рдкोрд░्рдЯ рд╕ाрдЗрдЬ рдлोрдЯो

рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं.

рдСрдирд▓ाрдЗрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा (Step-by-Step)

рдЕрдзिрдХांрд╢ рд░ाрдЬ्рдпों рдиे рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╕ुрд╡िрдзा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджी рд╣ै.

Step 1

рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЦाрдж्рдп рдПрд╡ं рдЖрдкूрд░्рддि рд╡िрднाрдЧ рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдкрд░ рдЬाрдПँ.

Step 2

“Ration Card Services” рдпा “Apply for Modification” рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдиें.

Step 3

рд▓ॉрдЧिрди рдХрд░ें (рдоोрдмाрдЗрд▓ OTP рдпा рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдиंрдмрд░ рд╕े).

Step 4

“Add Member” рдпा “Correction” рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдиें.

Step 5

рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ें рдФрд░ рдлॉрд░्рдо рд╕рдмрдоिрдЯ рдХрд░ें.

Step 6

Acknowledgement Number рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦें.

 рдСрдлрд▓ाрдЗрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

рдЕрдЧрд░ рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╕ुрд╡िрдзा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рди рд╣ो:

  1. рдирдЬрджीрдХी рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдЬाрдПँ

  2. рдлॉрд░्рдо рднрд░ें

  3. рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдХрд░ें

  4. рд░рд╕ीрдж рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ें

 рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдХिрддрдиा рд╕рдордп рд▓рдЧрддा рд╣ै?

рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ 15–30 рджिрди рдХे рднीрддрд░ рдиाрдо рдЕрдкрдбेрдЯ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै.
рд╕्рдЯेрдЯ рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рдордп рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै.

 рдЖрдо рдЧрд▓рддिрдпाँ

  • рдЧрд▓рдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░рдиा

  • рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░ рдЕрдкрдбेрдЯ рди рд╣ोрдиा

  • рдЖрдзाрд░ рд▓िंрдХ рди рд╣ोрдиा

  • рдЕрдзूрд░ा рдлॉрд░्рдо рдЬрдоा рдХрд░рдиा

рдЕрдЧрд░ рдЖрд╡ेрджрди рд░िрдЬेрдХ्рдЯ рд╣ो рдЬाрдП рддो?

рдХाрд░рдг рдЬाрдиें
рд╕рд╣ी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рджोрдмाрд░ा рдЬрдоा рдХрд░ें
рдЦाрдж्рдп рд╡िрднाрдЧ рд╣ेрд▓्рдкрд▓ाрдЗрди рдкрд░ рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ें
рдЬिрд▓ा рдЖрдкूрд░्рддि рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╕े рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░ें

рд╢िрдХाрдпрдд рдХैрд╕े рдХрд░ें?

рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдХा рдХाрдо рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рд▓ंрдмिрдд рд╣ै:

рд░ाрдЬ्рдп рдЦाрдж्рдп рд╡िрднाрдЧ рдкोрд░्рдЯрд▓
рдЬрди рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдкोрд░्рдЯрд▓
рд▓ोрдХ рд╢िрдХाрдпрдд рдиिрд╡ाрд░рдг рдк्рд░рдгाрд▓ी

FAQ Section (AdSense Boost)

Q1. рдХ्рдпा рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдоें рдиाрдо рдЬोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рдлीрд╕ рд▓рдЧрддी рд╣ै?
рдЕрдзिрдХांрд╢ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоुрдл्рдд рд╣ै.

Q2. рдХ्рдпा рдмिрдиा рдЖрдзाрд░ рдХे рдиाрдо рдЬुрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै?
рдЕрдзिрдХрддрд░ рдоाрдорд▓ों рдоें рдЖрдзाрд░ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै.

Q3. рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди рдХा рд╕्рдЯेрдЯрд╕ рдХैрд╕े рджेрдЦें?
Acknowledgement Number рд╕े рдЯ्рд░ैрдХ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं.

рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдХे рдк्рд░рдХाрд░

рднाрд░рдд рдоें рдоुрдЦ्рдпрддः рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рд╣ोрддे рд╣ैं:

  • APL (Above Poverty Line)

  • BPL (Below Poverty Line)

  • Antyodaya Anna Yojana (AAY)

 рдХ्рдпा рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдЖрдзाрд░ рд╕े рд▓िंрдХ рд╣ोрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै?

рд╣ाँ, рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдХे рд▓िрдП рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдХो рдЖрдзाрд░ рд╕े рд▓िंрдХ рдХрд░рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдХिрдпा рд╣ै.
рдЗрд╕рд╕े рдлрд░्рдЬी рд▓ाрднाрд░्рдеिрдпों рдХो рд░ोрдХा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै.

 рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдб рдоें рд╕рд╣ी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ोрдиा рдмेрд╣рдж рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै.
рдиाрдо рдЬोрдб़рдиे рдпा рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрдм рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЖрд╕ाрди рдФрд░ рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै.

рд╕рд╣ी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рд░рдЦें
рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें
рдЖрд╡ेрджрди рдиंрдмрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦें

рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╣ी рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рд╕рд╣ी рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै.

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░



рд╢рдиिрд╡ाрд░, 28 рдл़рд░рд╡рд░ी 2026

Digital Arrest Scam рдХ्рдпा рд╣ै? 2026 рдХी рдирдИ рдардЧी рд╕े рдмрдЪें

 

Digital Arrest Scam рдХ्рдпा рд╣ै? 2026 рдХी рдирдИ рдардЧी рд╕े рдмрдЪें

2026 рдоें рд╕ाрдЗрдмрд░ рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдиे рдардЧी рдХा рдПрдХ рдЦрддрд░рдиाрдХ рдФрд░ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рддрд░ीрдХा рдЕрдкрдиाрдпा рд╣ै рдЬिрд╕े “Digital Arrest Scam” рдХрд╣ा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै. рдЗрд╕ рд╕्рдХैрдо рдоें рдЕрдкрд░ाрдзी рдЦुрдж рдХो рдкुрд▓िрд╕, CBI, ED рдпा рдХिрд╕ी рд╕рд░рдХाрд░ी рдПрдЬेंрд╕ी рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ी рдмрддाрдХрд░ рд╡ीрдбिрдпो рдХॉрд▓ рдпा рдлोрди рдкрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдбрд░ाрддे рд╣ैं рдФрд░ рджाрд╡ा рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдЖрдкрдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЧंрднीрд░ рдЖрдкрд░ाрдзिрдХ рдоाрдорд▓ा рджрд░्рдЬ рд╣ै.

рдбрд░, рдШрдмрд░ाрд╣рдЯ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмрджрдиाрдоी рдХे рднрдп рдоें рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиी рдоेрд╣рдирдд рдХी рдХрдоाрдИ рдардЧों рдХो рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं.

рдЗрд╕ рд╡िрд╕्рддृрдд рдЧाрдЗрдб рдоें рд╣рдо рдЬाрдиेंрдЧे:

  • Digital Arrest Scam рдХैрд╕े рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै

  • рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рд╕े рд╕ीрдЦ

  • рдЗрд╕рд╕े рдХैрд╕े рдмрдЪें

  • рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╣ेрд▓्рдкрд▓ाрдЗрди рдФрд░ рд╢िрдХाрдпрдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

Digital Arrest Scam рдХ्рдпा рд╣ै?

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдардЧी рдоें рдЕрдкрд░ाрдзी рдЦुрдж рдХो рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрдзिрдХाрд░ी рдмрддाрдХрд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं:

  • рдЖрдкрдХा рдЖрдзाрд░/рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░ рдЕрдкрд░ाрдз рдоें рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╣ुрдЖ рд╣ै

  • рдЖрдкрдХे рдЦिрд▓ाрдл рдордиी рд▓ॉрди्рдб्рд░िंрдЧ рдпा рд╕ाрдЗрдмрд░ рдХ्рд░ाрдЗрдо рдХेрд╕ рджрд░्рдЬ рд╣ै

  • рдЖрдкрдХा рдмैंрдХ рдЕрдХाрдЙंрдЯ рдл्рд░ीрдЬ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा

  • рдЖрдкрдХो рддुрд░ंрдд “рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╣िрд░ाрд╕рдд” рдоें рд▓िрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै

рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдоें рд╕्рдХैрдорд░ рд╡ीрдбिрдпो рдХॉрд▓ рдкрд░ рдирдХрд▓ी рд╡рд░्рджी, рдлрд░्рдЬी ID рдХाрд░्рдб рдФрд░ рдмैрдХрдЧ्рд░ाрдЙंрдб рдоें рдкुрд▓िрд╕ рд╕्рдЯेрд╢рди рдЬैрд╕ा рджृрд╢्рдп рджिрдЦाрддे рд╣ैं рддाрдХि рдкीрдб़िрдд рдХो рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ो рдЬाрдП.

рдз्рдпाрди рд░рдЦें — рднाрд░рдд рдоें рдХोрдИ рднी рдПрдЬेंрд╕ी рд╡ीрдбिрдпो рдХॉрд▓ рдкрд░ рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдирд╣ीं рдХрд░рддी.

 Scam Process: рдпрд╣ рдардЧी рдХैрд╕े рд╣ोрддी рд╣ै?

1 Fake Call рдпा Video Call

рд╕्рдХैрдорд░ рдЦुрдж рдХो рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ी, CBI рдпा ED рдЕрдзिрдХाрд░ी рдмрддाрддा рд╣ै.

2 рдбрд░ рдФрд░ рджрдмाрд╡ рдмрдиाрдиा

“рдЖрдкрдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╡ाрд░ंрдЯ рд╣ै”, “рдЖрдкрдХो рдЕрднी рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा”, “рдоीрдбिрдпा рдХो рд╕ूрдЪрдиा рджे рджी рдЬाрдПрдЧी” рдЬैрд╕ी рдзрдордХिрдпाँ рджी рдЬाрддी рд╣ैं.

3 Isolation Technique

рдЖрдкрдХो рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै:

  • рдХॉрд▓ рдбिрд╕्рдХрдиेрдХ्рдЯ рди рдХрд░ें

  • рдХिрд╕ी рд╕े рдмाрдд рди рдХрд░ें

  • рдлोрди рдХैрдорд░ा рдСрди рд░рдЦें

рдЗрд╕рд╕े рдкीрдб़िрдд рдоाрдирд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрд▓рдЧ-рдерд▓рдЧ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै.

4 Bank Details рдФрд░ OTP рдоांрдЧрдиा

рдкैрд╕े “Verification”, “Security Deposit” рдпा “Case Clearance” рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рдХрд░рд╡ाрдП рдЬाрддे рд╣ैं.

5 Money Transfer

UPI, RTGS рдпा Wallet рдХे рдЬрд░िрдП рд░рдХрдо рддुрд░ंрдд рдиिрдХाрд▓ рд▓ी рдЬाрддी рд╣ै.

Real Examples (рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдШрдЯрдиाрдПँ)

рднाрд░рдд рдоें рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдоें рд▓ोрдЧों рд╕े рд▓ाрдЦों рд░ुрдкрдпे рдардЧे рдЧрдП рд╣ैं.
рдХुрдЫ рдкीрдб़िрддों рдХो 4–5 рдШंрдЯे рддрдХ рд╡ीрдбिрдпो рдХॉрд▓ рдкрд░ “рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХрд╕्рдЯрдбी” рдоें рд░рдЦा рдЧрдпा.

рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдоें рд╕्рдХैрдорд░्рд╕ рдиे рд╕рд░рдХाрд░ी рдПрдЬेंрд╕िрдпों рдХे рдиाрдо рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा.

рдз्рдпाрди рджें:
Central Bureau of Investigation,
Enforcement Directorate
рдпा рд╕्рдеाрдиीрдп рдкुрд▓िрд╕ — рдЗрдирдоें рд╕े рдХोрдИ рднी рдПрдЬेंрд╕ी рдХрднी рд╡ीрдбिрдпो рдХॉрд▓ рдкрд░ рдкैрд╕े рдирд╣ीं рдоांрдЧрддी.

 рдХैрд╕े рдмрдЪें? (Prevention Tips)

 1. рдШрдмрд░ाрдПँ рдирд╣ीं

рдбрд░ рд╣ी рдЗрд╕ рд╕्рдХैрдо рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╣рдеिрдпाрд░ рд╣ै.

 2. рддुрд░ंрдд рдХॉрд▓ рдХाрдЯ рджें

рдЕрдЧрд░ рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдпा рдХेрд╕ рдХी рдзрдордХी рджे рд░рд╣ा рд╣ै — рдХॉрд▓ рддुрд░ंрдд рдбिрд╕्рдХрдиेрдХ्рдЯ рдХрд░ें.

 3. OTP рдпा рдмैंрдХ рдбिрдЯेрд▓ рд╕ाрдЭा рди рдХрд░ें

рдХिрд╕ी рднी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें OTP, PIN, CVV, рдпा рдмैंрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕ाрдЭा рди рдХрд░ें.

 4. Official рдиंрдмрд░ рдкрд░ Verify рдХрд░ें

рдЕрдЧрд░ рд╢рдХ рд╣ो рддो рд╕ंрдмंрдзिрдд рдПрдЬेंрд╕ी рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рд╕े рдиंрдмрд░ рд▓ेрдХрд░ рдЦुрдж рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ें.

 5. рдкрд░िрд╡ाрд░ рдпा рдоिрдд्рд░ рд╕े рдмाрдд рдХрд░ें

Isolation Technique рдХो рддोрдб़ें. рддुрд░ंрдд рдХिрд╕ी рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╕्рдеिрддि рдмрддाрдПं.

 Helpline Information

рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдпा рдЖрдкрдХे рдкрд░िрдЪिрдд рдЗрд╕ рд╕्рдХैрдо рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ों:

 рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ाрдЗрдмрд░ рдХ्рд░ाрдЗрдо рд╣ेрд▓्рдкрд▓ाрдЗрди: 1930
рд╢िрдХाрдпрдд рдкोрд░्рдЯрд▓: https://cybercrime.gov.in

рдЬिрддрдиी рдЬрд▓्рджी рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░ेंрдЧे, рдкैрд╕े рд░ोрдХрдиे рдпा рд░िрдХрд╡рд░ рдХрд░рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдЙрддрдиी рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЧी.

 FAQ (AdSense Quality Improve Section)

Q1. рдХ्рдпा рдкुрд▓िрд╕ рд╡ीрдбिрдпो рдХॉрд▓ рдкрд░ рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै?
рдирд╣ीं। рдпрд╣ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдлрд░्рдЬी рддрд░ीрдХा рд╣ै.

Q2. рдЕрдЧрд░ рдкैрд╕े рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рд╣ो рдЧрдП рд╣ों рддो рдХ्рдпा рдХрд░ें?
рддुрд░ंрдд 1930 рдкрд░ рдХॉрд▓ рдХрд░ें рдФрд░ рд╢िрдХाрдпрдд рджрд░्рдЬ рдХрд░ें.

Q3. рдХ्рдпा рд╕рд░рдХाрд░ी рдПрдЬेंрд╕िрдпाँ OTP рдоांрдЧрддी рд╣ैं?
рдирд╣ीं। рдХोрдИ рднी рд╡ैрдз рдПрдЬेंрд╕ी OTP рдпा рдмैंрдХ рдбिрдЯेрд▓ рдирд╣ीं рдоांрдЧрддी.

 рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

Digital Arrest Scam рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдбрд░ рдФрд░ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджрдмाрд╡ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдардЧी рд╣ै.
рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рд╣ी рдЗрд╕рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕рдоाрдзाрди рд╣ै.

рд╢ांрдд рд░рд╣ें
рдХॉрд▓ рдХाрдЯें
рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕ाрдЭा рди рдХрд░ें
рддुрд░ंрдд рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХрд░ें

рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╣ी рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдиाрдЧрд░िрдХ рд╣ै.

рдЖрд▓ोрдХ рдХुрдоाрд░

рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░, 27 рдл़рд░рд╡рд░ी 2026

Online Loan Apps: рдЕрд╕рд▓ी рдФрд░ рдирдХрд▓ी рдоें рдлрд░्рдХ рдХैрд╕े рдХрд░ें?

  Online Loan Apps: рдЕрд╕рд▓ी рдФрд░ рдирдХрд▓ी рдоें рдлрд░्рдХ рдХैрд╕े рдХрд░ें?

india: 18 рдордИ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕

  рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдб्рд╕ рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рджिрд╡рд╕ (World AIDS Vaccine Day) рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рджिрд╡рд╕ (International Museum Day) рдЬैрд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдЗрд╕ рджिрди...